Tak wynika z przełomowego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) dotyczącego zasad przetwarzania danych osobowych w policyjnych bazach. Spór zaczął się w marcu 2022 r., gdy do prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) wpłynęła skarga na nieprawidłowości w przetwarzaniu danych osobowych. Złożył ją mężczyzna, który alarmował, że w jego przypadku przepisy łamie sam komendant główny policji.
Prezes UODO zaczął przyglądać się sprawie i ustalił, że mężczyzna przez błędy młodości faktycznie trafił do KSIP, czyli Krajowego Systemu Informacji Policji. W 2014 r. był ścigany z paragrafu dotyczącego bójki i pobicia. Postawiono mu zarzuty karne, a konsekwencją tego była policyjna tzw. rejestracja procesowa. Z konfliktu z prawem mężczyźnie udało się wyjść obronną ręką. Prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne skończyło się bowiem warunkowym umorzeniem na dwuletni okres próby. Mężczyzna wywiązał się z niej wzorowo i nie miał więcej zatargów z prawem, ale jego dane z policyjnej bazy nie znikały. Dlatego po latach postanowił coś z tym zrobić i oficjalnie wystąpił o usunięcie go z KSIP.
Czytaj więcej
Cyfryzacja i automatyzacja HR nie służą tylko usprawnieniu pracy i poprawie efektywności działów personalnych. Dają im też narzędzia do zbudowania...
Szef policji nie dopatrzył się jednak do tego podstaw. Przekonywał UODO, że nie może stwierdzić, że dane osobowe skarżącego stały się zbędne dla realizacji zadań policji. Wskazywał m.in. na zadania stawiane przed formacją, rodzaj czynu, o jaki został oskarżony wnioskodawca, a także na konieczność dalszych prognoz kryminologicznych oraz czynności analitycznych.
Krajowy System Informacji Policji a ochrona danych osobowych
Te argumenty nie przekonały prezesa UODO. Uznał, że przetwarzanie w KSIP danych mężczyzny, wobec którego sąd karny warunkowo umorzył postępowanie, jest zbędne dla realizacji policyjnych celów. W ocenie UODO istotne znaczenie dla kryminologicznej oceny skarżącego ma fakt, że sąd zastosował wobec niego instytucję warunkowego umorzenia postępowania karnego, dokonując tym samym oceny, do której jest wyłącznie uprawniony. Zdaniem prezesa UODO przetwarzanie spornych danych w celu zapobieżenia popełnieniu przestępstwa w przyszłości czy wykrycia go wydaje się całkowicie nieuzasadnione. A komendant nie wykazał, w jaki sposób przetwarzanie danych osobowych skarżącego pomogło w realizacji celów oraz zadań ustawowych policji. I dlatego nakazał ich usunięcie.
Z tym nie pogodził się szef policji. W skardze do sądu administracyjnego zasłaniał się m.in. 10-letnim terminem z art. 16 ustawy z 14 grudnia 2018 r. o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości. Przewidziano w nim okresową weryfikację danych osobowych pod kątem zbędności, zasadniczo nie rzadziej niż co 10 lat od ich zebrania, uzyskania, pobrania lub aktualizacji. I zdaniem komendanta ma on zastosowanie w sprawie, bo ustawa o policji – poza rejestrem wykroczeń – nie określa terminów usuwania oraz okresowej weryfikacji danych osobowych przetwarzanych w KSIP. Od dnia zgromadzenia spornych danych do nakazu ich usunięcia minęło niecałe dziewięć lat. Skoro termin 10 lat obowiązkowej weryfikacji informacji przetwarzanych w KSIP jeszcze nie upłynął, to nie ma podstaw ani do żądania usunięcia danych przez zainteresowanego, ani dla nakazu ich usunięcia przez UODO.
Czytaj więcej
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie ma podstaw, aby dane mężczyzny, który przed laty spowodował wypadek, były przechowywane w policyjnym rej...
Najpierw po stronie UODO opowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Warszawie. Ostatecznie podstaw do legalnego przetwarzania spornych danych w policyjnej bazie nie dopatrzył się również NSA. Jak zauważył, aby przetwarzanie było zgodne z prawem, musi być wykazana niezbędność, którą należy rozumieć indywidualnie. Z samej istoty charakteru danych osobowych wynika, iż odnoszą się one do konkretnej osoby fizycznej. NSA nie zgodził się z koncepcją, że 10-letni termin, na jaki powołał się szef policji, jest jednocześnie minimalnym okresem uprawniającym organy policji do przetwarzania danych osobowych. Nie znaczy to bowiem, że przez cały ten czas nie zachodzi potrzeba weryfikacji pod kątem niezbędności. Organy policji rozumieją przesłankę niezbędności przez pryzmat swoich zadań, w sposób ogólny i abstrakcyjny, co – w opinii NSA – w kontekście przetwarzania danych osobowych nie jest dopuszczalne. Jak zauważył sędzia sprawozdawca Maciej Kobak, w sprawie chodziło o konkretne okoliczności. Istotny był wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne i dwuletni okres próby, ale też pozytywna prognoza sądowa co do postępowania oskarżonego oraz osiem lat bez żadnego konfliktu z prawem. W takiej sytuacji, jak tłumaczył sąd, aby wykazać niezbędność przetwarzania, należało się do tych okoliczności odnieść i wskazać, dlaczego mimo wszystko przetwarzanie spornych danych w bazie policyjnej dalej jest konieczne. Ogólne powoływanie się na zadania policji to stanowczo za mało.
Usuwanie danych osobowych z policyjnych rejestrów
NSA nie kwestionował, że ustawodawca dopuścił weryfikację danych nie rzadziej niż co 10 lat. Niemniej ten maksymalny odstęp pomiędzy weryfikacją danych osobowych pod kątem zbędności nie jest jednocześnie minimalnym terminem uprawniającym do samego przetwarzania danych. Taka korelacja nie występuje. Dlatego, jeśli osoba, której dane znajdują się w KSIP, występuje o to, żeby je z tej bazy usunąć, to organy policji są takim wnioskiem związane. Nie mogą poprzestać na stwierdzeniu, że mają 10 lat na weryfikację. W takiej sytuacji muszą odpowiedzieć na wniosek, przeprowadzić weryfikację i odnieść się do sytuacji konkretnej osoby. A żeby móc pozostawić jej dane w swojej bazie, muszą wskazać, że dalsze ich przechowywanie jest niezbędne. Wyrok jest prawomocny.
Sygnatura akt: III OSK 1808/24
Paweł Litwiński
adwokat, partner w kancelarii Barta Litwiński
Wyrok NSA ma fundamentalne znaczenie dla wyeliminowania błędnej praktyki przechowywania przez policję danych osobowych w Krajowym Systemie Informacyjnym Policji przez 10 lat od ich pozyskania. Przy jego wydaniu kluczowe okazało się rozróżnienie dwóch pojęć: weryfikacji oraz usunięcia danych. Weryfikacja to sprawdzenie – w spornej sprawie – czy istnieją dane, których dalsze przechowywanie jest zbędne, zaś usunięcie danych to ich zniszczenie lub anonimizacja. Bez wątpienia art. 16 ustawy o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości nakazuje dokonywanie weryfikacji nie rzadziej niż co 10 lat od dnia zebrania danych. Niemniej przepis ten nie reguluje kwestii usuwania danych. Dlatego nie może być rozumiany jako zezwolenie na przechowywanie danych w KSIP przez 10 lat od ich pozyskania. Terminów usuwania danych należy bowiem poszukiwać w przepisach, na podstawie których je zebrano.