Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie czynniki chronią polską gospodarkę przed inflacyjnym efektem domina po szoku energetycznym.
- Dlaczego przedsiębiorcy mają ograniczone możliwości przerzucania wyższych kosztów na klientów.
- Czym jest inflacja bazowa i dlaczego jej spadek jest kluczowym sygnałem dla gospodarki.
- Jak słabszy popyt, konkurencja z zagranicy oraz sytuacja na rynku pracy hamują wzrost cen.
- Jakie jest ryzyko, że obecna odporność gospodarki na inflację wkrótce się skończy.
Choć wyraźnie droższe niż przed konfliktem w Iranie paliwa, gaz i energia podbijają koszty działalności firm w Polsce, na razie trudno dostrzec oznaki szerokiego przenoszenia tych podwyżek na inne ceny. Zgodnie z danymi NBP, w październiku inflacja bazowa wyniosła 2,9 proc. r./r. Tym samym wręcz spadła względem poprzednich miesięcy (3,1 proc. we wrześniu, 3,3 proc. w sierpniu) i jest najniższa od marca. Jest też tylko niewiele wyższa od wyniku 2,5 proc. r./r. z lutego br., najniższego od końcówki 2019 r.
Co właściwie mówi inflacja bazowa?
Inflacja bazowa pokazuje, jak szybko drożeją towary i usługi po wyłączeniu najbardziej zmiennych cen: żywności, paliw i energii. Gdy na światowych rynkach rosną ceny np. paliw, kierowcy szybko widzą to na pylonach. Nie oznacza to jednak, że od razu drożeją również np. ubrania, usługi fryzjerskie czy sprzęt elektroniczny. Gdy jednak przedsiębiorstwa zaczynają przenosić wyższe koszty energii czy transportu na ceny, a pracownicy domagają się podwyżek rekompensujących „drożyznę”, sytuacja może zacząć wymykać się spod kontroli.
Dlatego spadek inflacji bazowej do 2,9 proc. jest istotny: oznacza, że na razie nie widać inflacyjnego efektu domina.
Czytaj więcej
– Gdyby rozpętała się awantura wokół NBP, spodziewałbym się negatywnej reakcji rynków – mówi Ludwik Kotecki, nowy członek zarządu banku centralnego...
Dlaczego firmy nie mogą podnieść cen? Analiza NBP
Z analizy NBP wynika, że za wzrost inflacji bazowej między styczniem a wrześniem br. o 0,4 pkt proc. (z 2,7 do 3,1 proc.) w dużej mierze (około 0,3 pkt proc.) odpowiadały m.in. bilety lotnicze czy turystyka zorganizowana, czyli branże najmocniej związane z cenami paliw. O blisko 0,2 pkt proc. wzrósł też wkład towarów rynkowych, co można łączyć ze wzrostem cen produktów czy półproduktów w fabrykach. We wrześniu tzw. inflacja producencka przekroczyła 6 proc. r./r. i była najwyższa od trzech lat.
Jednocześnie w podobnej skali spadł wkład usług rynkowych. To np. ceny w gastronomii, hotelarstwie czy usługach internetowych, czyli branżach silnie związanych z popytem. – Jak dotąd przedsiębiorstwa w ograniczonym stopniu mają możliwość przerzucania wyższych kosztów na ceny – zauważał po listopadowym posiedzeniu RPP prezes NBP Adam Glapiński oceniając, że firmy nie mają gwarancji, że klient zaakceptuje wyższą cenę jego produktu. – Słabszy popyt mocniej hamuje przenoszenie kosztów na ceny – potwierdza Mariusz Zielonka, główny ekonomista Lewiatana.
Konkurencja z Chin i deflacja dóbr trwałych w Polsce
Nie bez znaczenia jest też presja konkurencyjna ze strony zagranicznych producentów, szczególnie z Azji. Polski rynek jest przyczółkiem na Europę dla biznesu z Chin, i widać to m.in. w największej w UE skali deflacji w kategorii tzw. nieenergetycznych dóbr trwałych (to m.in. meble, sprzęt AGD, elektronika, pojazdy czy sprzęt rekreacyjny). We wrześniu w tej kategorii mieliśmy ceny o 3,3 proc. niższe niż rok wcześniej, przy ponad 1-procentowej inflacji średnio w całej UE.
Ważna jest również sytuacja na krajowym rynku pracy. Jest on chłodniejszy niż kilka lat temu, kiedy przedsiębiorstwa zmagały się z dużymi niedoborami pracowników, a presja płacowa była wyjątkowo silna. Dziś trudniej o automatyczne przenoszenie wzrostu cen na żądania kolejnych podwyżek wynagrodzeń. Przeciętne wynagrodzenie rośnie w tempie około 5,5–6 proc. r./r., a prognozy na 2027 r. nie sugerują zmiany tej sytuacji. – Badania ankietowe sugerują, że presja płacowa w firmach nie narasta – mówił Glapiński.
Spowolnienie wzrostu PKB działa dezinflacyjnie
Dezinflacyjnie działa też spowalniający wzrost gospodarczy: wciąż pozostaje solidny, ale po wyniku 4,1 proc. r./r. jeszcze w drugim kwartale, w trzecim nasza gospodarka urosła o 3,5 proc., a prognozy wskazują, że za rok możemy już wejść w okres z „dwójką” z przodu. – Umiarkowana dynamika wynagrodzeń oraz oczekiwane spowolnienie wzrostu gospodarczego w 2027 r. ograniczają ryzyko nasilenia krajowej presji inflacyjnej – ocenia Daniel Piekarek, główny ekonomista Banku BPS.
Czytaj więcej
Liczbą dnia w piątek 13 listopada w polskiej gospodarce było 3,5 proc. Tyle, zgodnie z danymi GUS, urosła rok do roku realnie polska gospodarka w t...
Hamulec dla RPP przed podwyżkami stóp procentowych
Ekonomiści są jednak zgodni: im dłużej utrzymają się wysokie ceny energii, tym większe będzie ryzyko, że inflacja zacznie się rozlewać po gospodarce. O tym, że zagrożenia nie można bagatelizować, przypominają lata 2021–2023, gdy pocovidowe ożywienie w połączeniu z szokiem energetycznym wywołało tzw. efekty drugiej rundy: firmy przerzucały wyższe koszty na klientów, to doprowadziło do wzrostu oczekiwań inflacyjnych i żądań płacowych. Początkowy szok zaczął żyć własnym życiem.
Teraz sytuacja jest jednak inna: popyt w kraju i na świecie jest tylko umiarkowany, zakres zakłóceń w handlu światowym mniejszy, sytuacja na rynku pracy mniej napięta, a stopy procentowe wyżej niż u zarania tamtego globalnego wstrząsu. Stąd też prognozy nie zakładają eksplozji inflacji bazowej. Główna prognoza z najnowszej projekcji NBP zakłada, że urośnie ona maksymalnie do 3,4 proc. r./r. w pierwszej połowie 2027 r.
Inflacja bazowa hamulcem dla RPP przed podwyżką stóp procentowych
To właśnie niespodziewany spadek inflacji bazowej w październiku był główną przyczyną, że „pełny” wskaźnik inflacji spadł silniej od prognoz, do 3,5 proc. r/r. A właśnie między innymi na to z kolei członkowie RPP wskazywali, wyjaśniając, dlaczego – mimo burzliwej dyskusji – nie zdecydowali się w listopadzie na podniesienie stóp procentowych.