Polskie sądy skazały ochotników walczących z Rosją w Ukrainie. „To hańba dla parlamentu”

„Francuz” – taki pseudonim nosił Kacper Bass, polski ochotnik, który 31 grudnia ubiegłego roku zginął, walcząc po stronie Ukrainy w wojnie z Rosją. Jak informował Onet, doznał ciężkich obrażeń w bunkrze w obwodzie charkowskim, a wcześniej walczył w większości newralgicznych miejsc, otrzymując ukraińskie odznaczenia „Za męstwo” i „Za odwagę”.

Czytaj więcej

Konflikty zbrojne

Polski ochotnik zginął na Ukrainie. Walczył w Donbasie

Polski ochotnik, który walczył w międzynarodowym legionie obrony Ukrainy zginął podczas ostrzału...

Koledzy z frontu wspominają go jako wybitnego żołnierza. – Za to, co zrobił, powinien otrzymać medal „Bohatera Ukrainy” – mówił Onetowi jeden z nich. Nie zmienia to faktu, że większości polskich ochotników, tak jak on, walczących, wciąż grozi w Polsce więzienie. Powodem jest to, że do służby w obcej armii wymagana jest zgoda MON, a zdecydowana większość ochotników jej nie posiada, zwłaszcza ci, którzy podjęli służbę w pierwszym, najbardziej nerwowym okresie wojny i zależało im, by jak najszybciej znaleźć się na froncie.

Dziura w prawie ma być wkrótce załatana. Nad ustawą abolicyjną w piątek będzie głosował Sejm, jednak w trakcie prac w parlamencie wyszła na jaw zaskakująca informacja – w Polsce były już przypadki skazań ochotników z ukraińskiego frontu.

Politycy, pracujący nad amnestią, twierdzili, że dotąd żaden ochotnik nie został skazany

To duża niespodzianka, bo dotąd wydawało się, że skazań nie było. – Wygląda to na świadomą politykę prokuratury, która zdaje sobie sprawę z bezsensu tego przepisu – mówił we wrześniu ubiegłego roku „Rzeczpospolitej” poseł KO Paweł Suski, gdy pisaliśmy o złożonym przez niego projekcie ustawy o abolicji dla Polaków walczących po stronie Ukrainy.

Czytaj więcej

Polityka

Sejm rusza z ustawą abolicyjną. Polskim ochotnikom z Ukrainy nie będą grozić kary

Po ponad trzech latach wojny w Ukrainie, Sejm uchwali ustawę o niekaraniu Polaków walczących z Ro...

Dodawał, że nikt nie zna statystyk, ilu Polaków walczyło bez wymaganej zgody. – Przez ukraińskie jednostki mogło przewinąć się kilkadziesiąt, maksymalnie kilkaset osób z polskim paszportem – mówił Paweł Suski.

– W związku z obowiązującym prawem, przewidującym kary za służbę w obcej armii, większość ochotników się z tym nie obnosi – tłumaczyła nam wówczas Karolina Kuzema, dziennikarka relacjonująca od początku agresję rosyjską w Ukrainie. Jej zdaniem Polacy początkowo służyli w Legionie Międzynarodowym, jednak wskutek zmiany ukraińskiego prawa, ułatwiającej rekrutowanie ochotników z zagranicy, są dziś rozsiani po zwykłych brygadach.

To, że do skazań jednak doszło, okazało się podczas prac nad projektem w podkomisji sejmowej. – Są pojedyncze przypadki z art. 141 kodeksu karnego, są prawomocne skazania w systemie Ministerstwa Sprawiedliwości i potwierdza się to z danymi, które uzyskaliśmy z Prokuratury Krajowej, która w podobnej liczbie akty oskarżenia, czyli skargi zasadnicze do sądu skierowała – mówił główny specjalista w Departamencie Prawa Karnego Ministerstwa Sprawiedliwości Bartosz Jakubowski. – W 2021 roku, w 2022 roku, w 2023 roku, 2024 roku i do połowy 2025 roku mamy po jednym skazaniu z art. 141 kodeksu karnego – wyliczał.

Później, na posiedzeniu Komisji Obrony Narodowej, dodawał, że były też skazania z art. 142 kodeksu karnego. – Są akty oskarżenia, wyroki i prawomocne skazania z tych przepisów. Mamy te statystyki – informował.

O czym mówią wymienione przepisy? Art. 141 przewiduje karę od 3 miesięcy do 5 lat więzienia za „przyjęcie bez zgody właściwego organu obowiązków wojskowych w obcym wojsku lub w obcej organizacji wojskowej”. Na mocy art. 142 taka sama kara grozi za „prowadzenie zaciągu obywateli polskich lub przebywających w Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemców do służby wojskowej w obcym wojsku lub w obcej organizacji wojskowej”.

O szczegółach skazań przedstawiciel ministerstwa nie mówił w Sejmie. Informacje w tej sprawie uzyskaliśmy jednak z Ministerstwa Sprawiedliwości. Wynika z niej, że w latach 2021-2025 jedno postępowanie warunkowo umorzono, dwie osoby skazano na karę bezwzględnego więzienia „w wymiarze do dwóch lat”, jedną na „inne skazanie oraz przepadek przedmiotów”, a jedną aż na „karę bezwzględnego pozbawienia wolności w wymiarze powyżej 20 lat i poniżej 25 lat”. Ministerstwo wyjaśnia, że dane dotyczą osób skazanych w pierwszej instancji w sądach okręgowych i nie podaje szczegółów dotyczących spraw.

W trakcie prac w Sejmie projekt zmodyfikowano, by dotyczył też osób skazanych

Paweł Suski mówi, że wskutek m.in. informacji Ministerstwa Sprawiedliwości, w trakcie prac w Sejmie projekt zmodyfikowano. Początkowo miał mieć charakter abolicyjny, czyli dotyczyć niewszczynania postępowań karnych, a dodano do niego w formie poprawki przepisy amnestyjne, dotyczące osób już skazanych. „Orzeczone prawomocnie (…) kary, środki karne, środki związane z poddaniem sprawcy próbie lub środki zabezpieczające niewykonane w całości lub w części, nie podlegają wykonaniu. (...) Skazania i ukarania za te czyny ulegają zatarciu z mocy prawa” – brzmi dopisany w trakcie prac przepis.

– To, że do takich skazań doszło, jest hańbą dla polskiego parlamentu – komentuje Paweł Suski. Jak wyjaśnia, ustawa ma zostać uchwalona dopiero po czterech latach od rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, choć o potrzebie takich przepisów mówiło się od samego początku.

Czytaj więcej

Konflikty zbrojne

Rząd nie chce odstąpić od karania polskich ochotników walczących na Ukrainie bez wymaganej zgody

Kodeks karny przewiduje od trzech miesięcy do pięciu lat więzienia za służbę w obcym wojsku bez z...

Jako pierwszy projekt abolicyjny już w pierwszych tygodniach od rozpoczęcia rosyjskiej agresji złożył senator Krzysztof Kwiatkowski, związany z ówczesną opozycją, a dziś koalicją. Przed wysłaniem projektu do Sejmu głosowali za nim w Senacie także politycy PiS, więc można go było uznać w jakimś sensie za ponadpolityczny, mimo to ówczesna marszałek Sejmu Elżbieta Witek z PiS nie nadała mu nawet numeru druku sejmowego. Zaś ówczesny wiceminister obrony Wojciech Skurkiewicz mówił w Senacie, że „MON negatywnie odnosi się do tego projektu”. – Celem i obowiązkiem ministra obrony narodowej jest dbanie o bezpieczeństwo RP w wymiarze obronnym, militarnym i niemilitarnym – dodawał, sugerując tym samym, że niekontrolowany wyjazd ochotników do Ukrainy osłabiłby naszą obronność.

W tamtym czasie w PiS była jednak silna frakcja polityków opowiadających się za abolicją, a w grudniu 2022 roku do laski marszałkowskiej wpłynął kolejny projekt, pod którym podpisali się m.in. ówcześni wicemarszałkowie Małgorzata Gosiewska i Ryszard Terlecki oraz Michał Dworczyk, jako minister zajmujący się pomocą Ukrainie. Jednak nie tylko oni. Projekt był ponadpartyjny, bo podpisali go przedstawiciele wszystkich liczących się klubów i kół, poza Konfederacją.

Do końca rządów PiS również ten projekt nie otrzymał jednak numeru druku od marszałek Witek. Nasze źródła w PiS wskazywały, że powodem była niechęć pani marszałek do ministra Dworczyka. O tym, że od lat nie są oni w dobrych relacjach, świadczy jeden z ujawnionych e-maili Dworczyka w ramach tzw. afery mailowej. „Do cholery, są jakieś granice egocentryzmu, nadęcia i poczucia własnej wielkości” – pisał o Witek w 2020 roku do premiera Mateusza Morawieckiego.

– Bardzo źle się stało, że mając w Sejmie gotowy projekt, politycy PiS nie procedowali go w czasie najbardziej nasilonego konfliktu zbrojnego – mówi Paweł Suski. – Jednak, nie będę tego ukrywał, nie jestem też zachwycony tempem prac po zmianie władzy w 2023 roku – dodaje poseł.