– Nie wyrażam zgody na jakiekolwiek cenzurowanie, redagowanie, czy recenzowanie mojej wypowiedzi przez kogokolwiek (jak to wcześniej miało miejsce). Jest to moja opinia i proszę o przekazanie jej w takiej formie, w jakiej została sporządzona – to pierwsze zdania opinii zamieszczonej niedawno na stronach rządowych, którą do procedowanego właśnie projektu tzw. ustawy antykagańcowej przedstawił sędzia Mariusz Ulman.

Jest on sędzią z ponad dwudziestoletnim stażem, byłym rzecznikiem dyscyplinarnym sędziów sądów powszechnych powołanym przez Adama Bodnara. Po objęciu tej funkcji deklarował, że zamierza odpolitycznić stanowisko rzecznika dyscyplinarnego i nie da się wciągnąć w grę polityczną. Po niespełna dwóch miesiącach zrezygnował z tej funkcji. Nie jest zaliczany do tzw. neosędziów, nie należy też do żadnego stowarzyszenia sędziowskiego.

Czytaj więcej

Nowy rzecznik dyscyplinarny: Nie będę ścigał sędziów za poglądy

Sędzia negatywnie ocenia reformę sądownictwa, prezes sądu ma blokować publikację opinii

Jakie cenzurowanie i redagowanie ma na myśli sędzia Ulman? Postanowiliśmy go o to zapytać. Jak się okazuje, sprawa dotyczy dwóch kluczowych projektów przygotowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości: tzw. ustawy praworządnościowej oraz noweli prawa o ustroju sądów powszechnych dotyczącej delegacji sędziowskich. Oba mają – zdaniem autorów – przyczynić się do przywrócenia praworządności w polskim wymiarze sprawiedliwości.

– Każdy polski sędzia ma prawo sporządzić swoją opinię do tego typu projektów – mówi „Rzeczpospolitej” sędzia Ulman. – Z tego prawa chciałem skorzystać, dlatego zgodnie z instrukcją wysłałem swoje uwagi do wydziału wizytacyjnego Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu. Krótko potem skontaktowałem się telefonicznie z sądem apelacyjnym. W rozmowie tej zapewniono mnie, że moje opinie do nich dotarły. Powiedziano mi jednak przy tym, że prezes Sądu Okręgowego w Opolu pani Korwin-Piotrowska nie zgadza się z moimi uwagami i powiedziała, żeby nie przesyłać ich dalej. Dostałem też informację zwrotną, że powinienem to wysłać drogą służbową przez prezesa swojego sądu. Tak też zrobiłem – relacjonuje sędzia Ulman.

Krótko potem – jak wskazuje sędzia – obie opinie zostały przesłane dalej i ukazały się na portalu w Rządowym Centrum Legislacji. – Pod opublikowanymi pismami podpisała się pani Korwin-Piotrowska. Moje uwagi zostały tam zawarte, jednak ich treść została częściowo zmieniona, a niektóre fragmenty usunięto. Zrobiono to bez konsultacji ze mną, nie dostałem w tej sprawie żadnej informacji-mówi sędzia.

Z dokumentów przekazanych przez sędziego, z którymi zapoznała się „Rzeczpospolita”, wynika, że z opinii Ulmana, dotyczącej ustawy praworządnościowej, wycięto ok. 20 proc. treści. O jakie fragmenty chodzi? Przede wszystkim są to uwagi krytykujące projekt i działania legislacyjne obecnej władzy. „Nie można oprzeć się przy tym wrażeniu, że projektodawcy zdają sobie doskonale sprawę, że projekt nie ma żadnych szans na podpis prezydenta, przynajmniej w takim kształcie. Ma on na celu jedynie wskazanie, że koalicja coś robi, a winę za wszystko ponosi prezydent, który – jak to już jest wskazywane – nie podpisze uchwalonej ustawy” – brzmi fragment, który został usunięty z opinii Ulmana.

Czytaj więcej

Sędzia Korwin-Piotrowska: Gwarantuję Państwu, że Trybunał Konstytucyjny działa

W innych „wyciętych” uwagach sędzia zarzucał projektowi ustawy praworządnościowej: krótki termin na konsultacje i pośpiech w pracach, brak konsultowania przepisów ze środowiskiem prawniczym, modyfikację poprzednich nieudanych projektów i powielanie większości poprzednich wadliwości. Zniknęła też część zastrzeżeń formułowanych przez Ulmana w opinii do reformy delegacji sędziowskich. Znalazła się tam za to wzmianka podpisana przez Korwin-Piotrowską: „Uprzejmie wskazuję, że nie podzielam zastrzeżeń sędziego Mariusza Ulmana”.

Anna Korwin-Piotrowska i relacja z Waldemarem Żurkiem. „Źle pojęta lojalność, zamykanie ust sędziemu”

– Uważam, że jest to klasyczna cenzura i zamykanie ust sędziemu. Najpierw pani Anna Korwin-Piotrowska, jako prezes Sądu Okręgowego w Opolu, blokowała publikację moich opinii, a potem wycięła z nich treści krytyczne wobec rządu i nieprzychylne wobec projektów Ministerstwa Sprawiedliwości. To źle rozumiana lojalność wobec swojego przyjaciela Waldemara Żurka. Skrytykowałem bowiem pośrednio jego działania i pani Korwin-Piotrowska postanowiła zareagować. Nawet, jeśli pani prezes nie zgadzała się z moimi uwagami, to mogła przesłać własne merytoryczne stanowisko do RCL-u, a nie blokować i cenzurować moje opinie – twierdzi sędzia Ulman.

Zwraca przy tym uwagę, że sędziowie TK zgodnie z ustawą powinni wyróżniać się wiedzą prawniczą, w tym wiedzą o prawach człowieka i wolnościach obywatelskich. – Uważam, że działania wobec mnie, które podejmowała pani Korwin-Piotrowska, to łamanie konstytucji i prawa do wolności wypowiedzi. Taka osoba nie powinna być sędzią Trybunału Konstytucyjnego – konkluduje Ulman.

Sędzia Anna Korwin-Piotrowska odnosząc się w rozmowie z  „Rzeczpospolitą” do tych informacji stanowczo zaprzecza, aby miała blokować publikację opinii do projektów ustaw formułowanych przez sędziego Mariusza Ulmana. – Tak jak było w praktyce zbierałam opinie i merytoryczne uwagi zamieszczałam i konstruowałam. Wysyłałam je następnie do prezesa sądu apelacyjnego. Chodziło o to, żeby zebrać w całość opinie i zrobić z nich swoiste résumé. Stąd z istoty rzeczy na to résumé nie składała się całość wszystkich pism składanych przez sędziów, tylko najistotniejsze kwestie, które podnoszą. Nie blokowałam opinii sędziego Ulmana ani nie cenzurowałam ich, choćby z tego względu, że Pan Sędzia przesłał opinię bezpośrednio do sądu apelacyjnego, o czym mnie powiadomiono, prosząc o przekazanie uwag sędziego w praktykowanej formule – mówi sędzia Korwin-Piotrowska.

Jak zaznacza od wielu lat wskazywała na konieczność ograniczenia delegacji sędziów do ministerstwa jedynie do zadań, które zgodnie z ustawą muszą wykonywać sędziowie. - Całkowita likwidacja delegacji sędziów do ministerstwa jest aktualnie niemożliwa z uwagi na sprawowany przez MS nadzór nad sądami, stąd w piśmie do prezesa sądu apelacyjnego zawarłam stanowisko co do niepodzielenia uwag sędziego Ulmana – wyjaśnia sędzia TK.

Czytaj więcej

Większość Polaków za resetem w TK. Wyborcy koalicji są podzieleni

Przedstawioną przez sędziego Ulmana sprawę komentuje Bartosz Pilitowski, prezes Fundacji Court Watch Polska. – Mam wątpliwości, czy pani prezes Korwin-Piotrowska powinna być sędzią TK, bowiem stanowisko to powinna piastować osoba niezależna. Ze smutkiem i z rozczarowaniem odbieram sytuację opisaną przez sędziego Ulmana. Zachowanie sędzi Korwin-Piotrowskiej jest nadużyciem funkcji prezesa sądu i manifestacją jej braku niezależności od władzy wykonawczej. Treści, które zostały usunięte z opinii sędziego Ulmana, nie są przypadkowe. Są to uwagi krytykujące niewłaściwe działania aktualnej koalicji rządzącej, polityki uprawianej za pomocą prawa. Świadczy to o motywach sędzi Korwin-Piotrowskiej – mówi Pilitowski.

Jak podkreśla, że nigdy nie spotkał się z podobną sytuacją. – Żałuję, że o tej sprawie nie dowiedzieliśmy się wcześniej. Gdyby tak się stało, to mielibyśmy możliwość pełniejszej oceny kandydatury prezes Korwin-Piotrowskiej na sędziego TK. W procedurze wyboru nie odbyła się jednak kompleksowa, szeroka dyskusja i w konsekwencji politycy „przepchnęli” osobę, która, jak teraz się przekonujemy, nie nadaje się na ten urząd. Konstytucja mówi wyraźnie, że sędzia nie może prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Opisana sytuacja pokazuje, że sędzia Korwin-Piotrowska tej zasady, albo nie rozumie, albo nie szanuje – komentuje Bartosz Pilitowski.

Opinia dla „Rzeczpospolitej”

Marcin Wolny adwokat, Helsińska Fundacja Praw Człowieka

Zaproszenia do opiniowania ustaw dotyczących wymiaru sprawiedliwości trafiają zwyczajowo do prezesów sądów, którzy przekazują je wszystkim sędziom z apelacji. Jeśli sędzia wniósł takie uwagi, to z moich obserwacji wynika, że są one przesyłane do publikacji jako załącznik do opinii prezesa. Oczywiście opinia sędziego nie może być w żaden sposób zmieniana czy modyfikowana przez prezesa sądu, bo jest on jedynie pośrednikiem w tej komunikacji. Prezes sądu nie ma prawa ingerować w uwagi sędziego, weryfikować ich czy cenzurować. Pamiętajmy też, że zgodnie ze standardami międzynarodowymi sędziowie powinni być konsultowani w każdej sprawie, która oddziałuje na wymiar sprawiedliwości. Również orzeczenia ETPC wskazują na bardzo szeroką swobodę sędziów w komentowaniu kwestii dotyczących interesu publicznego czy niezależności sądownictwa (np. Baka p. Węgrom czy Żurek p. Polsce). Jeśli opis przedstawiony przez sędziego Ulmana się potwierdzi, mielibyśmy do czynienia z sytuacją bardzo niepokojącą, tym bardziej, że dotyczy ona istotnej sprawy. Chodzi przecież o projekt ustawy praworządnościowej, który budzi kontrowersje i w znaczący sposób dotyka funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W interesie nas wszystkich jest, by projekt ten był skonsultowany jak najszerzej, z różnych perspektyw. W takim scenariuszu wpływanie przez prezesa sądu na treść zgłoszonej opinii musi budzić poważne zastrzeżenia, w tym w wymiarze etycznym. Godzi to bowiem w wolność sędziego Ulmana do stawania w obronie niezależności sądownictwa. Wydaje się, że właściwe organy powinny właściwie wyjaśnić wszystkie okoliczności tej sprawy

Opinia dla „Rzeczpospolitej”

Krzysztof Izdebski prawnik, dyrektor ds. rzecznictwa i rozwoju Fundacji im. Stefana Batoreg

Udział w konsultacjach publicznych jest prawem każdego zainteresowanego, także sędziów. Nie ma w tym nic nadzwyczajnego ani niestosownego. Zresztą sędziowie korzystają z tej możliwości przy różnych projektach ustaw, czego przykładem były choćby prace nad zmianami dotyczącymi Krajowej Rady Sądownictwa w 2024 r. Ich opinie są szczególnie ważne, bo pozwalają skonfrontować założenia projektodawców z praktyką stosowania prawa. To właśnie praktycy często dostrzegają konsekwencje proponowanych przepisów, których nie widać na etapie pracy nad projektem. Dlatego powinni mieć poczucie, że ich głos jest słyszalny, a projektodawca pewność, że dociera do niego w niezmienionej postaci. Trudno znaleźć uzasadnienie dla ingerowania w treść cudzej opinii. Osoba pośrednicząca w przekazaniu stanowiska nie powinna go redagować, skracać ani usuwać argumentów, z którymi się nie zgadza. To nie jest techniczna korekta, lecz ingerencja w możliwość przedstawienia przez autora własnego stanowiska w procesie legislacyjnym. Prezes sądu może oczywiście przedstawić własną opinię i polemizować z argumentami sędziego, ale powinien zrobić to osobno. Konsultacje publiczne tracą sens, jeśli po drodze ktoś zaczyna rozstrzygać, które poglądy i argumenty powinny dotrzeć do projektodawcy.