Za złudzenie splendid isolation zapłacą wysoką cenę. Rozsypie się scena polityczna. Padną konserwatyści. Partia pęknie jak rozdęty balon tylko po to, by utorować drogę do władzy laburzystom, Farage'owi albo jakiejś małpiarni z Borysem Johnsonem na czele. Co to może być za armia? Personaliów nie znamy, ale z pewnością nie będą to ludzie o charakterze Margaret Thatcher czy uroku Tony'ego Blaira. Raczej tani populiści, skoro w sporze o Brexit tak łatwo posługiwali się antyimigrancką demagogią.

Owszem, łatwo im pójdzie pozbycie się z Wysp Polaków i Rumunów, ale czy to oni w istocie stanowią oś brytyjskiego problemu? Z Arabami, Hindusami i Pakistańczykami będzie znacznie trudniej. Polacy nie tworzą gett, pracują, łatwo wtapiają się w brytyjską rzeczywistość. Problem osłon socjalnych nie zniknie, kiedy ich zabraknie, za to „potopią się w morzu śmieci i w tych swoich osieroconych londyńskich zmywakach", jak przeczytałem na jakimś forum dyskusyjnym polonusów. Nie pójdzie im też łatwo ze Szkotami, Walijczykami i mieszkańcami Ulsteru. Coraz częściej z tych „mniej ważnych" części Zjednoczonego Królestwa słyszy się, że Unia jest ważniejsza od Londynu. Czy tylko z przekory? Czy z innych względów? Trudno powiedzieć, niemniej najgłośniej za poparciem Brexitu w Glasgow czy Edynburgu gardłują szkoccy nacjonaliści. Będzie to dla nich doskonały pretekst, by ostatecznie zerwać z Londynem. Zemsta za Wallace'a – powtarzają.

Szkocja się wyżywi. Da sobie radę sama. Mimo ceł, jakie zapewne Londyn nałoży na whisky. Ale co się wydarzy w Irlandii Północnej, gdzie podział wydaje się nadzwyczaj klarowny: katolicy popierają Unię, protestanci Brexit. Czy zerwanie z Brukselą nie obudzi demonów?

Najwięcej straci oczywiście City. Skończy się swobodny transfer IQ i usług finansowych. W Paryżu i Frankfurcie giełdziarze już zacierają ręce. Z przyjemnością przejmą rolę City, co musi się wiązać z ucieczką z Wysp kapitału i spadkiem brytyjskiego PKB. W ślad za kasą w stronę Europy zwrócą się Amerykanie. Dziś Londyn jest dobrym miejscem dla europejskich central ich korporacji: wspólny język, podobny system prawa i ta fantastyczna, jakże smaczna w porównaniu z amerykańską kuchnia. Ale wszystko się skończy, gdy Londyn zerwie z Brukselą, a ta nałoży restrykcje na przepływ na kontynent ludzi i kapitału.

A musi się tak stać. Przecież trudno, by Brytyjczycy wywalczyli sobie przywileje nieosiągalne dla członków Unii: udział we wspólnym rynku bez utrzymania wpłat i swobodnego przepływu siły roboczej. Przywileje kosztują. Zwłaszcza najbogatszych. Tak wymyślono Unię. Nie wolno o tym zapominać.

Czy zatem mniej ważna jest suwerenność? Gdzieżby. Ale coraz częściej mam poczucie, że to wcale nie o nią chodzi. Zwłaszcza w kraju, który przez stulecia utrzymywał imperium i wymyślił Commonwealth. Czyż można sobie wyobrazić Anglię bez jej wielokulturowości, zróżnicowania etnicznego i kolonialnej przeszłości? Mimo że mocno skurczona, Wielka Brytania to wciąż światowy gigant kulturowy, który ma większe niż czysto wyspiarskie ambicje. Dlatego wymachujący transparentem „Chcemy z powrotem naszego kraju" Farage pachnie mi jakimś fałszem. A któż mu go zabrał? Ośmielę się spytać. Bruksela? Europa? A może Warszawa?

Nie. Unia się nie zawali. Natomiast niewątpliwe zmieni. Stracimy ten powiew wolności, który zwykle przychodził z Wysp. Wolności, która brała się z tradycji Smitha, Locka i Milla. Jakże będzie jej brakowało w centralizującej się, socjalnej Europie. Dla krajów tzw. twardego jądra Brexit stanie się hasłem do dalszej integracji. „Po wyjściu Anglii trzeba będzie na nowo przemyśleć, czym jest nasz projekt", mówi jeden z ważnych liderów europarlamentu. „Postawić na federalizm i zadać reszcie Europy pytanie: zostajecie czy wychodzicie? Jak Anglia".

Czy w tej nowej zjednoczonej Europie będzie miejsce dla nas? Zaczynam wątpić. Jeśli istotnymi warunkami będą udział w strefie euro, unia fiskalna, ujednolicenie świadczeń socjalnych, to rządzący w Polsce mogą powiedzieć „nie" i wytłumaczyć Polakom, że Unia, do której aspirowaliśmy, dawno przeminęła.

Boję się więc Brexitu. Boję się, że to będzie koniec bezpiecznej i przewidywalnej rzeczywistości, w której urodziły się i dorastały nasze dzieci. Boję się, choć wiem, że to nie będzie koniec naszego świata.