Jeszcze w tym roku – zgodnie z założeniami Ministerstwa Sprawiedliwości – ławnicy mogą doczekać się reformy, która wzmocni ich pozycję w sądzie. Przyczynić ma się do tego ministerialny projekt nowelizacji ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Zgodnie z nim ławnicy staną się oficjalnie sędziami społecznymi, będą mieli dwukrotnie wyższe rekompensaty, zwiększy się rola samorządu ławniczego, pojawią się obowiązkowe szkolenia i wzrośnie liczba dni ich orzekania.
Czytaj więcej
Godne rekompensaty, obowiązkowe szkolenia i lepsze warunki pracy wzmocnią pozycję ławnika w sądzie – mówi „Rzeczpospolitej” prof. Piotr W. Juchacz,...
Ławnicy będą sędziami społecznymi. Projekt ustawy w ogniu krytyki
Od połowy sierpnia przepisy te są opiniowane i konsultowane. Wyjątkowo surową ocenę wystawiła właśnie tej reformie Komisja Kodyfikacyjna Ustroju Sądownictwa i Prokuratury. – Analizowany projekt przewiduje rozwiązania normatywne, które rodzą zasadnicze wątpliwości co do ich trafności i systemowej spójności, w szczególności w kontekście zmian dotyczących ustroju sądów i statusu sędziego. Wymaga w związku z tym gruntownego przepracowania w ramach dalszych prac nad rządowym projektem ustawy – stwierdza komisja kodyfikacyjna.
Jakie zastrzeżenia i uwagi formułują eksperci komisji? Przede wszystkim – jak wskazują – prace nad reformą roli sędziego społecznego nie są, a powinny być ściśle skoordynowane z propozycjami zmian dotyczącymi statusu sędziego zawodowego, funkcjonowania sądów powszechnych i Sądu Najwyższego.
Komisja ma też wątpliwości co do zmiany nazwy funkcji ławnika na sędziego społecznego. – Zmiana terminologii w sposób naturalny i uzasadniony nasuwa natychmiast pytania zasadnicze, choćby takie, czy sędzia społeczny uczestniczący w wymiarze sprawiedliwości jest sędzią w rozumieniu konstytucyjnym, ze wszystkimi tego konsekwencjami dotyczącymi gwarancji niezależności i niezawisłości przewidzianymi w Konstytucji RP. Nadto sam projekt nie przewiduje gruntownej reformy instytucji ławnika, modyfikując jedynie poszczególne segmenty jego ustrojowego statusu oraz zmieniając nazwę – twierdzą eksperci.
Czytaj więcej
W ponad 100 sądach z braku ławników nie ma rad ławniczych. Resort sprawiedliwości obniży liczbę członków potrzebnych do ich utworzenia.
Komisja kodyfikacyjna krytycznie o sędziach społecznych. Ryzyko nietrafnych orzeczeń i dłuższe procesy
Kluczowe uwagi dotyczą też wpływu reformy na funkcjonowanie sądów. Zdaniem komisji zwiększenie wydatków związanych z funkcjonowaniem sędziów społecznych nie przełoży się na przyspieszenie postępowań albo wzrost zaufania obywateli do sądu.
- Nie sposób również nie zauważyć, że szeroki udział czynnika społecznego w składach orzeczniczych dodatkowo istotnie obniża płynność i sprawność osądzenia sprawy – aktualnie i tak dramatycznie niską w realiach polskiego sądownictwa - poprzez oczywistą konieczność poszukiwania w konkretnym postępowaniu dogodnych terminów dalszych rozpraw dla kolejnych dwóch lub trzech uczestników (poza stronami i innymi uczestnikami postępowania oraz ich przedstawicielami) – czytamy w opinii.
Co istotne proponowana reforma może – zdaniem komisji - zwiększyć ryzyko nietrafnych orzeczeń. Przyczyną ma być rosnąca przewaga sędziów niezawodowych w głosowaniu nad wyrokiem. - Na tle próby szerokiego przywrócenia udziału sędziów społecznych tym bardziej dobitnie urzeczywistnia się problem kształtowania składów orzeczniczych w sposób zapewniający w nich stałą przewagę (w głosowaniu nad orzeczeniem) członków pozbawionych wieloaspektowej wiedzy prawniczej i doświadczeń nad sędziami zawodowymi, co zwiększa, a nie zmniejsza, ryzyko nietrafnego rozstrzygnięcia - twierdzi komisja.
Czytaj więcej
Ministerstwo Sprawiedliwości poprawia projekt reformy, która ławników zastępuje sędziami społecznymi. Najnowsze zmiany wprowadzają definicję tej fu...
W efekcie komisja negatywnie zaopiniowała projekt wskazując, że niezbędna jest dalsza praca nad tymi przepisami. Eksperci podkreślili przy tym, że optymalnym rozwiązaniem byłoby jednak całościowe opracowanie założeń instytucji ławnika (status i funkcja w procesie) na tle przygotowania założeń i wdrożenia prac nad ewentualnym projektem nowego Prawa o ustroju sądów powszechnych.
Niewykluczone, że przepisy, surowo ocenione przez komisję kodyfikacyjną, będą jeszcze zmieniane. Do poważnych modyfikacji w projekcie już bowiem doszło. Proponowane regulacje trafiły do konsultacji oraz opiniowania w połowie sierpnia, a już we wrześniu ministerstwo zamieściło nową wersję projektu, w której dokonano kilku kluczowych zmian. Modyfikacje te wprowadzają definicję funkcji sędziego społecznego i zakazują łączenia jej ze stanowiskiem wójta, burmistrza czy starosty. Doprecyzowano też wymogi stawiane kandydatom na sędziów społecznych poszerzając je o warunek niekaralności.
Etap legislacyjny: konsultacje społeczne i opiniowanie