Z tego artykułu dowiesz się:
- Dlaczego w czasie kryzysu nawet stabilny system bankowy może mieć problemy z dostępem do gotówki i płatnościami.
- Dlaczego warto trzymać w domu trochę gotówki.
- Czy na wypadek wojny bezpieczniejszy będzie bank państwowy, prywatny czy z zagranicznym kapitałem.
- Czy tradycyjny bank z oddziałami i bankomatami daje większe bezpieczeństwo niż bank działający wyłącznie online.
- Dlaczego warto mieć rachunki w dwóch lub trzech bankach i jak dywersyfikacja oszczędności zwiększa bezpieczeństwo depozytów
Nie tylko napięta sytuacja geopolityczna, ale też choćby rządowe alerty RCB na co dzień przypominają nam o konieczności przygotowania się na nieprzewidziane scenariusze. Wśród poradników dotyczących plecaków ewakuacyjnych czy zapasów żywności, coraz częściej pojawia się też pytanie: jak na wypadek wojny zabezpieczyć się finansowo i które banki można uznać za najbardziej bezpieczne w razie kryzysu.
Co się dzieje z systemem finansowym w czasie kryzysu?
Takie pytania nie są bezpodstawne, skoro w sytuacji zagrożenia ucierpieć może też cały system finansowy. Reakcją na kryzys jest zwykle panika i tzw. run na banki i bankomaty. Masowy szturm klientów chcących wypłacić gotówkę szybko doprowadza do paraliżu systemu – w bankomatach brakuje pieniędzy, podobnie w oblężonych placówkach, dochodzić może też do przeciążenia systemu bankowości elektronicznej.
Co istotne, z doświadczeń wiemy, że takie sytuacje wcale nie muszą być efektem bezpośrednich działań wojennych na terytorium danego państwa. Podobne zjawiska, choć w dużo mniejszej skali, obserwowaliśmy w Polsce na początku pandemii COVID-19, a przede wszystkim w pierwszych dniach po napaści Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. (gdy w Polsce ustawiały się długie kolejki do bankomatów).
W dłuższym okresie system finansowy, nawet w skrajnym scenariuszu wojny, powinien się jednak stabilizować. Przykłady takiej odporności daje nam ukraińska bankowość. Dzięki szybkiej reakcji władz i wsparciu międzynarodowych instytucji (m.in. naszego NBP), banki w Ukrainie nie przerwały pracy, a system bankowy pozostał stabilny.
Czytaj więcej
Europejski Bank Centralny i narodowe banki krajów UE zalecają obywatelom, by zabezpieczyli się w gotówkę na wypadek sytuacji kryzysowej. Kwota powi...
Gotówka to fundament – ile i w jakiej walucie warto ją trzymać?
W tym kontekście pierwszym podstawowym krokiem do bezpieczeństwa finansowego na wypadek wojny jest zapewnienie sobie dostępu do fizycznych pieniędzy. A mówiąc wprost: musimy mieć w domu trochę gotówki. Mówi o tym i rządowy poradnik, i eksperci. Pytanie, ile tej gotówki warto mieć?
– To oczywiście zależy od skali zagrożenia. W sytuacji pełnoskalowej wojny, gdy trzeba byłoby przykładowo uciekać za granicę, wymagałoby to znaczących środków – zauważa Jarosław Sadowski, dyrektor biura analiz w Rankomat.pl. – W przejściowym, łagodniejszym scenariuszu kryzysu, należy posiadać co najmniej dwutygodniowy zapas pieniędzy na podstawowe funkcjonowanie – ocenia.
Taki dwutygodniowy zapas gotówki powinien starczyć na zakup żywności, wody, leków czy paliwa, a także dodatkowych wydatków w sytuacjach awaryjnych (np. źródła ciepła czy prądu).
Eksperci zaznaczają przy tym, by zgromadzić raczej banknoty o niskim nominale, a także rozważyć posiadanie walut obcych (np. euro czy dolarów), a może nawet monet srebrnych lub złotych, ze względu na potencjalne osłabienie wartości złotego.
Czy istnieje bank idealny na wojnę? Państwowy czy prywatny?
Oczywiście nikt nie radzi, by w tej chwili wypłacać z banku wszystkie swoje pieniędzy i trzymać je z domu. Za to pojawia się pytanie: jaki bank wybrać na wypadek wojny? Czy istnieje podmiot całkowicie odporny na sytuacje kryzysowe, stuprocentowo bezpieczny i gwarantujący obsługę zawsze i wszędzie? Czy przykładowo lepszy byłby bank państwowych, czy prywatny, a może taki z udziałem kapitału polskiego czy zagranicznego?
Zdaniem ekspertów w zasadzie nie ma tu jednoznacznej odpowiedzi. – Intuicyjnie można pomyśleć, że bank państwowy będzie bezpieczniejszy – przyznaje Sadowski. – Nie sądzę jednak, by w razie poważnej sytuacji i masowej paniki na rynku, państwo pozwoliło na upadłość jakiegokolwiek banku, niezależnie od tego, kto jest jego właścicielem. Skutki takiego zdarzenia byłyby bardzo poważne dla całego systemu – wyjaśnia.
Podobnie uważa Kamil Sobolewski, główny ekonomista Pracodawców RP. – Nawet w najtrudniejszym kryzysie państwo musi dbać o stabilność systemu bankowego. Bez tego gospodarka nie może funkcjonować. W scenariuszu pełnoskalowej wojny potrzebny byłby system finansowy zdolny do finansowania wysiłku obronnego i zapewnienia krytycznych dostaw. Bankowość byłaby więc jednym z kluczowych elementów, o które państwo musiałoby zadbać – podkreśla.
Trzeba też przypomnieć, że w Polsce wszystkie depozyty do wysokości 100 tys. euro (na osobę w danej instytucji) we wszystkich bankach – czy to komercyjnych, czy spółdzielczych, są chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny.
Czytaj więcej
Dla grupy BNP Paribas finansowanie obronności to nie jest sezonowa moda – mówi Jerzy Jacek Szugajew, wiceprezes BNP Paribas Bank Polska. I właśnie...
Bank tradycyjny czy cyfrowy? A może rachunek za granicą
Czy istnieją w takim razie jakieś obiektywne kryteria, które pozwalałyby określić, jaki bank byłby najlepszy na trudne czasy? Teoretycznie banki przygotowują się na różnego rodzaju zagrożenia, opracowują scenariusze działania w razie kryzysu, starają się zapewnić bezpieczeństwo naszych pieniędzy na cyberataki itp. W praktyce jednak, jak zauważają eksperci, z perspektywy przeciętnego klienta trudno ocenić, który bank ma lepiej przygotowane systemy awaryjne.
Podobnie jest z dylematem: bank jedynie cyfrowy kontra bank tradycyjny z siecią oddziałów stacjonarnych i bankomatów. Te pierwsze oferują wygodę i często łatwy dostęp do kont zagranicznych, a jednak w kryzysie wywołanym atakiem cybernetycznym lub brakiem zasilania też są raczej bezradne, więc tradycyjna infrastruktura mogłaby okazać się atutem. Z drugiej strony, w placówkach bankowych nie przechowuje się ogromnych zapasów gotówki, więc to też nie zawsze rozwiąże problem pustego bankomatu.
– Wybór nie jest oczywisty, ale ja osobiście za najbezpieczniejsze uważam duże banki giełdowe o najbardziej profesjonalnych kadrach i najlepszym rozproszeniu ryzyka. A z powodów operacyjnych warto jednak wziąć pod uwagę dostęp do placówki – komentuje Sobolewski.
Czytaj więcej
Komisja Europejska padła ofiarą groźnego uderzenia hakerów, które mogło doprowadzić do wycieku dużej liczby danych osobowych. Sprawę ujawnia Politi...
Dwa rachunki zamiast jednego. Jak dywersyfikować oszczędności
Eksperci są zgodni: jednym z najprostszych sposobów na bezpieczeństwo finansowe jest dywersyfikacja pieniędzy. Posiadanie konta w dwóch czy trzech bankach ma sens i przydaje się w różnych sytuacjach. Awarie w bankach zdarzają się także w czasie pokoju.
Warto też mieć kilka karty płatniczych i korzystać z różnych systemów i urządzeń płatniczych (BLIK, telefon, pierścienie płatnicze itp.).
Rozdzielenie oszczędności między banki może mieć też znaczenie dla gwarancji depozytów. Limit 100 tys. euro obowiązuje odrębnie dla każdego deponenta w każdej instytucji objętej danym systemem gwarantowania. Dwa rachunki w tym samym banku nie zwiększają limitu ochrony, natomiast rachunki w dwóch odrębnych bankach mogą oznaczać dwa osobne limity. W przypadku banku zagranicznego trzeba dodatkowo sprawdzić, który system gwarantowania obejmuje depozyty.