Chodzi o Polaków, którzy w wyniku konwencji z 1958 r. między rządami PRL i ZSRR utracili obywatelstwo polskie. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mogą go odzyskać. „Konwencja, jako umowa międzynarodowa, ratyfikowana przez Radę Państwa, mogła regulować kwestię obywatelstwa przy zmianie granic” – orzekł NSA.

[srodtytul]Krzywda i skandal[/srodtytul]

– To krzywda dla wielu Polaków, zamieszkałych przed wojną na Kresach, którzy nie z własnej woli stali się obywatelami ZSRR, a potem państw powstałych po jego rozpadzie – mówi Czesław Skarżyński, prezes Fundacji Solidarność-Wschód. – W konwencji nie ma zresztą określenia: „utracili”. Mówi się tam tylko, że będą uważani za obywateli kraju, na którego terytorium zamieszkują.

– Skandal – komentuje Emilia Chmielowa, prezes Federacji Organizacji Polskich na Ukrainie. – Konwencja z czasów PRL ma być decydująca? Chyba ktoś, kto decydował w tej sprawie, nie zna historii – mówi z sarkazmem.

Jej zdaniem we Lwowie i innych miastach dzisiejszej Ukrainy Zachodniej, przed 1939 r. należących do Polski, jest sporo starszych ludzi, którzy chcieliby odzyskać polskie obywatelstwo. – Jest niesprawiedliwe, że ci, którzy w ramach tzw. repatriacji wyjechali za Bug i San, to obywatelstwo mają, a osoby, które tu zostały, nie – dodaje.

Walenty Wakoluk, szef polskiego stowarzyszenia w Łucku, mówi, że sprawa dotyczy garstki ludzi. – Dla nich przywrócenie polskiego obywatelstwa byłoby zadośćuczynieniem za doznane krzywdy – przekonuje.

Józef Porzecki, działacz Związku Polaków na Białorusi, wskazuje, że o polskie paszporty starali się m.in. dawni żołnierze września 1939 roku. – To bardzo przykre, że III Rzeczpospolita, która uważa się za kontynuatorkę II Rzeczypospolitej, tej sprawy nie potrafiła pomyślnie załatwić – podkreśla.

[srodtytul]Nieznana konwencja[/srodtytul]

Czesław Skarżyński, który siedem lat temu przyjechał do Warszawy z Białorusi i ma kartę stałego pobytu, zabiega o potwierdzenie, iż nigdy nie utracił polskiego obywatelstwa. W decyzji z 2007 r. szef MSWiA rzeczywiście uznał, że takie obywatelstwo posiadał „na podstawie art. 6 ustawy z 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim przez urodzenie z rodziców obywateli polskich”. W 1939 r. na mocy dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR Skarżyńscy stali się jednak obywatelami radzieckimi.

21 stycznia 1958 r. zawarta została konwencja między rządami PRL i ZSRR w sprawie uregulowania obywatelstwa osób o podwójnym obywatelstwie. Zgodnie z nią osoby narodowości polskiej, zamieszkałe na terytorium ówczesnego ZSRR, mogły do 9 maja 1959 r. złożyć w Konsulacie PRL oświadczenie o wyborze obywatelstwa polskiego. Konwencja nie została jednak nigdy opublikowana w ZSRR, nikt tam jej nie znał. Uniemożliwiło to dobrowolny wybór obywatelstwa, zwłaszcza gdy wielu Polaków, w tym m.in. ojciec Skarżyńskiego, było jeszcze wówczas w łagrach.

[srodtytul]Prawo PRL obowiązuje[/srodtytul]