SN wskazał, że skoro w ubezpieczeniach majątkowych składka odpowiada ryzyku ubezpieczeniowemu, a zakład ubezpieczeń pobiera ją od kwoty ubezpieczenia, to w razie wystąpienia szkody o wysokości odszkodowania powinna decydować nie wartość przedmiotu ubezpieczenia, ale suma ubezpieczenia. Regułą zatem powinno być odszkodowanie odpowiadające wysokością szkodzie, a jego granicą suma ubezpieczenia. Klauzula ograniczająca odpowiedzialność ubezpieczyciela może być uznana za niedopuszczalną w relacji z konsumentami.
– W tej sprawie razi nielojalność zakładu ubezpieczeń wobec konsumenta – wskazał w uzasadnieniu Wojciech Katner, sędzia sprawozdawca. – Jeśli ubezpieczyciel zaakceptował bez własnej weryfikacji wartość ubezpieczanego domu, to dokonywanie weryfikacji tej wartości dopiero na etapie postępowania likwidacyjnego przeczy zasadzie równości stron umowy i narusza zasady uczciwości gospodarczej po stronie ubezpieczyciela (przedsiębiorcy).
W konsekwencji SN zwrócił sprawę SA do ponownego rozpoznania.
– Z zadowoleniem przyjmujemy prokonsumenckie podejście SN do zasady proporcji w praktyce ubezpieczeniowej – mówi mecenas Aleksander Daszewski z Biura Rzecznika Ubezpieczonych. – Od lat sprzeciwialiśmy się jej w obrocie konsumenckim, w szczególności kiedy ubezpieczyciele stosowali ją wobec powodzian w 2010 r. To krzywdząca metoda, ponieważ prawidłowa wycena poszczególnych składników majątku, np. domu, samochodu itd., wymaga specjalistycznej wiedzy z dziedziny rzeczoznawstwa majątkowego, co przekracza możliwości konsumentów. W naszej ocenie reguła proporcji narusza też zasadę ekwiwalentności świadczeń. Ubezpieczający bowiem za określoną wysokość składki ma prawo oczekiwać odszkodowania ubezpieczeniowego odpowiadającego wysokości szkody, byle nie przekraczało ono sumy ubezpieczenia – uważa mecenas Daszewski.
sygnatura akt: III CSK 302/13
prof. Marcin Orlicki z Katedry Prawa Cywilnego, Handlowego i Ubezpieczeniowego Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Praktyka stosowania reguły proporcji przy niedoubezpieczeniu jest stosowana od dziesięcioleci w bardzo wielu systemach prawnych. Sama ta reguła nie godzi bowiem w prawa ubezpieczającego, lecz zwiększa różnorodność umów. Problemem może być natomiast sposób korzystania z niej. Niekiedy bowiem ubezpieczyciele nie tłumaczą jasno, jakie są skutki zaniżenia sumy ubezpieczenia i na czym polega reguła proporcji. Zdarza się również, że ubezpieczający pozbawiony jest uprawnienia do samodzielnego określania wysokości sumy ubezpieczenia. Wydaje mi się, że dużo lepiej walczyć z niewłaściwym korzystaniem z reguły proporcji, która w swej istocie jest pożyteczna.
