Decyzję o rozszerzeniu europejskiego zespołu negocjacyjnego podjęto podczas nieformalnego szczytu przywódców Unii Europejskiej w Dublinie. Do dotychczasowego formatu E3, obejmującego Francję, Niemcy i Wielką Brytanię, dołączyły Polska i Włochy. W ten sposób powstała grupa E5, która wraz z przedstawicielami instytucji unijnych ma uczestniczyć w rozmowach dotyczących zakończenia rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie.

Polska ma dołączyć do kolejnych rund negocjacji. Nie jest jednak przesądzone, czy europejscy przedstawiciele zasiądą bezpośrednio przy stole z Rosjanami. Choć amerykańscy wysłannicy Steve Witkoff i Jared Kushner informowali o gotowości Moskwy do rozmów z Europejczykami, Kreml nie potwierdził zgody na rozszerzenie formatu negocjacji.

Polska w zespole negocjacyjnym, Kaja Kallas poza rozmowami

Uzgodniony w Dublinie skład europejskiego zespołu obejmuje przedstawicieli pięciu państw oraz Rady Europejskiej i Komisji Europejskiej. W pracach związanych z negocjacjami uczestniczy również NATO. Nie znalazło się jednak miejsce dla Kaji Kallas, wysokiej przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, ani dla kierowanej przez nią Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych.

Jak opisuje Euronews, Kallas przyjechała do Dublina z zamiarem przekonania europejskich przywódców, że to właśnie ona powinna zostać specjalną wysłanniczką do rozmów z Rosją. Argumentowała, że jej kandydatura wynika z mandatu politycznego, który otrzymała wraz z objęciem stanowiska szefowej unijnej dyplomacji.

– W czerwcu 2024 roku przywódcy podjęli decyzję o tym, kto reprezentuje Unię Europejską w kwestiach bezpieczeństwa i polityki zagranicznej. Już wtedy zakładano, że w ciągu tych pięciu lat będą prowadzone negocjacje z Rosjanami – powiedziała Kallas.

Czytaj więcej

Polska weźmie udział w negocjacjach dotyczących zakończenia wojny w Ukrainie

– Jeśli przywódcy chcą zmienić to porozumienie, oczywiście mogą to zrobić, ponieważ to ich decyzja. Myślę jednak, że powinniśmy skupić naszą energię na istocie sprawy – dodała.

Jej argumenty nie przekonały uczestników szczytu. Według osób zaznajomionych z przebiegiem rozmów za zamkniętymi drzwiami premier Włoch Giorgia Meloni przekonywała, że Kallas nie ma wystarczającej pozycji instytucjonalnej, by objąć funkcję specjalnej wysłanniczki.

Kallas nie otrzymała również poparcia przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen ani przewodniczącego Rady Europejskiej António Costy.

W rezultacie szefowa unijnej dyplomacji została odsunięta od jednego z najważniejszych procesów negocjacyjnych w Europie, mimo że zgodnie z unijnymi traktatami odpowiada za prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.

Krytyka Kaji Kallas w Brukseli. Dyplomaci wskazują na jej błędy

Według rozmówców Euronews sytuacja Kallas jest również konsekwencją jej sposobu zarządzania unijną dyplomacją. W Brukseli narasta krytyka dotycząca podejmowania przez nią inicjatyw bez wcześniejszych konsultacji ze stolicami państw członkowskich.

Wśród przykładów wymieniane są wypowiedzi dotyczące Chin i Izraela, a także próba powołania grupy ekspertów do spraw obronności. Uruchomienie tego projektu zostało we wrześniu odwołane po sprzeciwie m.in. Włoch i Francji.

Czytaj więcej

Hiszpanii nie podoba się reprezentacja Europy na negocjacje pokojowe z Rosją

Niezadowolenie części państw członkowskich doprowadziło do propozycji zmian w sposobie funkcjonowania unijnej dyplomacji. Niemcy sugerowały między innymi podporządkowanie Kallas nadzorowi Ursuli von der Leyen.

Jeden z wysokich rangą dyplomatów zwrócił uwagę, że Kallas przez znaczną część roku sprzeciwiała się prowadzeniu bezpośrednich rozmów z Rosją, a następnie sama zaczęła zabiegać o rolę głównej europejskiej negocjatorki.

– Gdyby rzeczywiście rozmawiała z ludźmi i konsultowała się z nimi, wiedziałaby, w jakim kierunku zmierza sytuacja. Teraz wydarzenia ją wyprzedziły – ocenił dyplomata.

Czytaj więcej

Rosja chce nowego porządku w Europie. Przywódcy odrzucają żądania Putina

Inny rozmówca stacji uznał, że Kallas nadal stosuje metody działania z czasów, gdy była premierem Estonii. Jej zdecydowane stanowisko wobec Rosji przyniosło jej wówczas rozpoznawalność na europejskiej scenie politycznej, ale na obecnym stanowisku może utrudniać budowanie porozumienia między państwami członkowskimi.

– Jej zadaniem jest znalezienie najniższego wspólnego mianownika wśród państw członkowskich – podkreślił.

Negocjacje z Rosją zmieniają układ sił w Unii Europejskiej

Problem Kallas nie sprowadza się jednak wyłącznie do jej relacji z europejskimi przywódcami. Wojna w Ukrainie i rozmowy o jej zakończeniu obejmują kwestie bezpieczeństwa, finansów, handlu, energetyki, sankcji oraz przyszłego członkostwa Ukrainy w Unii Europejskiej.

Tak szeroki zakres negocjacji sprawia, że najważniejsze decyzje podejmują bezpośrednio szefowie państw i rządów, a nie ministrowie spraw zagranicznych.

Czytaj więcej

UE odrzuca kandydaturę Schrödera. „Siedziałby po obu stronach stołu”

W rozmowach pokojowych europejscy przywódcy coraz częściej korzystają z doradców do spraw bezpieczeństwa narodowego. Podobne rozwiązanie przyjął prezydent USA Donald Trump, który powierzył negocjacje Steve'owi Witkoffowi i Jaredowi Kushnerowi, zamiast sekretarzowi stanu Marco Rubio.

Kallas próbowała wcześniej przygotować wspólne europejskie stanowisko negocjacyjne wobec Rosji, przedstawiając listę żądań, które miałyby zostać postawione Moskwie. Dokument omawiali ministrowie spraw zagranicznych państw UE, ale nie stał się podstawą rozmów na poziomie przywódców.

– Żaden minister spraw zagranicznych nie ma tutaj oczywistej roli lidera. Nie dlatego, że ministrowie są nieistotni, ale dlatego, że podejmowane decyzje wykraczają daleko poza tradycyjną politykę zagraniczną – powiedział Euronews jeden z dyplomatów.

Czytaj więcej

Kaja Kallas: Nic o Europie bez Europy

Inny rozmówca podkreślił, że Europa powinna skoncentrować się na uzgodnieniu jednolitego stanowiska wobec Rosji, zamiast prowadzić spory personalne o to, kto będzie reprezentował kontynent.

Kallas nie zamierza jednak wycofywać się ze swojego stanowiska. Zapytana, czy żałuje publicznego ubiegania się o funkcję specjalnej wysłanniczki, odpowiedziała: – Podtrzymuję moje słowa i jestem gotowa wykonać tę pracę.

Szefowa unijnej dyplomacji wezwała również przywódców do przestrzegania unijnych traktatów z taką samą konsekwencją, z jaką deklarują przywiązanie do zasad praworządności.