– Ustawa o referendum lokalnym mówi jedynie o tym, że w razie odwołania wójta przez mieszkańców prezes Rady Ministrów niezwłocznie wyznacza osobę, która pełni funkcje organu wykonawczego gminy do czasu wyboru nowego wójta – zwraca uwagę Kazimierz Wojciech Czaplicki, szef Krajowego Biura Wyborczego.
Czy to oznacza zatem, że premier może do pełnienia tej funkcji wyznaczyć dopiero co odwołanego wójta czy prezydenta?
To możliwe, ale...
W ocenie prof. Jerzego Regulskiego, współtwórcy samorządu terytorialnego w Polsce, to, kogo konkretnie wyznaczy na komisarza, jest dowolnym wyborem prezesa Rady Ministrów.
Ostrożniejszy jest Jerzy Stępień, były prezes Trybunału Konstytucyjnego.
– Co prawda, żaden przepis premierowi nie zabrania uczynić komisarzem odwołanego w referendum wójta, ale taka decyzja pozostawałaby w sprzeczności z duchem samorządności – zauważa sędzia Stępień. – To jest referendum personalne, wolę wyborców należy uszanować – tłumaczy.
Decydują mieszkańcy
Zdecydowanym przeciwnikiem takiego rozwiązania jest prof. Andrzej Szewc z Wyższej Szkoły Ekonomii i Administracji w Bytomiu.
– Powołanie na komisarza osoby, która dopiero co została odwołana ze stanowiska organu wykonawczego gminy w drodze referendum, byłoby sprzeczne z duchem prawa – uważa prof. Szewc. – Przecież zgodnie z art. 170 konstytucji to członkowie wspólnoty samorządowej decydują, w drodze referendum, o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samo- rządu terytorialnego – wyjaśnia.
Również Ryszard Piotrowski, konstytucjonalista z Uniwersytetu Warszawskiego, uważa, że jedyną osobą, której premier na komisarza powołać nie powinien, jest odwołany w referendum wójt (burmistrz, prezydent miasta).
– Konstytucja i ustawy przesądzają, że wynik referendum ma być szanowany i respektowany przez wszystkich, także przez premiera – tłumaczy Ryszard Piotrowski.
Wskazuje, że chociaż ustawa nigdzie nie stwierdza, iż odwołany wójt komisarzem być nie może, to taka decyzja prezesa Rady Ministrów stanowiłaby obejście prawa. – Oznaczałoby to, że ponad wolą społeczności lokalnej jest wola premiera, co byłoby trudne do zaakceptowania z punktu widzenia art. 170 konstytucji i sensu referendum lokalnego – wskazuje konstytucjonalista.
– Istotą referendum odwoławczego jest zmiana osobowa na stanowisku wójta, a nie tylko nazwy stanowiska, którą ta sama osoba piastuje – podkreśla Stefan Płażek z Uniwersytetu Jagiellońskiego. – Mianowanie komisarzem odwołanego prezydenta to żadna sanacja – dodaje Płażek.
masz pytanie, wyślij e-mail do autora
Czasem o wyborach rozstrzyga rada
Zgodnie z art. 28d ustawy o samorządzie gminnym po wygaśnięciu mandatu wójta przed końcem kadencji przeprowadza się wybory przedterminowe. Ale nie zawsze. Takich wyborów nie przeprowadza się, jeżeli ich data miałaby przypaść w terminie sześciu miesięcy przed zakończeniem kadencji. Jeżeli data wyborów przedterminowych miałaby przypaść w okresie dłuższym niż sześć miesięcy, a krótszym niż 12 miesięcy przed zakończeniem kadencji wójta, decyzję o tym, czy wybory przeprowadzać czy też nie, podejmuje rada gminy w uchwale. Jeżeli na ich organizację się nie zdecyduje, gminą do końca kadencji rządzi komisarz.
