Głównym celem nowelizacji jest zmiana systemu awansu i oceny pracy nauczycieli. Ustawa przewiduje dwa stopnie awansu zawodowego: nauczyciela mianowanego oraz nauczyciela dyplomowanego. Likwiduje stopnie nauczyciela stażysty i kontraktowego.

Tylko pedagog awansuje

W nowym systemie nauczyciel zaczyna pracę w oświacie bez stopnia awansu zawodowego. Pierwszym stopniem awansu ma być stopień nauczyciela mianowanego.

Jeżeli nauczyciel początkujący nie będzie miał przygotowania pedagogicznego, wówczas można go  zatrudnić na podstawie umowy o pracę na czas określony na 2 lata szkolne (od września do czerwca) pod warunkiem  zobowiązanie nauczyciela do uzyskania przygotowania pedagogicznego w pierwszym roku pracy w szkole. Jeśli tak się nie stanie,  nauczyciela będzie można zobowiązać do uzyskania przygotowania pedagogicznego w drugim roku pracy w szkole albo rozwiązać z nim umowę o pracę.

Czytaj więcej

Minister Czarnek: nie ma tylu wakatów w szkołach, są podwyżki od września

Nauczyciel początkujący będzie mógł po 4 latach pracy ubiegać się o uzyskanie stopnia nauczyciela mianowanego. Warunkiem nadania tego stopnia będzie m.in. spełnienie wymagań kwalifikacyjnych i odbycie przygotowania do zawodu nauczyciela. Ma ono trwać, co do zasady, 3 lata i 9 miesięcy (w pewnych okolicznościach okres ten może ulec skróceniu). Przez ten czas nauczyciel ma doskonalić umiejętności praktyczne oraz pogłębiać wiedzę teoretyczną niezbędną do wykonywania zawodu.

Kandydat na nauczyciela mianowanego musi też uzyskać co najmniej dobrą ocenę pracy w ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela oraz pozytywną opinię o przeprowadzonych zajęciach, a także zdać przez komisją egzamin z wiedzy i umiejętności.

Po przepracowaniu w szkole, co do zasady, co najmniej 5 lat i 9 miesięcy nauczyciel mianowany będzie mógł złożyć wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela dyplomowanego.  Warunkiem jego nadania będzie spełnienie wymagań kwalifikacyjnych i bardzo dobra ocena pracy, a także uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej, która "na podstawie dokonanej analizy dorobku zawodowego nauczyciela i przeprowadzonej rozmowy będzie sprawdzała spełnianie przez nauczyciela wymagań dotyczących realizowania zadań lub podejmowania działań na rzecz oświaty oraz ich efektów."

Pod skrzydłami mentora

Nauczycielowi odbywającemu przygotowanie do zawodu nauczyciela dyrektor szkoły będzie przydzielał mentora spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych. Zadaniem mentora ma być:

1) wspieranie nauczyciela w procesie wdrażania do pracy w zawodzie, w tym zapoznanie go z dokumentacją przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz innymi dokumentami obowiązującymi w szkole;

2) udzielanie nauczycielowi pomocy w doborze właściwych form doskonalenia zawodowego;

3) dzielenie się z nauczycielem wiedzą i doświadczeniem w zakresie niezbędnym do efektywnej realizacji obowiązków nauczyciela;

4) umożliwienie nauczycielowi obserwowania prowadzonych przez siebie zajęć oraz omawianie z nim tych zajęć;

5) obserwowanie zajęć prowadzonych przez nauczyciela oraz ich omawianie;

6) inspirowanie i zachęcanie nauczyciela do podejmowania wyzwań zawodowych.

Zmienią się także zasady nawiązywania stosunku pracy z nauczycielem podejmującym pracę w szkole. Podstawą zatrudnienia przez pierwsze 2 lata pracy w szkole będzie umowa o pracę na czas określony, a po przepracowaniu w szkole co najmniej 2 lat i uzyskaniu co najmniej dobrej oceny pracy - umowa o pracę na czas nieokreślony.

Nauczyciel do oceny

Dyrektor szkoły będzie dokonywał oceny pracy nauczyciela w drugim oraz ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela. Odwołanie od oceny rozpatrzy zaś zespół oceniający w składzie określonym w ustawie, powołany przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny, a w przypadku nauczyciela placówki doskonalenia nauczycieli - kuratora oświaty.

Ocena pracy nauczyciela będzie mogła być dokonana w każdym czasie, ale nie wcześniej niż po upływie roku od dokonania oceny poprzedniej, z inicjatywy dyrektora szkoły lub na wniosek: nauczyciela, organu sprawującego nadzór pedagogiczny (a w przypadku nauczycieli placówek doskonalenia nauczycieli - kuratora oświaty), organu prowadzącego szkołę, rady szkoły lub rady rodziców. W przypadku dokonywania oceny pracy nauczyciela odbywającego przygotowanie do zawodu nauczyciela dyrektor szkoły będzie obowiązany do zasięgnięcia opinii mentora.

Zmiany dotyczące awansu zawodowego nauczycieli dotyczą także nauczycieli szkół za granicą (tu przepisy dostosowują zasady awansu nauczycieli szkół za granicą z zachowaniem specyfiki wynikającej z funkcjonowania tych placówek).

Początkujący zarobi więcej

Ustawa wprowadza także zmiany w zakresie wynagradzania nauczycieli. Teraz nauczyciel stażysta otrzymuje 100 proc. kwoty bazowej określanej corocznie w ustawie budżetowej. W przypadku początkujących nauczycieli kwota ta będzie zwiększona do 120 proc., a w przypadku  nauczycieli mianowanych i dyplomowanych pozostanie bez zmian (odpowiednio: 144 proc. i 184 proc. tzw. średniego wynagrodzenia nauczycieli).

Ustawa zmienia zasady tzw. dostępności nauczyciela. W 40-godzinnym tygodniu pracy nauczyciel miałby poświęcić jedną godzinę w tygodniu na konsultację z uczniami lub rodzicami. W przypadku nauczyciela, który pracuje w szkole na pół etatu, obowiązywałaby jedna godzina dostępności na dwa tygodnie.

Ustawa zawiera także szereg przepisów przejściowych i dostosowujących związanych w szczególności z wprowadzanymi zmianami w zakresie awansu zawodowego nauczycieli.

Ustawa wejdzie w życie z dniem 1 września 2022 r. z wyjątkiem przepisów dotyczących subwencji oświatowej w 2022 r. i finansowania zadań oświatowych, które wejdą w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia oraz przepisów dotyczących przekazywania i ogłaszania informacji o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli, które wejdą w życie 1 września 2023 r.