Ilu pasażerów przewiezie w tym roku Polregio?
Myślę, że przekroczymy 100 mln. Nieco stracimy od połowy grudnia, ze względu na przegrany kontrakt na Pomorzu, ale jestem dobrej myśli.
Prezes Janusz Malinowski zapowiedział na Kongresie Kolejowym, że w przyszłym roku zarządzane przez niego PKP Intercity będzie numerem jeden w Polsce pod względem liczby przewiezionych pasażerów. To oznacza, że prześcignie Polregio. Jak widziałem, kręcił pan głową.
Kręciłem głową, bo to nie ma większego znaczenia, kto będzie numerem jeden. Mówimy o całym systemie transportowym, a czy 100 mln pasażerów będzie miało Polregio czy PKP Intercity, to drugorzędna sprawa. Gdyby Polregio dysponowało chociaż częścią kwoty, którą dysponuje PKP Intercity na zakup taboru i rozwój oferty, to mówilibyśmy o znacznie więcej niż 100 mln pasażerów. Najważniejsza w tym wszystkim jest jednak dobra i dobrze skomunikowana oferta dla pasażera.
Czytaj więcej
Koleje Dolnośląskie zamówią w bydgoskiej Pesie pierwszy w Polsce pociąg elektryczno-wodorowy, który od 2029 roku będzie woził pasażerów. Jak dowiad...
W ub.r. Polregio przewiozło prawie 103 mln pasażerów. W tym będzie nieco mniej. Przegrany kontrakt pomorski, którego realne efekty odczują państwo w 2027 r., mocno wpłynie na wyniki?
Na pewno przewieziemy mniej pasażerów, ponieważ tracimy obsługę zelektryfikowanych linii regionalnych na Pomorzu (od połowy grudnia przejmuje ją PKP SKM Trójmiasto – red.). Natomiast w innych regionach będzie nam przybywało połączeń, więc nie sądzę, żeby to była duża „dziura”. Poza tym jesteśmy jeszcze przed startem SKM-ki na Pomorzu. Zobaczymy, jak im to wyjdzie. Mam nadzieję, że nie będą potrzebne plany ratunkowe, jak już kiedyś bywało w przypadku innych przewoźników.
W Polsce trwa „złoty wiek” kolei, przewozy pasażerskie rosną o 7-8 proc. rok do roku, a Polregio nieco spada. Dlaczego?
Powodów jest kilka. Zauważmy, że wzrost napędza głównie PKP Intercity, które zwiększa ofertę i zatrzymuje się na większej liczbie stacji. Do tych pociągów trafia część pasażerów lokalnych. Rynek, na którym byliśmy obecni w ostatnich latach, mocno przejmują koleje aglomeracyjne np. Koleje Dolnośląskie. To konsekwencja tego, że w wielu regionach marszałkowie mają własne spółki, które zwiększają pracę przewozową.
Polregio nie jest w stanie osiągnąć tak dużej absorpcji, tym bardziej, że nasze składy jeżdżą na mniej uczęszczanych liniach, gdzie potoki pasażerskie są mniejsze niż w dużych aglomeracjach. Liczba połączeń również nie jest tak atrakcyjna. Nasza misja jest związana głównie z walką z wykluczeniem komunikacyjnym. Docieramy do najmniejszych przystanków, bo kolej tam musi i powinna być obecna.
Czytaj więcej
Nawet sto pociągów obsługujących połączenia regionalne do 2030 r. trafi do remontu generalnego. Jak ustaliła „Rzeczpospolita”, to ponad 2 mld zł, k...
Wszystkie modele, w tym te, które przedstawia Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT), pokazują, że zarówno na liniach dalekobieżnych, jak i aglomeracyjnych potencjał wzrostu nie jest już zbyt duży z powodu nasycenia głównych linii i wąskich gardeł w dużych węzłach. Największa rezerwa jest właśnie w kolejach regionalnych. To dla nas szansa. Jeżeli chcemy realnie myśleć o Zintegrowanej Sieci Kolejowej (ZSK) oraz o średniej około 20 przejazdów koleją rocznie na mieszkańca (w roku 2025 było to 11,7 – red.), to musimy wykorzystać potencjał kolei regionalnej, którą obsługuje głównie Polregio.
Wspomniał pan, że Polregio jest idealną spółką do walki z wykluczeniem komunikacyjnym. Czego zatem brakuje do tej walki? Wsparcia politycznego?
Na pewno jesteśmy idealnym narzędziem do walki z wykluczeniem komunikacyjnym. Docieramy do 2 tys. stacji i przystanków osobowych. Polregio to „pas transmisyjny” pomiędzy regionami. Ale czy jako spółka jesteśmy zaopiekowani? Gdybyśmy byli, mielibyśmy nowoczesny tabor. Kilka razy było blisko zakupu, np. ze środków z KPO, ale ze względu na opóźnienie wejścia w życie tego planu nie udało się zamówić pojazdów. Średnia wieku taboru Polregio to ponad 40 lat. Dzieli nas przepaść od pociągów w województwach (średnia wieku ok. 15 lat), kupionych przy wsparciu funduszy unijnych, przez urzędy marszałkowskie.
Wiceminister Malepszak, zajmujący się koleją, powiedział, że Polregio jest spółką porzuconą. Nadzoruje ją Ministerstwo Aktywów Państwowych zamiast resortu infrastruktury. Kiedy to się zmieni?
Gdyby doszło do zmiany, to rynek przewozów pasażerskich można by inaczej poukładać. Obecnie – mówiąc kolokwialnie – straciliśmy kierownika pociągu. PKP Intercity zaczęło zatrzymywać się na małych stacjach, przewoźnicy aglomeracyjni wyjeżdżają poza aglomeracje. Każdy ciągnie w swoją stronę. To nie jest dobry model biznesowy, a przede wszystkim nie jest efektywny kosztowo.
Jest szansa na przejście pod nadzór Ministerstwa Infrastruktury? Toczą się rozmowy w tej sprawie?
Wszyscy są zgodni co do potrzeby takiej zmiany, ale diabeł tkwi w szczegółach. Rozmowy cały czas trwają. Moim zdaniem Polregio powinno podlegać bezpośrednio pod Ministerstwo Infrastruktury. Jeden właściciel, być może wspólny system sprzedaży biletów, mogłyby zagwarantować czytelniejszą i dobrze skomunikowaną ofertę dla podróżnych.
Słyszałem, że rozmowy utknęły…
Nie, na pewno nie. Rozmowy trwają. Mam nadzieję, że będzie pozytywny finał, natomiast o szczegóły proszę pytać ministrów.
„Jesteśmy chyba jedyną spółką w Europie, która ma 17 właścicieli, z czego część prowadzi działania konkurencyjne”. To pana słowa.
Rzeczywiście, to specyficzna sytuacja. Mam przyjemność zarządzać spółką należącą m.in. do 16 marszałków województw, będących (poza Mazowszem – red.) także naszymi klientami. Poza tym niektórzy marszałkowie mają swoje spółki przewozowe, będące dla nas konkurencją. Układ jest, jaki jest. Moim głównym zadaniem jest zapewnienie dobrej jakości usług marszałkom oraz naszym wspólnym klientom, czyli pasażerom, którzy wybierają Polregio.
Czytaj więcej
Niestety część osób ma polityczną ochronę – tak o zarządach spółek transportowych mówi „Rzeczpospolitej” Piotr Malepszak, pełnomocnik rządu ds. CPK...
Wyobraża sobie pan strukturę, w której marszałkowie nie są współwłaścicielami?
Tak. Prędzej czy później ten układ powinien zostać zmieniony. PKP Intercity ma jednego właściciela, co działa na korzyść choćby pod względem efektywnego wykorzystywania zasobów oraz inwestycji w nowoczesny tabor.
Ma pan przed sobą nowy rozkład jazdy, który wchodzi w życie 13 grudnia. Co z perspektywy Polregio się wtedy zmieni? Na jakie połączenia stawiają państwo?
Każdego dnia wciąż będziemy uruchamiać ponad 2 tys. pociągów. Na początku 2027 r. pojawi się zupełnie nowe połączenie – z Kielc do Połańca, dokąd po reaktywacji linii kolejowej kursować będzie sześć par pociągów. Nowe połączenie obsługiwane przez Polregio zyskają także Łódź i Radom, na tej trasie zaplanowaliśmy dwie pary pociągów dziennie. Osiem par będzie kursować między Oleckiem a Ełkiem, a jedenaście kolejnych na trasie Sucha Beskidzka – Żywiec.
Jak widać, na rynku jest przestrzeń. Powinniśmy teraz dążyć do tego, żeby tę ofertę skomunikować z PKP Intercity i przewoźnikami aglomeracyjnymi. Myślę, że jest miejsce na uczciwą konkurencję. Każdy znajdzie tutaj swój kawałek tortu. Informacja o gaszeniu światła w Polregio jest przesadzona. Przyszedłem tutaj, aby odwrócić ten trend i walczyć o przyszłość Polregio, ale ze względu na moje doświadczenia widzę znacznie szerszy kontekst całej kolei i trudno mi nie mówić o ryzykach związanych z jej działalnością.
Moda na kolej, która trwa już w przewozach aglomeracyjnych i dalekobieżnych obejmie też połączenia regionalne?
Ona już jest. Każdego dnia na pokład naszych pociągów wchodzi ok. 280 tys. pasażerów. Uruchamiamy na zlecenie marszałków województw nowe połączenia, ostatnio na liniach, które od lat były nieczynne, zwiększamy liczbę połączeń na obecnych liniach regionalnych. To oferta, która pozwala dojechać do pracy, szkoły czy załatwić swoje sprawy i wrócić w większości tych mniej zamożnych województw.
Czytaj więcej
Wkrótce zacznie się drążenie tunelu kolejowego pod Łodzią, umożliwiającego wyjazd z miasta w stronę Poznania. – Ta inwestycja będzie absolutnym gam...
Miasta się zapychają od samochodów, natężenie na drogach szybkiego ruchu jest już bardzo duże. W związku z tym kolej jest doskonałą alternatywą. PLK robią świetną robotę, modernizując linie i podnosząc prędkość. Otwierane są również zamknięte wcześniej linie. Możemy jeździć znacznie szybciej niż jeszcze kilka lat temu, a to powoduje, że oferta kolei jest coraz bardziej atrakcyjna.
Może nie kilka, ale kilkanaście lat temu kolej była w odwrocie. Rezygnowano z połączeń, zamykano linie. Teraz to się zmieniło. Czy marszałkowie województw, którzy ogłaszają przetargi na przejazdy dotowane (w ramach umów PSC) chcą uruchamiać coraz więcej połączeń?
W porównaniu z sytuacją sprzed dekady wzrost liczby połączeń jest widoczny. Marszałkom zależy na tym, żeby odkorkować miasta. Poza stałymi umowami PSC pojawiają się nowe zadania, jak choćby dodatkowy przetarg na obsługę połączeń z Torunia, a potem z Bydgoszczy do Ciechocinka. Marszałkowie w tym przypadku stawiają na kolej. Organizują też komunikację autobusową dopasowaną do pociągów. To tworzy spójny system i zwiększa liczbę pasażerów. Więcej jest także nowoczesnego taboru. My go nie mamy, ale marszałkowie sporo w niego zainwestowali. Mówimy o ponad setce pojazdów w dużych województwach. Ogólnie to setki sztuk nowoczesnego taboru, co znacznie zmienia obraz kolei w Polsce.
Porozmawiajmy o taborze…
Jeżeli Polregio otrzymałoby szansę zakupienia stu pojazdów do 2032 r. i kolejnych stu do 2036 r., to diametralnie zmieniłoby obraz kolei, szczególnie w mniej zasobnych regionach, które nie załapały się na fundusze unijne. Bogate województwa już skorzystały z dobrodziejstwa tych środków, gdy dofinansowanie sięgało nawet około 80 proc. kwoty zakupu. Natomiast w mniej zasobnych regionach bez Polregio trudno będzie budować nowoczesną kolej. Skoro te województwa nie kupiły taboru z dużym dofinansowaniem z UE, to na pewno nie kupią go, gdy będą musiały zapłacić całość. Tworzenie nowych spółek nie jest rozwiązaniem. Istnieje duża bariera wejścia. Należy też doliczyć koszty zatrudnienia wykwalifikowanych pracowników, stworzenia systemu utrzymania taboru czy całego systemu bezpieczeństwa. Szczerze Szczerze mówiąc, tworzenie kolejnych spółek jest niczym innym jak przepalaniem środków publicznych.
Zmian w regionach nie da się przeprowadzić bez nowych pociągów. Te – dla Polregio – potrzebne są na już.
Jeżeli nic nie zrobimy, to w ciągu pięciu lat będziemy musieli wycofać z ruchu ponad sto najstarszych pojazdów. W regionach pogłębi się wykluczenie komunikacyjne, bo po prostu nie będzie czym wozić pasażerów. W następnych pięciu latach do wyłączenia trafi kolejna setka. To oznaczałoby prawie całkowite wygaszenie kolei w wielu częściach kraju i jeszcze większe rozwarstwienie pomiędzy bogatymi i mniej zamożnymi regionami.
Czytaj więcej
Koniec wyłączności PKP Intercity na państwowe dopłaty do pociągów dalekobieżnych. Rząd szykuje przetarg na 26 mld zł, a zainteresowanie wykazują pr...
Mówi pan o 200 pociągach do wyłączenia. A ile teraz użytkuje Polregio?
W parku taborowym posiadamy łącznie ok. 370 własnych pojazdów. Poza tym użytkujemy około 350 pojazdów „marszałkowskich”.
Co można z tym zrobić? W marcu, gdy został pan prezesem, w pierwszym zdaniu komunikatu dla mediów pojawiłą się kwestia taboru.
Szukamy rozwiązań, m.in. kupujemy używany tabor. Podpisaliśmy umowę kupna 15 spalinowych pociągów z Niemiec z opcją na kolejnych osiem, którą chcemy uruchomić. Składy przejdą w Polsce naprawę główną (P5) i polonizację, co pozwoli obsługiwać linie niezelektryfikowane, których cały czas jest bardzo dużo, a otwierane są kolejne. Przygotowujemy się również do krajowego przetargu na obsługę połączeń dalekobieżnych. Część linii, obsługiwanych dzisiaj przez PKP Intercity, też nie jest zelektryfikowana.
W tym roku zamówiliśmy sześć jednostek elektrycznych Pesa Elf 3. Mamy też opcję na kolejne 16 pojazdów, z której chcemy skorzystać. Złożyliśmy też projekt do Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności na zakup 15 pojazdów hybrydowych. Poza tym uruchomimy przetarg na dzierżawę pojazdów. Zainteresowanie dzierżawą jest bardzo duże na rynku w kraju i za granicą, więc liczymy na dobre oferty. Polregio może być prekursorem w tym zakresie, ale też uruchomienie pooli taborowych może mieć wpływ na postęp liberalizacji na polskim rynku, bo tabor do obsługi przewozów pasażerskich pojawi się na naszym rynku.
Musimy pozyskać nowy tabor, bo inaczej nas nie ma. Naszym zadaniem jako zarządu jest podjęcie takich działań, żebyśmy mogli konkurować z innymi i dać szansę naszym następcom na istnienie Polregio na tym rynku po 2030 r.
Czytaj więcej
Trzy rozstrzygnięte przetargi na kolej w przyszłym roku i walkę o pieniądze – zapowiada w pierwszym wywiadzie Piotr Borys, nowy prezes spółki CPK....
To ostatni moment?
Tak, to ostatni gwizdek, żeby przygotować tabor. Nowa perspektywa unijna „uzbroi” się w 2028 r. Nim ruszą konkursy – załóżmy, że korzystne dla nas – a potem produkcja, to pociągi pojawią się w 2032 r. Natomiast zmiany na kolei zachodzą znacznie wcześniej. Tak więc dzisiejsze działania to być albo nie być dla Polregio na tym rynku i mamy pełną tego świadomość. Jesteśmy w zarządzie zdeterminowani, aby dać szansę spółce w przyszłości.
Liczę, że chcą państwo – licząc z używanymi – kupić ok. 50 pojazdów, a za kilka lat trzeba wyłączyć 100. Jak je zastąpić?
W lutym wyjdziemy na rynek z postępowaniem albo dialogiem technicznym ws. dużej dzierżawy pojazdów i mam nadzieję, że odzew i ceny nas pozytywnie zaskoczą. Z pewnością będziemy również aplikować o środki w nowej perspektywie budżetowej UE. Żeby kompleksowo rozwiązać problem taboru, potrzebny jest jednak specjalny program wymiany taboru Polregio. I to nie jest kwestia rozwiązania naszych problemów z taborem, ale dostępu do kolei w mniej zamożnych regionach.
W 2030 r. otworzy się rynek kolejowy. Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT) w przyszłym roku chce ogłosić przetarg na obsługę dotowanych połączeń dalekobieżnych. Polregio wystartuje?
Oczywiście. Liczymy na umowę PCS bezpośrednio z ministerstwem. To jest jeden z naszych priorytetów. Między innymi również w tym celu kupujemy pociągi spalinowe. Natomiast CUPT musi przeprowadzić bardzo skomplikowany proces. Sprawę utrudnia krótki okres od zakończenia postępowania do rozpoczęcia umowy, co spowoduje, że nie da się tak szybko kupić lub spolonizować pojazdów.
Poza tym przy pierwszej umowie – biorąc pod uwagę koszty do poniesienia po stronie przewoźników – mało atrakcyjny wydaje się krótki, czteroletni czas jej obowiązywania. Myślę, że nie będzie w tym rozdaniu rewolucji. Dodatkowo sprawa jest bardzo skomplikowana ze względów technicznych. Dużym ryzykiem do zarządzenia jest zdolność operacyjna startujących w przetargu podmiotów, bo gdyby ktoś złożył ofertę, ale potem nie wystartował, to doprowadziłoby do paraliżu komunikacyjnego całego kraju.
Mają państwo pracowników i punkty utrzymania. Czy rok 2030 będzie szansą dla Polregio?
Zapewne w 2030 r. już nie będę prezesem, ale dziś wspólnie z kolegami z zarządu podejmujemy decyzje, które będą miały dla spółki znaczenie w przyszłości. Polregio ma odpowiednią strukturę i jest zorganizowane w całej Polsce. Musimy tylko popracować nad efektywnością biznesową i pozyskaniem taboru. Nasze zaplecze techniczne jest niebywałym atutem, ale mamy tu trochę do zrobienia.
Czytaj więcej
Z tak wysokim zadłużeniem i taką polityką możemy funkcjonować jeszcze przez kilka lat. Problem w tym, że im dłużej trwa gnicie finansów publicznych...
Gdy naszym rywalom skończy się wsparcie w postaci utrzymania taboru przez producenta i benefity związane z zakupem pociągów przy wykorzystywaniu środków unijnych, nasza oferta może być naprawdę bardzo konkurencyjna. Spółki marszałkowskie tak naprawdę obawiają się Polregio. To dla nas duża szansa, bo mam nadzieję, że od 2030 r. zacznie się normalna walka o klienta, a w przetargu będzie musiał zostać wystawiony nowoczesny tabor. Może to zmienić układ sił w regionach i dlatego tak mocno samorządy walczą o wykreślenie artykułu 22a (ustawy o publicznym transporcie zbiorowym; chodzi o ograniczenie możliwości bezprzetargowego powierzania przewozów – red.).
Przetargi na przewozy regionalne odbywają się regularnie. W ostatnim czasie w dwóch województwach zostały jednak unieważnione ze względu na zbyt wysokie ceny proponowane przez oferentów, w tym Polregio. Samorządy rezerwują zbyt mało pieniędzy?
Każde województwo trzeba oceniać inaczej. Ostatnio wygraliśmy w podlaskim, podkarpackim, małopolskim. Niestety przegraliśmy w pomorskim, ale tak na otwartym rynku czasem bywa. Trzeba powiedzieć, że chcąc wygrywać przetargi, musimy być efektywni biznesowo. Jeżeli chodzi o unieważnione przetargi, to nie może być tak, że organizatorzy szacują koszty po stawkach ze starej umowy nieindeksowanej w istotnych elementach, i później się dziwią, że jest drożej, niż założyli w budżecie. Rynek się zmienił, baza kosztowa i niektóre warunki w nowym przetargu również. Nie można zakrzywiać rzeczywistości.
Pojawi się jeszcze problem, który marszałków będzie coraz bardziej bolał. Gdy kupowali tabor, korzystając ze wsparcia z UE, płacili często ok. 20 proc. jego wartości. Po 15 latach przychodzi czas na naprawę główną (P5), która kosztuje do 25 mln zł za pojazd. Jeżeli urząd marszałkowski posiada 100 pojazdów i w każdym roku 15–20 z nich trafia do naprawy, to generuje ogromne koszty. Poza tym – co widać po obecnych przetargach na utrzymanie – może stać się zakładnikiem producenta, który wcześniej taniej wyceniał utrzymanie, aby sprzedać tabor, a po upływie czasu utrzymania podnosi ceny.
Ten element będzie mocno chwiał budżetami marszałków w następnych latach. Korzyść w postaci niższej amortyzacji kosztów taboru w związku ze środkami z UE będzie znikać. Województwa będą musiały poradzić sobie z lawinowym wzrostem kosztów utrzymania. Będą poszukiwać środków na ich pokrycie. Tymczasem w budżecie krajowym trzeba będzie szukać oszczędności, a nie kolejnych wydatków. Województwa będą się więc zadłużać, aby spłaszczyć piki kosztowe, korzystając np. z leasingu zwrotnego taboru. W konsekwencji w niektórych województwach obciążenia będą tak wielkie, że będą one prosić państwo o zdjęcie z ich barków tego ciężaru, bo przecież mają wiele innych zadań do sfinansowania. Jako państwo będziemy musieli zastanowić się, czy stać nas na dziesięciu lub więcej walczących ze sobą przewoźników publicznych.
Będziemy musieli również odpowiedzieć sobie na pytania, czy wobec tych ryzyk powinniśmy budować np. państwowy pool taborowy, aby mieć stały, niższy koszt pozyskania taboru i niższe rezerwy taborowe u przewoźników? Czy stworzyć państwowy system utrzymania taboru, aby był przeciwwagą dla biznesu i bezpiecznikiem podczas pików utrzymaniowych?
Poza tym dziś na kolei wiele jest osób 50+, które w kolejnej dekadzie masowo będą odchodzić na emeryturę. Będziemy zabijać się o te same zasoby: maszynistów, pracowników utrzymania czy kierowników pociągów. Baza kosztowa będzie mocno rosła, bo zaczniemy konkurować i przepłacać.
Pamiętajmy również, że znacznie wyższych nakładów będzie wymagało utrzymanie nowoczesnej infrastruktury PLK, KDP, taboru PKP Intercity oraz pooli taborowych CPK. To spowoduje, że kolej na utrzymanie będzie potrzebowała ogromnych pieniędzy. Trzeba poszukać sposobów takiego wykorzystania zasobów, aby nie doprowadzić do odstawiania taboru, bo nie będzie nas stać na jego naprawę, a w konsekwencji zetniemy ofertę i połączenia z takim trudem dziś uruchamiane.
Kolej czeka dużo wyzwań?
Bardzo dużo. Nie powiedzieliśmy o rosnących lawinowo kosztach dostępu do dworców zarządzanych przez PKP, które powinny trafić do PLK, aby uprościć proces i obniżyć koszty zarządzania. Mamy również trudną i słabo rokującą sytuację w przewozach towarowych, której symbolem jest tragiczna sytuacja PKP Cargo. Problemów do rozwiązania jest wiele. Musimy myśleć o nich już dzisiaj, bo czas szybko mija, a kosztów nie da się wymazać.