Literatura

Powieść o wspominaniu młodości, gdy miasto płonie

Władysław Zambrzycki - Kwatera Bożych Pomyleńców - Antykwariat Książek www.cytat.pl Warszawa 2008
Rzeczpospolita
W pełnej, nieocenzurowanej wersji ukazała się wreszcie jedna z najpiękniejszych książek o powstaniu warszawskim. Jej autorem jest Władysław Zambrzycki
Zmarły w 1963 roku Zambrzycki był dziennikarzem, bibliofilem, erudytą ciekawym życia i „przypadków dziwnych, niezrozumiałych, z trudem pod zmysły podpadających”. Z tej ciekawości wzięła się ta – po raz pierwszy wydana w 1959 roku – powieść o 63 dniach powstania widzianego oczyma czterech przyjaciół spotykających się na zapleczu wypożyczalni książek przy ulicy Żurawiej, w mieszkaniu najstarszego z nich, Wincentego. Trudny czas zabijają wspominaniem młodości. Rozprawiają o rzeczach pogodnych, opowiadają sobie cudaczne wydarzenia, przestrzegając czystości języka i harmonii narracji.
Mają dobrze po pięćdziesiątce, są za starzy, by walczyć z Niemcami z bronią w ręku. Na ile jednak pozwala im zdrowie, służą pomocą powstańcom świadomi swych obywatelskich powinności. Jak Afrykander, ochotniczy pielęgniarz w powstańczym szpitalu, który w obliczu zagrożenia życia ciężko rannego żołnierza przypomina sobie o medycznym wykształceniu i nie waha się przeprowadzić (udanej!) operacji. A następnie powrócić do noszenia wody, opatrywania rannych i grzebania umarłych, a także... służenia do mszy, „w białym kitlu lekarskim ze znakiem Czerwonego Krzyża”. Gdy Afrykander zginie od snajperskiej kuli, przyjaciele na jego biodrach odkryją powróz z surowej wełny. W latach młodości wytrawny podróżnik i człowiek światowy, był tercjarzem, franciszkaninem. Po jego śmierci litanię do Najświętszej Marii Panny równie żarliwie odmawiać będzie rzymski katolik Qauadratus, jak muzułmanin – Tatar, i Wincenty – protestant. Ta scena jest kulminacją książki. Powstanie zbliża się do końca, gawędziarze z Żurawiej muszą opuścić Warszawę, w mogile na Wspólnej pozostawiając Afrykandera.
Ich Warszawa spłonęła. Miała więcej takich „bożych pomyleńców”, ekscentryków w rodzaju wymienionych na kartach książki, a w poprzednich, PRL-owskich wydaniach powieści wykreślanych przez cenzora, jak choćby dziennikarza Aleksandra Powojczyka (właśc. Antoniego Goldringa) czy pierwszego prezesa Polskiego Towarzystwa Astrologicznego Jana Starży-Dzierżbickiego. „Kwatera bożych pomyleńców” uderza elegancją jakże kontrastującą z tłem, w którym gotuje się powstańczą kaszę-pluj z jęczmienia odkrytego w magazynach browaru Haberbuscha. Za golenie płaci się papierosami, a wśród drzew fruwają kanarki powypuszczane z klatek przed wyruszeniem warszawian na tułaczkę.W nieznane udają się też Quadratus, Tatar i pan Wincenty, a drogę przebiega im „szkaradny czarny kot, mokry i ubabrany w błocie”. Nie najlepiej to wróży na przyszłość, którą określą stojące na praskim brzegu Wisły wojska. Miały przyjść z odsieczą...
Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL