Rewolucja w sądach administracyjnych

Projekt nowelizacji ustawy – Prawo o ustroju sądów admnistracyjnych właśnie wpłynął do Sejmu.

Kadencyjność z powodzeniem funkcjonuje już w sądach powszechnych (cywilnych, karnych, gospodarczych) – wskazano w uzasadnieniu prezydenckiej noweli.

Tymczasem mimo że Naczelny Sąd Administracyjny wraz z wojewódzkimi sądami administracyjnymi stanowią od 1 stycznia 2004 r. odrębny i niezależny segment wymiaru sprawiedliwości, takich reguł tam nie ma. Kadencje mają ustabilizować status sędziów pełniących funkcje kierownicze, a tym samym wzmocnić struktury sądownictwa administracyjnego.

Projekt nie przewiduje innych zmian trybu powoływania. Jak do tej pory prezesa i wiceprezesa WSA ma powoływać prezes NSA po zasięgnięciu opinii zgromadzenia ogólnego danego sądu i kolegium NSA. Prawo sprzeciwu (negatywnej opinii) zgromadzenia i kolegium zapewnia sędziom udział w tej procedurze.

[b]W celu zapobieżenia destabilizacji kierownictw sądów dotychczasowe akty powołania prezesów i wiceprezesów przekształcone zostaną z mocy prawa w akty powołania na pięcioletnie kadencje.[/b] Odwołanie z tych stanowisk w trakcie kadencji będzie możliwe (przez prezesa NSA), ale tylko w wypadku „rażącego niewywiązywania się z obowiązków służbowych” lub gdy dalsze pełnienie funkcji z innych powodów nie daje się pogodzić z dobrem wymiaru sprawiedliwości. To pojęcia takie same jak w sądownictwie powszechnym.

– Od prezesa dużo zależy: atmosfera i styl pracy w sądzie. Kadencyjność szefów sądu nie jest złym rozwiązaniem, to bowiem dodatkowa okazja do zweryfikowania ich pracy – wskazuje sędzia Małgorzata Jarecka z warszawskiego WSA.

Są też zmiany w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nawet liczniejsze, choć mniej spektakularne. Dostosowują one przepisy do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, prawa unijnego, a także precyzują regulacje, które wywoływały rozbieżności w orzecznictwie. [b]Podczas doręczania pism sądowych (art. 73) dopuszczona ma być możliwość dostarczenia zawiadomienia do skrytki pocztowej lub na poste restante.[/b] Pozwoli to zawiadamiać bezdomnych lub osoby niemogące korzystać z normalnej skrzynki.

[b]Proponuje się, by tak jak w postępowaniu cywilnym ustanowienie przez sąd adwokata z urzędu było równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa[/b], bez potrzeby umocowywania go przez stronę, co zabierało czas (zmieniany art. 244).

Ponieważ orzeczenia co do pomocy z urzędu zawierają dane wrażliwe, zwłaszcza o sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy, proponuje się odstąpić od doręczania ich pozostałym stronom, a w konsekwencji ogranicza krąg uprawnionych do zaskarżenia takiego postanowienia (zmiana art. 252).

Przewiduje się wprowadzenie – na wzór obowiązującej w sprawach cywilnych od trzech lat – skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Ma być temu poświęcony cały nowy rozdział. Przypomnijmy, że skarga taka jest możliwa tylko w wypadku prawomocnych wyroków, których zresztą się już nie uchyla (nadal są w tzw. obrocie prawnym), a stwierdzenie niezgodności z prawem może być podstawą domagania się odszkodowania.

To jakby dodatkowa instancja, ale – jak wskazuje sędzia Janusz Drachal, rzecznik prasowy NSA – sądy administracyjne kontrolują działalność organów władzy i dodatkowe narzędzie, stosowane zresztą w ograniczonym zakresie, powinno temu służyć.

[ramka]

[b]Spory administracyjne w liczbach[/b]

- 76 435 – załatwione skargi na akty i czynności w WSA;

- 2225 – skargi na bezczynność organów w WSA;

- 8715 – skargi kasacyjne rozpatrzone w NSA;

- 5438 – zażalenia na postanowienia sądów I instancji.