Z tego artykułu dowiesz się:

  • Dlaczego w czasie kryzysu nawet stabilny system bankowy może mieć problemy z dostępem do gotówki i płatnościami.
  • Dlaczego warto trzymać w domu trochę gotówki.
  • Czy na wypadek wojny bezpieczniejszy będzie bank państwowy, prywatny czy z zagranicznym kapitałem.
  • Czy tradycyjny bank z oddziałami i bankomatami daje większe bezpieczeństwo niż bank działający wyłącznie online.
  • Dlaczego warto mieć rachunki w dwóch lub trzech bankach i jak dywersyfikacja oszczędności zwiększa bezpieczeństwo depozytów

Nie tylko napięta sytuacja geopolityczna, ale też choćby rządowe alerty RCB na co dzień przypominają nam o konieczności przygotowania się na nieprzewidziane scenariusze. Wśród poradników dotyczących plecaków ewakuacyjnych czy zapasów żywności, coraz częściej pojawia się też pytanie: jak na wypadek wojny zabezpieczyć się finansowo i które banki można uznać za najbardziej bezpieczne w razie kryzysu. 

Co się dzieje z systemem finansowym w czasie kryzysu?

Takie pytania nie są bezpodstawne, skoro w sytuacji zagrożenia ucierpieć może też cały system finansowy. Reakcją na kryzys jest zwykle panika i tzw. run na banki i bankomaty. Masowy szturm klientów chcących wypłacić gotówkę szybko doprowadza do paraliżu systemu – w bankomatach brakuje pieniędzy, podobnie w oblężonych placówkach, dochodzić może też do przeciążenia systemu bankowości elektronicznej.

Co istotne, z doświadczeń wiemy, że takie sytuacje wcale nie muszą być efektem bezpośrednich działań wojennych na terytorium danego państwa. Podobne zjawiska, choć w dużo mniejszej skali, obserwowaliśmy w Polsce na początku pandemii COVID-19, a przede wszystkim w pierwszych dniach po napaści Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. (gdy w Polsce ustawiały się długie kolejki do bankomatów).

W dłuższym okresie system finansowy, nawet w skrajnym scenariuszu wojny, powinien się jednak stabilizować. Przykłady takiej odporności daje nam ukraińska bankowość. Dzięki szybkiej reakcji władz i wsparciu międzynarodowych instytucji (m.in. naszego NBP), banki w Ukrainie nie przerwały pracy, a system bankowy pozostał stabilny.

Czytaj więcej

100 euro na 72 godziny. Banki zalecają: zabezpiecz gotówkę na wypadek sytuacji kryzysowej

Gotówka to fundament – ile i w jakiej walucie warto ją trzymać?

W tym kontekście pierwszym podstawowym krokiem do bezpieczeństwa finansowego na wypadek wojny jest zapewnienie sobie dostępu do fizycznych pieniędzy. A mówiąc wprost: musimy mieć w domu trochę gotówki. Mówi o tym i rządowy poradnik, i eksperci. Pytanie, ile tej gotówki warto mieć?

– To oczywiście zależy od skali zagrożenia. W sytuacji pełnoskalowej wojny, gdy trzeba byłoby przykładowo uciekać za granicę, wymagałoby to znaczących środków – zauważa Jarosław Sadowski, dyrektor biura analiz w Rankomat.pl. – W przejściowym, łagodniejszym scenariuszu kryzysu, należy posiadać co najmniej dwutygodniowy zapas pieniędzy na podstawowe funkcjonowanie – ocenia.

Taki dwutygodniowy zapas gotówki powinien starczyć na zakup żywności, wody, leków czy paliwa, a także dodatkowych wydatków w sytuacjach awaryjnych (np. źródła ciepła czy prądu).

Eksperci zaznaczają przy tym, by zgromadzić raczej banknoty o niskim nominale, a także rozważyć posiadanie walut obcych (np. euro czy dolarów), a może nawet monet srebrnych lub złotych, ze względu na potencjalne osłabienie wartości złotego.

Czy istnieje bank idealny na wojnę? Państwowy czy prywatny?

Oczywiście nikt nie radzi, by w tej chwili wypłacać z banku wszystkie swoje pieniędzy i trzymać je z domu. Za to pojawia się pytanie: jaki bank wybrać na wypadek wojny? Czy istnieje podmiot całkowicie odporny na sytuacje kryzysowe, stuprocentowo bezpieczny i gwarantujący obsługę zawsze i wszędzie? Czy przykładowo lepszy byłby bank państwowych, czy prywatny, a może taki z udziałem kapitału polskiego czy zagranicznego?

Zdaniem ekspertów w zasadzie nie ma tu jednoznacznej odpowiedzi. – Intuicyjnie można pomyśleć, że bank państwowy będzie bezpieczniejszy – przyznaje Sadowski. – Nie sądzę jednak, by w razie poważnej sytuacji i masowej paniki na rynku, państwo pozwoliło na upadłość jakiegokolwiek banku, niezależnie od tego, kto jest jego właścicielem. Skutki takiego zdarzenia byłyby bardzo poważne dla całego systemu – wyjaśnia.

Podobnie uważa Kamil Sobolewski, główny ekonomista Pracodawców RP. – Nawet w najtrudniejszym kryzysie państwo musi dbać o stabilność systemu bankowego. Bez tego gospodarka nie może funkcjonować. W scenariuszu pełnoskalowej wojny potrzebny byłby system finansowy zdolny do finansowania wysiłku obronnego i zapewnienia krytycznych dostaw. Bankowość byłaby więc jednym z kluczowych elementów, o które państwo musiałoby zadbać – podkreśla.

Trzeba też przypomnieć, że w Polsce wszystkie depozyty do wysokości 100 tys. euro (na osobę w danej instytucji) we wszystkich bankach – czy to komercyjnych, czy spółdzielczych, są chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny.

Czytaj więcej

Wiceprezes BNP Paribas Bank Polska: Nie chcemy konkurować tylko ceną

Bank tradycyjny czy cyfrowy? A może rachunek za granicą

Czy istnieją w takim razie jakieś obiektywne kryteria, które pozwalałyby określić, jaki bank byłby najlepszy na trudne czasy? Teoretycznie banki przygotowują się na różnego rodzaju zagrożenia, opracowują scenariusze działania w razie kryzysu, starają się zapewnić bezpieczeństwo naszych pieniędzy na cyberataki itp. W praktyce jednak, jak zauważają eksperci, z perspektywy przeciętnego klienta trudno ocenić, który bank ma lepiej przygotowane systemy awaryjne.

Podobnie jest z dylematem: bank jedynie cyfrowy kontra bank tradycyjny z siecią oddziałów stacjonarnych i bankomatów. Te pierwsze oferują wygodę i często łatwy dostęp do kont zagranicznych, a jednak w kryzysie wywołanym atakiem cybernetycznym lub brakiem zasilania też są raczej bezradne, więc tradycyjna infrastruktura mogłaby okazać się atutem. Z drugiej strony, w placówkach bankowych nie przechowuje się ogromnych zapasów gotówki, więc to też nie zawsze rozwiąże problem pustego bankomatu.

– Wybór nie jest oczywisty, ale ja osobiście za najbezpieczniejsze uważam duże banki giełdowe o najbardziej profesjonalnych kadrach i najlepszym rozproszeniu ryzyka. A z powodów operacyjnych warto jednak wziąć pod uwagę dostęp do placówki – komentuje Sobolewski.

Czytaj więcej

Cyberatak na Komisję Europejską z użyciem AI. Zagrożone dane osobowe

Dwa rachunki zamiast jednego. Jak dywersyfikować oszczędności

Eksperci są zgodni: jednym z najprostszych sposobów na bezpieczeństwo finansowe jest dywersyfikacja pieniędzy. Posiadanie konta w dwóch czy trzech bankach ma sens i przydaje się w różnych sytuacjach. Awarie w bankach zdarzają się także w czasie pokoju.

Warto też mieć kilka karty płatniczych i korzystać z różnych systemów i urządzeń płatniczych (BLIK, telefon, pierścienie płatnicze itp.).

Rozdzielenie oszczędności między banki może mieć też znaczenie dla gwarancji depozytów. Limit 100 tys. euro obowiązuje odrębnie dla każdego deponenta w każdej instytucji objętej danym systemem gwarantowania. Dwa rachunki w tym samym banku nie zwiększają limitu ochrony, natomiast rachunki w dwóch odrębnych bankach mogą oznaczać dwa osobne limity. W przypadku banku zagranicznego trzeba dodatkowo sprawdzić, który system gwarantowania obejmuje depozyty.