Z tego artykułu się dowiesz:
- Kto może uzyskać orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności?
- Jaka jest różnica między orzeczeniem o niepełnosprawności a orzeczeniem o niezdolności do pracy?
- W jakich sytuacjach można ubiegać się o ulgę rehabilitacyjną związaną z lekkim stopniem niepełnosprawności?
- Jakie dofinansowania z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych są dostępne dla osób z lekkim stopniem niepełnosprawności?
- Jakie są warunki uzyskania tańszego paszportu dla osób z niepełnosprawnością?
- Na jakie wsparcie mogą liczyć przedsiębiorcy i pracodawcy zatrudniający osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności?
Orzeczenie o niepełnosprawności. Zasady
Na początek warto przypomnieć, że w Polsce istnieją dwa główne rodzaje orzecznictwa w ramach których przyznawane jest wsparcie osobom chorym i z niepełnosprawnościami. W ramach jednego systemu orzekana jest niezdolność do pracy (te orzeczenia wydawane są przez ZUS oraz inne organy emerytalno-rentowe, na ich podstawie przyznawane są renty itp.). W ramach drugiego systemu wydawane są orzeczenia o niepełnosprawności (osobom do 16. roku życia) i o niepełnosprawności w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym (stopień niepełnosprawności określany jest w przypadku osób powyżej 16. r.ż.).
Orzeczenie o niepełnosprawności wydawane są na podstawie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Wydaje się je dla potrzeb rehabilitacji zawodowej, społecznej, zatrudniania osób niepełnosprawnych oraz przyznawania im ulg (np. przy rozliczaniu podatku) i różnego rodzaju uprawnień (karta parkingowa). Zajmują się tym miejskie/powiatowe zespoły orzekania o niepełnosprawności.
Czytaj więcej
Pracownik, który odmówił przyjęcia wypowiedzenia zmieniającego, zwykle nie ma prawa do odprawy. Nie otrzyma jej nawet ten, który nie zgodzi się na...
Orzeczenie o niepełnosprawności vs orzeczenie o niezdolność do pracy
Niepełnosprawność i niezdolność do pracy to dwa różne orzeczenia. W praktyce oznacza to m.in., że osoba niepełnosprawna nie zawsze jest uznawana za osobę niezdolną do pracy. Natomiast każda osoba z orzeczoną niezdolnością do pracy jest osobą niepełnosprawną. Warto też pamiętać, że orzeczenie o niezdolności do pracy jest równoznaczne z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Natomiast nigdy nie jest na odwrót.
Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS (lub innego organu emerytalno-rentowego) dotyczące:
- całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji – jest równoważne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- niezdolności do samodzielnej egzystencji – jest równoważne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- całkowitej niezdolności do pracy – jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;
- częściowej niezdolności do pracy – jest równoważne z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Czytaj więcej
Spór dotyczył budynku, który wymagał kosztownego remontu. Właściciel jednego z lokali uważał, że lepiej będzie go wyburzyć. Właściciele drugiego -...
Orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim – kiedy jest przyznawane?
Art. 4 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych stanowi, że do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osoby o naruszonej sprawności organizmu, która powoduje w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pewną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub też osoby mające ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub techniczne.
Osoba z niepełnosprawnością w stopniu lekkim a praca na etacie
Osoba z niepełnosprawnością w stopniu lekkim, która jest jednocześnie pracownikiem, może skorzystać z kilku uprawnień:
- jej czas prac nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo;
- nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych.
Uwaga – te dwie zasady nie dotyczą osób zatrudnionych przy pilnowaniu. Nie dotyczą też sytuacji, w której na wniosek osoby niepełnosprawnej lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi zgodę wyrazi zgodę na dłuższą pracę, pracę w porze nocnej czy w godzinach nadliczbowych. Koszt takich badań ponosi pracodawca.
Pracodawca jest także zobowiązany zapewnić „niezbędne racjonalne usprawnienia” dla osoby niepełnosprawnej pozostającej z nim w stosunku pracy, uczestniczącej w procesie rekrutacji lub odbywającej szkolenie, staż, przygotowanie zawodowe albo praktyki zawodowe lub absolwenckie. Niezbędne racjonalne usprawnienia polegają na przeprowadzeniu koniecznych w konkretnej sytuacji zmian lub dostosowań do szczególnych, zgłoszonych pracodawcy potrzeb wynikających z niepełnosprawności danej osoby, o ile przeprowadzenie takich zmian lub dostosowań nie skutkowałoby nałożeniem na pracodawcę nieproporcjonalnie wysokich obciążeń.
Czytaj więcej
Sąd zasądził ponad 150 tys. zł wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych dla menedżera. Potwierdził przy tym, że osoby zatrudnione na stanow...
Ulga podatkowa dla osób z niepełnosprawnością
Lekki stopień niepełnosprawności uprawnia także do skorzystania z ulgi rehabilitacyjnej. Mogą bowiem z niej skorzystać:
- osoby z niepełnosprawnością,
- osoby, które mają na utrzymaniu osobę z niepełnosprawności.
Z ulgi można skorzystać w przypadku poniesienia wydatków na rehabilitację lub związanych z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych.
Aby odliczyć wydatki od podatku w ramach ulgi, konieczne jest posiadanie dokumentów, które potwierdzają ich poniesienie, a ponadto orzeczenia o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego ze stopni niepełnosprawności, decyzji przyznającej rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, rentę szkoleniową lub rentę socjalną, bądź orzeczenie o niepełnosprawności osoby, która nie ukończyła 16. roku życia, bądź orzeczenie o niepełnosprawności wydane na podstawie odrębnych przepisów obowiązujących do 31 sierpnia 1997 roku.
W przypadku, gdy z ulgi korzysta osoba, która ma na utrzymaniu osobę z niepełnosprawnością, roczne dochody osoby z niepełnosprawnością nie mogą przekroczyć limitu dwunastokrotności kwoty renty socjalnej. W rozliczeniach za 2025 r. będzie to kwota 22 546,92 zł (renta socjalna – 1878,91 zł).
Czytaj więcej
14 sierpnia 2025 roku wchodzą w życie zmiany w przepisach dotyczących orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Mają one usprawn...
Co można odliczyć w ramach ulgi rehabilitacyjnej?
W ramach ulgi rehabilitacyjnej można odliczyć między innymi wydatki na:
- adaptację i wyposażenie mieszkań oraz budynków mieszkalnych stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności;
- przystosowanie pojazdów mechanicznych do potrzeb wynikających z niepełnosprawności;
- zakup, naprawę lub najem wyrobów medycznych wymienionych w wykazie wyrobów medycznych oraz wyposażenia umożliwiającego ich używanie zgodnie z przewidzianym zastosowaniem, z wyjątkiem pieluchomajtek, pieluch anatomicznych, chłonnych majtek, podkładów i wkładów anatomicznych;
- zakup, naprawę lub najem indywidualnego sprzętu, urządzeń i narzędzi niezbędnych w rehabilitacji oraz ułatwiających wykonywanie czynności życiowych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności, oraz wyposażenia umożliwiającego ich używanie zgodnie z przewidzianym zastosowaniem, niewymienionych w wykazie, wyjątkiem sprzętu gospodarstwa domowego;
- pieluchomajtki, pieluchy anatomiczne, chłonne majtki, podkłady, wkłady anatomiczne, w kwocie nieprzekraczającej w roku podatkowym 2 280 zł;
- zakup wydawnictw i materiałów (pomocy) szkoleniowych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności.
Tego typu wydatki mogą podlegać odliczeniu od dochodu, jeżeli nie zostały sfinansowane (dofinansowane) w całości ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, zakładowego funduszu aktywności, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych lub ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, albo nie zostały zwrócone podatnikowi w jakiejkolwiek formie. W przypadku, gdy wydatki były częściowo sfinansowane (dofinansowane) z tych funduszy, odliczeniu podlega różnica pomiędzy poniesionymi wydatkami a kwotą sfinansowaną dofinansowaną lub zwróconą w jakiejkolwiek formie.
Tańszy paszport dla osób z niepełnosprawnością
Osoby z niepełnosprawnością uiszczają niższą opłatę paszportową. Za paszport ważny 10 lat płaci się 140 zł, natomiast orzeczenie o niepełnosprawności uprawnia do tego, by skorzystać z 50-procentowej ulgi i tym samym zapłacić 70 zł.
Dofinansowanie z PFRON-u dla osób z lekką niepełnosprawnością
Lekki stopień niepełnosprawności uprawnia także do korzystania z różnego rodzaju dofinansowań z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Jednym z nich jest dofinansowanie pobytu osób niepełnosprawnych i ich opiekunów na turnusach rehabilitacyjnych, które dla osoby z lekkim stopniem wynosi 25 proc. przeciętnego wynagrodzenia.
O to dofinansowanie może się ubiegać każda osoba z niepełnosprawnością posiadająca wniosek od lekarza kierujący na turnus oraz orzeczenie o niepełnosprawności lub też całkowitej bądź częściowej niezdolności do pracy. Osoby poniżej 16. roku życia muszą posiadać orzeczenie o niepełnosprawności. O świadczenie może się starać też rodzic osoby z niepełnosprawnością, jeśli osoba ta ma mniej niż 18 lat.
Możliwe jest również otrzymanie dofinansowania likwidacji barier architektonicznych. W przypadku problemów z poruszaniem można skorzystać z pomocy finansowej na usunięcie barier, które uniemożliwiają osobom z niepełnosprawnością samodzielne funkcjonowanie. Może tutaj chodzić o dostosowanie budynku, w którym mieszkają, lub też miejsc w najbliżej okolicy.
Co ważne, PFRON nie zwróci kosztów poniesionych na usprawnienia, które zostały wykonane przed zawarciem umowy o dofinansowanie z jego środków.
Lekki stopień niepełnosprawności uprawnia również do skorzystania z dofinansowania likwidacji barier w komunikowaniu się, czyli ograniczeń uniemożliwiających lub utrudniających osobie z niepełnosprawnością swobodne porozumiewanie się czy przekazywanie informacji. Podobnie jak w przypadku likwidacji barier architektonicznych, PFRON nie zwróci kosztów poniesionych przed zawarciem umowy o dofinansowanie.
O taką pomoc finansową może starać się każdy, kto ma znaczny, umiarkowany lub lekki stopień niepełnosprawności (lub orzeczenie o niepełnosprawności w przypadku osób do 16. roku życia), a także ma potrzeby związane z niepełnosprawnością, których realizacja stanie się możliwa dzięki dofinansowaniu, natomiast przedmiot wniosku sprawi, że wykonywanie podstawowych codziennych czynności i kontaktów z otoczeniem będzie ułatwione lub umożliwione.
Istnieje również możliwość skorzystania z dofinansowania zakupu przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych. Dofinansowanie ma pomóc w zakupie sprzętów, przyrządów i urządzeń, które wspierają funkcjonowanie i rehabilitację osób z niepełnosprawnością w ich miejscu zamieszkania. Środki można uzyskać w przypadku, gdy cena przedmiotu dofinansowania jest wyższa od limitu dofinansowania, który określił minister zdrowia w załączniku do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie.
Środki może otrzymać osoba, której przeciętny miesięczny dochód (w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych) podzielony przez liczbę osób we wspólnym gospodarstwie domowym, obliczony za kwartał, który poprzedzał miesiąc złożenia wniosku, nie przekracza 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym lub 65 proc. przeciętnego wynagrodzenia w przypadku osoby samotnej.
Czytaj więcej
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformowało o ważnej zmianie dla części osób z niepełnosprawnościami. Zespoły orzecznicze uzysk...
Dofinansowanie dla przedsiębiorców i pracodawców
Art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych stanowi, że PFRON refunduje osobie z niepełnosprawnością wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, pod warunkiem że składki te opłacane są w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku. W przypadku osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności refundacja ta wynosi 30 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Z kolei art. 26a ust. 1 pkt 3 mówi, że pracodawcy przysługuje ze środków PFRON miesięczne dofinansowanie wynagrodzenia pracownika z niepełnosprawnością, o ile został on ujęty w ewidencji osób niepełnosprawnych. Miesięczne dofinansowanie przysługuje w przypadku osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności w wysokości 575 zł miesięcznie. Kwota ta podlega zwiększeniu o 690 zł w odniesieniu do do osób niepełnosprawnych, którym orzeczono chorobę psychiczną (02-P), upośledzenie umysłowe (01-U), całościowe zaburzenia rozwojowe (12-C) lub epilepsję (06-E) oraz niewidomych w stopniu znacznym i umiarkowanym (04-O).
Art. 26a ust. 1a pkt 7 precyzuje, że miesięczne dofinansowanie nie przysługuje pracodawcy zatrudniającemu co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nieosiągającemu wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6 proc., natomiast ust. 1a(1) pkt 1, że miesięczne dofinansowanie nie przysługuje na pracowników zaliczonych do umiarkowanego lub lekkiego stopnia niepełnosprawności, którzy mają ustalone prawo do emerytury.
Czytaj więcej
W 2026 r. ZUS automatycznie wypłaci świadczenie przysługujące niektórym emerytom. Chodzi o dodatek pielęgnacyjny, który w tym miesiącu został zwalo...
