Widoczna od minionego roku poprawa koniunktury w gospodarce nie przełożyła się na razie na skok innowacji firm, ale są oznaki zmian na lepsze. Wśród nich jest np. awans Polski w tegorocznym rankingu Global Innovation Index: przesunęliśmy się na 45. miejsce z 49. w ubiegłym roku. Nadal jednak jest to jeden z najsłabszych wyników w Unii Europejskiej – gorzej od nas wypadły tylko walcząca z kryzysem Grecja i Rumunia. Polskie firmy dobrze wypadły w rankingu Deloitte Technology (ramka obok).

Lekką poprawę widać w październikowej informacji GUS o aktywności innowacyjnej przedsiębiorstw w latach 2011–2013, a konkretnie w danych o wzroście tej aktywności w firmach przemysłowych w porównaniu z okresem 2010–2012.

W latach 2011–2013 przedsiębiorstwaprzemysłowe częściej  prowadziły działania innowacyjne i częściej niż w latach poprzednich wdrażały nowe lub istotnie ulepszone innowacje (produktowe lub procesowe). Jednak takie firmy nadal są w mniejszości – w przemyśle nowatorskie rozwiązania wprowadziło 17,1 proc. badanych przedsiębiorstw, w usługach zaś zaledwie 11,4 proc., czyli nawet mniej niż w okresie 2010–2012.

Za pozytywny sygnał można uznać wyniki tegorocznego raportu firmy doradczo-audytorskiej PwC opartego na badaniu opinii szefów dużych firm. W ubiegłym roku tylko 12 proc. polskich top menedżerów upatrywało szans rozwoju swej firmy w innowacjach rynkowych, w tym roku wskazał na to już co trzeci.

Zachęty podatkowe

Prof.Krzysztof Rybiński, ekonomista i rektor Akademii Finansów i Biznesu Vistula, który od kilku lat bada polską innowacyjność, twierdzi, że do jej rozwoju potrzebny jest cały ekosystem obejmujący też system podatkowy.

– Musimy zadbać, by opłacało się inwestować w badania i rozwój, a potem wykazywać te inwestycje w kosztach firmy – podkreśla Rybiński. Jak dodaje, system podatkowy nie zachęca do raportowania wydatków na B+R. Nawet gdy grupa pracowników w firmie realizuje projekt badawczo-rozwojowy, to ich pensje często są traktowane jako zwykłe koszty osobowe, bo podatkowo jest to bardziej korzystne.

– W rezultacie nawet nie wiemy, jak jest naprawdę z wydatkami B+R w spółkach. W statystykach nadal wypadamy słabo, choć coraz częściej eksperci, którzy analizują firmy, prezentują na konferencjach przykłady znaczących inwestycji, tyle że  traktowanych jako zwykłe koszty – dodaje ekonomista, który apeluje o ulgi podatkowe (np. w formie tarczy podatkowej) zachęcające biznes do inwestycji w badania i rozwój. Według Rybińskiego mogłoby to przynieść zdecydowanie lepsze efekty niż zakończony już unijny program operacyjny „Innowacyjna gospodarka". ?– W czasie gdy program działał w Polsce, spadły wszystkie wymiary innowacyjności, gdyż większość firm wolała się ustawić w kolejce po pieniądze z Unii i je przejeść, niż walczyć o innowacyjność swych produktów – uważa Krzysztof Rybiński.

Niewolnicy sukcesu

Paweł Bochniarz, dyrektor zespołu Innovation Advisory w PwC, ocenia, że wiele polskich firm stało się niewolnikiem sukcesu, który osiągnęły na krajowym rynku.

– Dopiero teraz, gdy polski rynek jest dla nich za mały, na większą skalę wychodzą za granicę, ale tam nie da się konkurować głównie ceną – twierdzi Paweł Bochniarz. Chcąc osiągnąć sukces w skali międzynarodowej, nie wystarczą już drobne usprawnienia i oszczędności, potrzeba przełomowych innowacji, co wymaga innego podejścia do prowadzenia biznesu.

– Trzeba nie tylko dać pracownikom więcej swobody i pole do kreatywności, ale także zwracać większą uwagę na ochronę własności intelektualnej, ochronę patentową, z czym polskie firmy mają często problemy. Musimy wypracować kulturę zarządzania własnością intelektualną – podkreśla Bochniarz, zaznaczając, że niezbędne jest większe otwarcie biznesu na współpracę z nauką.

Tym bardziej że w nowej unijnej perspektywie na ten cel będą przeznaczone duże środki. Pomogą one sfinansować m.in. – opracowany w Ministerstwie Gospodarki – Program Rozwoju Przedsiębiorstw do 2020 r., który ma zrealizować cele określone w rządowej Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki.(m.in. poprawę warunków prowadzenia działalności i stworzenie dobrych warunków współpracy biznesu i nauki.)

Zachętą do nowatorskich przedsięwzięć ma być znowelizowana ustawa o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej. Przedsiębiorcy mogą już występować z wnioskami o płatność pośrednią (jako podstawę do częściowej wypłaty premii technologicznej) po zrealizowaniu co najmniej 25 proc. planowanej wartości inwestycji, a nie jak to miało miejsce wcześniej – dopiero po całkowitym zakończeniu projektu. (Zmuszało to firmy do korzystania z kredytów, co zwiększało koszty innowacyjnych projektów.)

Bliżej Doliny Krzemowej

Ministerstwo Gospodarki przypomina, że wspiera umiędzynarodowienie polskich innowacyjnych przedsiębiorstw. Robi słusznie, bo – jak podkreśla Krzysztof Rybiński, który w ostatnich dwóch latach przebadał kilkadziesiąt krajowych firm – twierdzi, że te najbardziej  innowacyjne, które nowatorstwem swych technologii wygrywają z Japonią i USA, zwykle działają w wielu krajach. Choć wcale  nie zawsze są to spółki z sektora nowych technologii - również z  przemysłu i finansów.

W międzynarodowej ekspansji ma pomóc uruchomiony w ub. roku przez resort gospodarki pilotażowy projekt „Tech-Match Poland", skierowany do polskiego innowacyjnego biznesu szukającego partnera biznesowego, inwestora lub rynku zbytu w Dolinie Krzemowej.  – Projekt pozwoli polskim przedsiębiorcom, działającym w perspektywicznych obszarach, nawiązać współpracę, która umożliwi w przyszłości pozyskanie kapitału  lub wejście z produktem na rynek zagraniczny. W trakcie tzw. Demo Days polskie firmy przedstawiają swoje rozwiązania technologiczne przedstawicielom korporacji biorących udział w programie oraz inwestorom – wyjaśnia przedstawiciel biura prasowego MG.

Z kolei Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości realizuje projekt systemowy „Polski most krzemowy", który  zakłada wsparcie informacyjne, doradcze i szkoleniowe  przedsiębiorstw  oraz  powiązanie polskich firm z przedsiębiorcami działającymi w wiodącym ośrodku innowacji na świecie, czyli  Dolinie Krzemowej.

Czekając na patenty

Na wsparcie współpracy nauki z biznesem oraz  promocję aktywności B+R w firmach stawia Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, które dofinansowuje projekty badawczo-rozwojowe, zwłaszcza w obszarze nowych technologii. Według jego danych w latach 2010–2013 to właśnie przedsiębiorstwa były głównymi beneficjentami Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Prawie 60 proc. spośród 2,8 tys. podpisanych umów dotyczyło wsparcia finansowego dla firm.

– Dzięki prowadzonej przez nas polityce pobudzania aktywności sektora prywatnego rośnie zaangażowanie przedsiębiorców w finansowanie i prowadzenie działalności B+R w Polsce. W latach 2011–2012 odnotowaliśmy dwukrotny wzrost ważnego wskaźnika BERD, a najnowsze raporty i prognozy wskazują, że przedsiębiorcy planują kontynuowanie lub zwiększanie swojego zaangażowania w działalność B+R – ocenia prof. Krzysztof Jan Kurzydłowski, dyrektor NCBR.