W Polsce aktualnie mówi się 17 rdzennymi językami i odmianami językowymi, które nie są odmianami polskiego, większość z nich zagrożona jest wyginięciem. Ich ratowanie jest celem projektu „Humanistyka zaangażowana w Europie", realizowanego w ramach programu „Horyzont 2020". Uczestniczą w nim badacze z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu w Lejdzie i Uniwersytetu Londyńskiego. Koordynatorką projektu, w którym uczestniczą lingwiści, historycy i antropolodzy, jest prof. Justyna Olko z Wydziału Artes Liberales UW.
Europejscy badacze, poszukując skutecznych metod ratowania ginących języków, postawili przede wszystkim na kontakt z osobami posługującymi się tymi językami. Tym sposobem dotarli do kilkudziesięciu społeczności z całego świata, między innymi z Meksyku, Stanów Zjednoczonych, Brazylii czy Tajlandii. Zaangażowane w projekt były również różne mniejszości językowe żyjące w Polsce: Wilamowianie, Łemkowie, Ślązacy, Kaszubi i Mazurzy.
Społeczności, do których dotarli badacze, stopniowo wypierały swój podstawowy język; było to wynikiem prześladowań i dyskryminacji ze strony osób mówiących w języku, który w danym kraju dominuje. Osoby, które przeszły taką traumę, nie chcą używać rodzimego języka, starsze pokolenia przestają uczyć języka swoje dzieci. Nawet język, którym mówi kilka tysięcy osób, może zniknąć w ciągu dwóch pokoleń.
W USA, w społecznościach, które porzuciły swój język, jest kilkanaście razy więcej samobójstw wśród młodzieży. Na zdrowiu psychicznym i fizycznym odbija się utrata poczucia tożsamości w porównaniu z tymi społecznościami, które swój język i kulturę zachowały.
Przykładem działań podejmowanych w ramach humanistyki zaangażowanej jest miasteczko Wilamowice w województwie śląskim. W połowie XIII w. wykształcił się tam osobny język – wilamowski. Po II wojnie światowej Wilamowianie stali się ofiarami represji, w wyniku których język – oficjalnie zakazany – zaczął zanikać. Obecnie żyje jedynie dwadzieścia kilka osób w zaawansowanym wieku posługuje się wilamowskim. W latach 90. lingwiści nie dawali temu językowi szans na przetrwanie.
