Szwedzkie Malmö zostało ogłoszone przez Komisję Europejską (KE) Championem Sprawiedliwego Handlu 2021. Jelenia Góra jako jedno z najmniejszych miast biorących udział w konkursie i jedyny przedstawiciel naszego regionu otrzymała wyróżnienie w kategorii Wschodzący Mistrz Sprawiedliwego i Etycznego Handlu.

Organizując konkurs EU Cities for Fair and Ethical Trade Award, KE chce zwrócić uwagę, że miasta, gdzie żyje ponad dwie trzecie Europejczyków, mogą odegrać ogromną rolę we wspieraniu sprawiedliwego i etycznego handlu, wywierając wpływ na rozwiązywanie narastających problemów globalnych i wpisując się w realizację większości zdefiniowanych przez ONZ Celów Zrównoważonego Rozwoju.

Ruch Sprawiedliwego Handlu (Fair Trade) przyczynia się do wzrostu świadomości społecznej o rosnących nierównościach dochodowych w skali międzynarodowej oraz skrajnym ubóstwie zmarginalizowanych producentów z państw Południa. Proponuje konsumentom przeciwdziałanie tym problemom poprzez wybieranie produktów z jednym z certyfikatów Fair Trade zapewniających, że producenci otrzymali za ciężką pracę wynagrodzenie wystarczające na wyżywienie rodziny, a przy produkcji nie korzystano ani z pracy niewolniczej, ani z pracy dzieci. Ostatnio Sprawiedliwy Handel rozwija się intensywnie także w wymiarze europejskim, wspierając najuboższych rolników UE chcących wytwarzać żywność ekologiczną.

Miasta mogą wspierać sprawiedliwy i etyczny handel w różny sposób, a wspomniany konkurs pokazuje, że pomysłowość i ambicje władz lokalnych i obywateli nie mają granic. Zwycięzca obecnej edycji zdobył uznanie dzięki wieloletnim działaniom na rzecz sprawiedliwego i etycznego handlu angażującym wiele grup i organizacji społecznych, jak też dzięki ambitnej strategii zrównoważonego rozwoju i innowacyjnym projektom, jak np. zaplanowanie przestrzeni supermarketów, by zachęcała konsumentów do nabywania produktów zrównoważonych i etycznych.

Wyróżnione miasta – Brema, Goteborg, Neumarkt i Stuttgart – pokazują, jak w różny sposób można promować ideę i wspierać wzrost rynku produktów Sprawiedliwego Handlu. Robią to poprzez rozwijanie współpracy w wymiarze globalnym i angażowanie lokalnej społeczności w działania podnoszące świadomość społeczną czy udostępnianie infrastruktury dla oddolnych inicjatyw. Docenione zostało uwzględnianie kryteriów sprawiedliwego i etycznego handlu w zamówieniach publicznych i tworzenie „zrównoważonych, sprawiedliwych i etycznych" map miasta ukazujących firmy i organizacje zaangażowane w sprawiedliwy i etyczny handel.

Uwagę zwracała niezwykle intensywna i wielowymiarowa współpraca władz miasta, wielu organizacji społecznych i biznesu tworząca atmosferę przyjazną rozwojowi wzajemnej współodpowiedzialności za przyszłość miasta i jego zewnętrznych partnerów.

Cieszyć powinien szczególnie sukces Jeleniej Góry, jedynego polskiego miasta, które wzięło udział w tegorocznej edycji konkursu. Zwróciło ono na siebie uwagę pomysłowością i różnorodnością działań, mimo że jest jednym z „najmłodszych" uczestników. Miastem Przyjaznym dla Sprawiedliwego Handlu zostało dopiero dwa lata temu. W naszej części Europy idea Sprawiedliwego Handlu nie ma kilkudziesięcioletniej tradycji jak na Zachodzie. Doceniono m.in. takie wydarzenia, jak „Głodowa kolacja", podczas której uczniowie w dosłowny sposób doświadczyli problemu głodu, ubóstwa i nierówności, czy szeroko zakrojoną akcję społeczną, dzięki której zebrano fundusze na studnie w Kamerunie.

Można oczywiście pytać, czy polskie miasta stać na zrównoważony rozwój oraz wspieranie etycznego i sprawiedliwego handlu? Nie przypadkiem do tej pory tylko Jelenia Góra i Poznań dołączyły do skupiającego ponad 2 tys. miast ruchu Fair Trade Towns. A może powinniśmy zadać pytanie odwrotne: czy polskie miasta stać na rozwój niezrównoważony? Narastające problemy globalne gospodarcze, społeczne i środowiskowe ukazały wyraźnie, że ani państwa, ani rynek sobie z nimi nie radzą. Potwierdza to też pandemia.

Społeczeństwo może dzięki zaangażowaniu w zrównoważony, sprawiedliwy i etyczny handel przyczynić się do rozwiązywania wielu problemów, m.in. skrajnego ubóstwa. Miasta mogą odegrać w tym ogromną rolę. Jelenia Góra, tak jak pozostali uczestnicy konkursu, to rozumie. Wie, że wspieranie sprawiedliwego i etycznego handlu sprzyja uwrażliwianiu i aktywizacji lokalnej społeczności oraz zmienianiu świata na lepsze. Może więc warto, by inne miasta wzięły z niej przykład?

Dr Magdalena Śliwińska jest członkiem komitetu ewaluacyjnego nagrody EU Cities for Fair and Ethical Trade, pracuje na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu.