W piśmie do ministra sprawiedliwości Borysa Budki RPO zwraca uwagę na kłopoty związane ze stosowaniem § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowo administracyjnych oraz art. 234 i 236 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.).
Ustawodawca w art. 234 p.p.s.a. wprowadził obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej przy składaniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenia. Rozporządzenie określa wysokość tej opłaty - 100 zł. Złożenie wniosku o uzasadnienie i jego doręczenie nie ma jednak charakteru „warunkowego" to znaczy sporządzenie uzasadnienia nie zależy od uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Oznacza to, że wniosek o uzasadnienie uruchamia procedurę sporządzania uzasadnienia niezależnie od tego, czy wnioskodawca wpłacił należne 100 zł czy nie. Jeśli tego nie zrobił, sąd zarządzi przymusowe ściągnięcie opłaty od wnioskodawcy .
- Konsekwencją tego rozwiązania jest bezwzględny charakter obowiązku uiszczenia tej opłaty. Cofnięcie wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem nie zwalnia wnioskodawcy z uiszczenia opłaty kancelaryjnej . W istotny sposób ograniczono więc możliwość decydowania przez stronę o ponoszeniu przez siebie kosztów związanych z korzystaniem z przysługujących jej uprawnień – podkreśla Rzecznik.
Problem w tym, że sądy administracyjne mają obowiązek poinformować strony jedynie o możliwości złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w terminie 7 dni od jego ogłoszenia bądź doręczenia odpisu sentencji. Nie muszą natomiast powiadamiać stron o tym, że taki wniosek kosztuje, a z opłaty nie można się później wycofać. Zdaniem Rzecznika w praktyce powoduje to ryzyko, że strona działająca samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie będzie świadoma konieczności poniesienia kosztów w związku ze złożeniem wniosku o uzasadnienie wyroku. Na dodatek nie będzie mogła wnosić o zwolnienie z kosztów, bo na tym etapie instytucja zwolnienia jest już wykluczona, skoro art. 234 p.p.s.a. wprowadza bezwzględny obowiązek uiszczenia opłaty, a w razie nieuiszczenia opłaty, uruchamia mechanizm przymusowej egzekucji.
- Należałoby więc rozważyć możliwość modyfikacji zasad uiszczania opłaty za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia w ten sposób, że strona byłaby informowana o konieczności uiszczenia opłaty i możliwości złożenia wniosku o zwolnienie jej z uiszczania kwoty lub też w ogóle wyeliminować pobierania tej opłaty, tak jak przewiduje to na przykład procedura cywilna – uważa RPO, prosząc ministra sprawiedliwości o rozważenie potrzeby podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych.
