Ile landów powinny mieć Niemcy? Reforma federalizmu nie do przeforsowania

Zdaniem Markusa Södera, szefa rządu Bawarii, obecna federalna struktura nie sprzyja rozwojowi Republiki Federalnej Niemiec i wymaga gruntownej reformy. Miałaby ona polegać na likwidacji słabszych gospodarczo landów i połączeniu ich z innymi tak, aby mogły być „samowystarczalne”. Zmniejszenie liczby landów (obecnie jest 16) miałoby prowadzić zarówno do oszczędności w wydatkach na zarządzanie państwem, jak i usprawnić procesy decyzyjne. Jakie landy miałyby zostać połączone z innymi, tego premier Söder nie powiedział. 

Czytaj więcej

Społeczeństwo

Państwo socjalne przerosło Niemców

Kanclerz Merz sądzi, że obecna, hojna pomoc jest już nie do utrzymania, lecz do tej prawdy trudno...

Z jego propozycji wynika jednak jasno, że Bawaria ma już dość finansowania słabszych ekonomicznie krajów związkowych w ramach systemu subwencji wyrównawczych, czyli niemieckiego odpowiednika „janosikowego”. – Nawiasem mówiąc, największym beneficjentem finansowania jest kraj związkowy Berlin – oświadczył niedawno Söder, szef konserwatywnej CSU, rządzącej Bawarią od powstania RFN. Jak na razie nikt go nie popiera.

Dla kogo pieniądze? Berlin dostaje rocznie od czterech landów 4 mld euro

Wolne Państwo Bawaria, jak brzmi oficjalna nazwa największego terytorialnie landu Niemiec, jest jednym z trzech południowych krajów związkowych łożących na utrzymanie pozostałych. Niewielki wkład ma tu także Hamburg. Kosztuje to Bawarię niemal 10 mld euro rocznie.

Wkład sąsiedniej Badenii-Wirtembergii wynosi 5 mld euro, Hesji – 3 mld, Hamburga – 0,1 mld. Te środki wspomagają budżety pozostałych 12 landów. Do Berlina, jednego z biedniejszych landów, trafia z tej puli najwięcej, około 4 mld euro.

Nie po raz pierwszy z Monachium rozlegają się głosy żądające zmiany tego systemu. Nie jest też nowatorska propozycja zmniejszenia liczby landów. Dwie dekady temu pojawiła się z inicjatywy socjaldemokratycznej SPD, lecz pozostała w zawieszeniu. Mowa była wtedy o ustanowieniu 10 landów zamiast 16. 

Czytaj więcej

Polityka

Bawarskie grzechy młodości. W gimnazjum antysemita, teraz wicepremier

Czy ten, kto jako nastolatek był antysemitą, może po dekadach współrządzić w Monachium? Debata ro...

– Sądzę, że i teraz nie będzie inaczej. Premierowi Bawarii chodzi o osiągnięcie pewnych osobistych korzyści wizualnych oraz podkreślanie roli swego landu jako wielkiej siły, nie tylko gospodarczej, ale i politycznej – mówi „Rzeczpospolitej” prof. Thomas Poguntke, politolog z uniwersytetu im. Heinricha Heinego w Düsseldorfie.

W jego ocenie Markusowi Söderowi i jego CSU szczególnie trudno jest zaakceptować, że beneficjantami niemieckiego „janosikowego” są landy rządzone przez ugrupowania lewicowe, takie jak Kraj Saary czy Brema.

Prof. Poguntke zwraca uwagę, że zmniejszenie liczby landów jest teoretycznie możliwe. Ustawa zasadnicza RFN nie wyklucza łączenia krajów związkowych w większe jednostki federalne przy uwzględnieniu więzi regionalnych, powiązań historycznych i kulturowych oraz korzyści ekonomicznych. Wymaga to jednak przeprowadzenia referendum w zainteresowanych fuzją landach.

Taka fuzja powiodła się w powojennej historii Niemiec tylko raz. W 1952 roku Badenia, Wirtembergia-Badenia i Wirtembergia-Hohenzollern stały się nowym południowo-zachodnim landem o nazwie Badenia-Wirtembergia. Natomiast próba fuzji Berlina i Brandenburgii zakończyła się w 1996 r. niepowodzeniem. W Berlinie niewielka większość głosowała za, w Brandenburgii niemal dwie trzecie było przeciw.

Dlaczego centralizm nie jest dla Niemiec? Przyczyny historyczne i partyjne

Niemiecki federalizm ma swe źródła w historycznej przeszłości krajów związkowych, jak i w polityce aliantów po II wojnie dążącej do decentralizacji Niemiec. Chodziło o niedopuszczenie do powtórki procesu Gleichschaltung z czasów nazistowskich, czyli podporządkowania wszystkich instytucji państwowych i organizacji społecznych hitlerowskiej partii NSDAP. 

Nie wykluczało to reformy federalizmu w początkach obecnego wieku, która ograniczyła się jednak jedynie do precyzyjnego wytyczania kompetencji landów oraz rządu federalnego.

Czytaj więcej

Publicystyka

Piotr Madajczyk: Wysiedlenia znów rozpalają emocje. Niemiecko-polski powrót do przeszłości

Można odnieść wrażenie, że kanclerz Friedrich Merz postanowił spłacić powyborczy dług za zaangażo...