Iran i „największa policja polityczna świata”. Zginął generał, zastąpi go 31 osób

„Trafiono go, gdy był w obozie namiotowym, który Basidż stworzył, gdy izraelska armia zniszczyła wiele sztabów tej organizacji” – poinformowały izraelskie siły obrony. Rakiety trafiły namioty, w których odbywało się zebranie dowódców i omawiano, co robić w czasie zbliżającego się irańskiego święta wiosny Chaharshanbeh Suri.

Irańskie ataki na cele na Bliskim Wschodzie (stan z 16 marca)

Foto: PAP

Tradycyjnie Irańczycy wychodzą wtedy na ulice miast, by się bawić, strzelają petardy, skaczą przez niewielkie ogniska, oczyszczając się po zimie. Komendanci Basidżu doszli do wniosku, że z powodu wojny należy zabronić świętowania nadejścia wiosny – i wtedy trafiły ich izraelskie rakiety.

Czytaj więcej

Konflikty zbrojne

Iran otrzymał dotkliwy cios. Teraz będzie walczył z jeszcze większą determinacją

Izraelczycy „wyeliminowali” najważniejszego polityka w Teheranie, Alego Laridżaniego. Nie oznacza to końca irańskiego reżimu, raczej zapowiada jego...

W środku nalotów na kraj dowódcy największej działającej w nim organizacji zajmowali się cenzurowaniem zachowań społecznych. Najlepiej oddaje to jej charakter – podstawy władzy ajatollahów.

Historia organizacji Basidż. Od szanowanych ochotników do znienawidzonych nadzorców

Nienawiść do tych „strażników” podobno jest w Iranie tak duża, że w sieciach społecznościowych Irańczycy publikują zdjęcia posterunków Basidż czy miejsc ukrycia ich komendantur. Liczą na to, że służby wywiadowcze Izraela lub USA namierzą je za pomocą metadanych zdjęć i zniszczą w kolejnych atakach. Izrael rzeczywiście od początku drugiego tygodnia wojny atakuje je, szczególnie w Teheranie. Tel Awiw liczy, że osłabienie Basidż i jego kontroli nad społeczeństwem stworzy warunki do kolejnej fali rozruchów w Iranie przeciw reżimowi ajatollahów.

Czytaj więcej

Konflikty zbrojne

Bliski Wschód płonie. Iran mści się za Laridżaniego, Izrael bombarduje centrum Bejrutu

Iran przeprowadził atak rakietowy na Tel Awiw w odwecie za śmierć w izraelskim ataku Alego Laridżaniego, sekretarza Najwyższej Rady Bezpieczeństwa...

Jednym z głównych celów organizacji powołanej do życia jeszcze przez założyciela irańskiej teokracji, ajatollaha Ruhollaha Chomeiniego w 1980 roku jest obecnie zwalczanie przeciwników władz. Na początku jednak swego istnienia – jako „Narodowej Mobilizacji” – był to ogromny ruch ochotników, zaciągających się do walki z Irakiem (który w latach 1980-1988 prowadził wojnę z Iranem). Nieznane są dokładne dane dotyczące tej, naprawdę spontanicznej mobilizacji Irańczyków. Szacuje się tylko, że objęła ok. 2 mln ludzi. Basidżowie słynęli z samobójczych ataków na irackie umocnienia, prowadzonych poprzez pola minowe. Prawdopodobnie stanowili 75 proc. strat irańskich sił zbrojnych w tamtej wojnie.

Irańscy przywódcy

Foto: PAP

Weterani wojny z szeregów Basidżów – w tym zabity gen. Solejmani – tworzą najważniejszą część wojskowej i politycznej elity kraju. Ale obecny kształt i zadania organizacji nadał jej zabity 28 lutego ajatollah Ali Chamenei. Obejmując władzę po Chomeinim w 1989 roku szukał wsparcia przeciw znacznej części duchowieństwa i elicie „rewolucji islamskiej”, które traktowały go z góry i nie chciały podporządkować się jego autorytetowi.

W ten sposób Basidż stał się „największą policją polityczną świata” (według określenia jednego z irańskich naukowców mieszkającego na emigracji). Choć pierwszy raz stłumił protesty już w 1993 roku „Z siły wojskowej zamieniał się w masową organizację, skierowaną na zmiażdżenie oporu i ochronę Republiki Islamskiej przed »miękką siłą« czy »wojną kulturalną«” – dodaje ów irański emigrant.

Władze w Teheranie używały Basidżu jako taranu przeciw społecznym protestom

Przez trzydzieści lat ajatollah Chamenei używał jej w walce politycznej, mobilizując na wybory poprzez meczety. Wspierał konserwatywnych polityków, m.in. byłego Basidża Mahmuda Ahmadinedżada, który dzięki głosom członków organizacji został prezydentem w 2005 roku. Protesty przeciw jego rządom Basidż rozbił w 2009 roku

Jednak dopiero wraz z objęciem dowództwa przez zabitego gen. Solejmaniego Basidż stał się prawdziwym taranem przeciw społecznym protestom. Generał zaczynał na wojnie jako ochotnik, potem służył w Korpusie Strażników Rewolucji Islamskiej. Ale w 2019 roku, w latach 2022-2023 i w styczniu obecnego roku bezlitośnie i fachowo stłumił manifestacje. Bez niego i formacji Basidż ajatollahowie nie opanowaliby sytuacji, z nimi utrzymali społeczeństwo w ryzach.

Czytaj więcej

Polityka

Jaka przyszłość Iranu? Ekspert wskazuje „Rzeczpospolitej” kilka scenariuszy, w tym najgorszy

W ostatecznym rachunku administracja USA nie będzie miała nic przeciwko powstaniu w Teheranie nowych władz z udziałem liderów z obecnych irańskich...

Ogromna popularność przedstawicieli Basidż jako ochotników do walki o ojczyznę zamieniła się w powszechną niechęć, a potem nienawiść. – Zhańbiony Basidż! Jesteś naszym „Państwem Islamskim”! – skandowali manifestanci protestujący w styczniu przeciw rządom irańskiej teokracji.

„Współpraca z policją w swoim rejonie działania; zbieranie informacji operacyjnych, patrolowanie i operacje ochrony porządku oraz przeszukania w swoim rejonie; prowadzenie kontroli moralności i słowne upominanie ludności; prowadzenie kulturalnych programów (czytanie Koranu)” – m.in. takie zadania ma obecnie zapisane w swoim regulaminie.

Ilu członków ma Basidż? Dane mówią nawet o 22 milionach

 „Bazy oporu” Basidż (ich najmniejsza jednostka organizacyjna) istnieją przy większości z 70 tys. irańskich meczetów. Jednak nikt (poza ścisłym gronem przywódców) nie wie, ilu ich jest w prawie 100-milionowym kraju. Szacunki wahają się od 600 tys. (CIA w 2024) poprzez 3-4 mln (obliczenia iranistów w różnych ośrodkach naukowych na Zachodzie), po 22 mln (mało wiarygodne dane oficjalne z 2014 roku).

Wiadomo jednak, że przedstawiciele Basidż są wszędzie. Mają swoje wyspecjalizowane wydziały, np. „Basidż plemienny” skupia członków koczowniczych plemion żyjących na granicach Iranu, a „Basidż profesorski” – wykładowców z wyższych uczelni. – Przenikanie Basidż do społeczeństwa nie ogranicza się do ich baz, mającymi określony geograficzny zasięg. Jest on obecny na wszystkich szczeblach społecznych, od szkół do miejsc pracy po domy – wyjaśnia jeden z irańskich emigrantów.

Dawny zapał patriotyczny zastąpiła solidna sieć zachęt materialnych, np. ulgi w kredytach bankowych. Na wyższe szczeble organizacji można jednak awansować, dopiero uzyskawszy pozytywną opinię duchownych islamskich i własnego biura kontrwywiadu. – Sprawdzają wszystko. Zaczynają od szkoły, w której uczyłeś się, czym się zajmowałeś, jak się ubierałeś, jakie masz poglądy, czy chodzisz do meczetu, jaką masz reputację w swojej dzielnicy. Wszystko – mówi jeden z byłych członków Basidżu.

Ta ogromna siła formalnie jest częścią Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, jedną z jego pięciu części (oprócz sił lądowych, morskich, lotnictwa i sił specjalnych Quds). Faktycznie cieszy się ogromną samodzielnością, którą nadzoruje „specjalny wysłannik Najwyższego Przywódcy Duchowego” w Basidż.

Czytaj więcej

Konflikty zbrojne

Jak Donald Trump traci kontrolę nad wojną z Iranem

To Iran zdecyduje, kiedy zakończy się wojna, którą rozpoczęły USA i Izrael. Sekretarz ds. energii Chris Wright przyznał, że „nie ma gwarancji”, iż...