Wszystkich tych odwołań do komunizmu jest zresztą bez porównania mniej niż nazistowskich. Jeden czy dwa bary dla gejów czy nostalgików. T-shirt z Che (szyty hurtowo w komunistycznych Chinach), który po przecenie (bo niechodliwy) kosztuje dziś amerykańskiego nastolatka dwa–trzy dolary. Jakiś zakurzony portal. Żadnego porównania z lawiną jawnych, aluzyjnych i przewrotnych odwołań do nazizmu, a zarazem z liczbą zakazów eksponowania symboli hitlerowskich i czujnością obserwatorów mediów i życia publicznego na Zachodzie, co i raz ujawniających jakieś skandaliczne graffiti czy śpiewkę.

Czy to triumf? Chyba nie: dzieje się tak, ponieważ nazizm jest po pierwsze znany, po drugie – malowniczy; komunizm zaś jest egzotyczny, dziwny i przaśny. To do Aldolfa i run SS odwołują się więc wszyscy półinteligenci, którym marzy się rozgłos, skandal, podmuch „demoniczności" i apologia przemocy. Komunizm nie zostanie obsadzony w roli czytelnego dla wszystkich symbolu zła, ponieważ pozostaje nieznany – a w innych rolach, ponieważ był brzydki.

Widać to choćby po dokonaniach tak ciemnego i potężnego rewiru popkultury, jak branża pornograficzna. Już w odległych latach 70. rekordy popularności bił na Zachodzie thriller erotyczny „Elza, wilczyca z SS". Od tego czasu, jeśli wierzyć znawcom tematu, über-durny film o komendantce obozu koncentracyjnego w mocno przyciasnej koszuli rozwinął się w osobny genre dla wielbicieli silnych kobiet paradujących na ekranie z pejczem, w szpilkach i w wysokiej czapce z gapą.

Nie powstał jednak – a przynajmniej nie odniósł kasowego sukcesu – żaden film podobnego autoramentu odwołujący się do ikonografii i gadżetów komunistycznych. Bo i rzeczywiście trudno wróżyć sukces bułgarsko-mołdawsko-czeskiej koprodukcji, w której towarzyszka Zofia Grzyb przerywałaby siedmiogodzinny referat o potrzebie dalszej modernizacji branży mleczarskiej, by z okrzykiem „weźcie mnie, towarzyszu!" rozerwać na sobie wywatowaną w ramionach sinogranatową garsonkę, odsłaniając pyszne dessous.

I do tego sprowadza się gorzkie, połowiczne zwycięstwo prowincjuszy z Europy Wschodniej. Zachodu nie obchodzą żadne gułagi ani auszwice, aksjologiczne bieguny wytyczane są przez dwa pojęcia: cool i obciach. Liczy się czytelność bezpiecznych i oswojonych symboli zła, którymi można sobie pograć w campowe gry.

Dlatego byle pajac marzący o trzyminutowym skandalu wyszywa na czapce swastykę, a czarne, lśniące skóry sprzedają się jak nigdy. Naziści bowiem, jak wiadomo, byli źli, ale dobrze się ubierali. Komuniści zaś, na ile przeciętnemu konsumentowi kultury z Zachodu wiadomo, byli podobno całkiem fajni, ale ubierali się – niestety – fatalnie.