Spektakl na czwartą rocznicę agresji Rosji na Ukrainę

Serhij Żadan jest ukraińskim poetą, prozaikiem, muzykiem i tłumaczem. Po polsku ukazały się dotychczas jego tomiki wierszy: „Historia kultury początku stulecia”, „Drohobycz”, „Etiopia” i „Antena” oraz siedem powieści: poza „Internatem” m.in. „Big Mac”, „Anarchy in the UKR”, „W mieście wojna”,  a ostatnio zbiór opowiadań „Arabeski”. Od początku pełnoskalowej inwazji Rosji w 2022 r. działa jako wolontariusz i służy w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy, broniąc Charkowa.

Czytaj więcej

Kraj

Serhij Żadan: Apeluję do Polaków, aby nie tracili czujności

Ukraińcy bronią Europy. Ukraińcy walczą, Ukraińcy stawiają opór. Ale w rzeczywistości jest nam ba...

Czas wojny, czas decyzji

Powieść „Internat” jest zapisem kilku dni z życia Paszy – niepełnosprawnego nauczyciela języka ukraińskiego, który żyje w strefie przyfrontowej i musi wybrać, po której stronie konfliktu się opowiedzieć. W środku zimy i wojny wyrusza po siostrzeńca do tytułowego internatu. Krótka podróż zamienia się w wędrówkę przez zrujnowany świat, w którym zacierają się granice między wojną a codziennością, obojętnością i winą, odpowiedzialnością i strachem. Żadan brutalnie – i czule – pokazuje wojnę nie od strony heroicznych narracji, ale poprzez doświadczenie zwykłych ludzi, zmuszonych podejmować decyzje w sytuacji moralnej próżni, gdzie każdy krok staje się próbą człowieczeństwa.

– Wielu ludzi się wahało, próbowali balansować, starali się zwlekać z podjęciem tej decyzji i dopuszczeniem do siebie informacji o wojnie – mówi Serhij Żadan w rozmowie z Dawidem Kwiatkowskim, zaplanowanej do magazynu Plus Minus z 20 lutego. – Myślę, że gdy zaczęła się wojna na pełną skalę, to wielu zostało po prostu zmuszonych do dokonania wyboru. Jeśli ktoś nadal próbował lawirować, to mogło się skończyć katastrofalnie. Znam mnóstwo historii o tym, jak ludzie czekali na Rosjan, myśląc, że nic im się nie stanie, i zginęli. Wybór był dla wielu bolesny, ale go dokonali. Był taki moment w czasie wojny, gdy wielu ludzi poszło do armii. Często byli to ludzie, którzy w zasadzie nie interesowali się polityką, nie brali aktywnego udziału w życiu społecznym i politycznym. Ta wojna była wyborem dla milionów. Tak czy inaczej, przyspieszyła wiele procesów. Rosjanie scementowali nasz kraj, nasze społeczeństwo. Byli przekonani, że ukraińskie społeczeństwo podzieli się albo rozpadnie, ale mieli błędne wyobrażenie o nim. Na szczęście.

– „Internat” jest epicką panoramą społeczną. Zawsze wydaje mi się, że teatr nie jest dobry w opowiadaniu panoram, ale za to jest świetny w opowiadaniu o tym, co dzieje się w człowieku – mówi Paweł Sztarbowski, dramaturg. – Dlatego chcemy przedstawić panoramę reakcji i strategii przetrwania i pokazać, że w każdej sytuacji jest możliwość podjęcia walki o podstawowe ludzkie relacje. To jest właśnie recepta na czas chaosu: bliskość drugiego człowieka.

Aktorzy Jaracza o swoich bohaterach

Zdaniem odtwórcy roli Paszy, Sambora Czarnoty, spektakl obnaża to, co wojna robi z cywilizacją i z gatunkiem ludzkim – wszystkie kolory i odcienie: absurdu, nienawiści, rozpaczy, złości, samotności. Paradoksalnie jednak, dla jego bohatera ma wydźwięk pozytywnej zmiany. Jak mówi: otrzeźwia człowieka żyjącego w sztampie, zmusza go do działania, znalezienia w sobie pokładów człowieczeństwa. Leczy go z bierności wobec świata.

Odtwarzający rolę Saszy Kacper Męcka deklaruje, że dla niego to także spektakl o dojrzewaniu: – O odnalezieniu człowieka, z którym można iść w podróż przez chory świat – przewodnika duchowego, autorytetu, wzoru męskości, przy którym można pozwolić sobie na emocje i otwartość, dzięki któremu można dorosnąć.

Czytaj więcej

Plus Minus

Serhij Żadan: Kraje Europy Środkowej mogą być kolejnymi celami Rosji

Zarówno klasyczna, jak i współczesna rosyjska kultura są narzędziem agresji. A ukraińska kultura...

W przeddzień kolejnej rocznicy pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę „Internat” ma szczególną wymowę.

– W dzisiejszych czasach my, żyjący w kloszach: śpiący w ciepłych mieszkaniach, mający co zjeść i co wypić, zupełnie nie zwracamy uwagi na to, co dzieje się za szybą – mówi Sambor Czarnota. – Chcemy powiedzieć: halo, to jest dosłownie kawałek stąd, to się może stać również u nas. Zwrócić uwagę na to, jak ważna jest nieobojętność.

– Tak, mam poczucie misji, zobowiązania – przyznaje Paweł Łysak. – Wojna się już wszystkim znudziła, a tak naprawdę wcale się od niej nie oddalamy. Dla mnie cała ta sytuacja niesie pytanie: co można ocalić? To przedstawienie mówi o tym, że można ocalić kogoś, kto jest obok, kto jest słabszy, kto potrzebuje pomocy. Można ocalić człowieczeństwo.

Patronat ambasadora Ukrainy

Na Scenie kameralnej Jaracza oprócz Sambora Czarnoty i Kacpra Męcki (gościnnie) wystąpią: Ewa Audykowska-Wiśniewska, Agnieszka Skrzypczak, Mateusz Czwartosz, Krzysztof Wach i Andrzej Wichrowski. Adaptację

i dramaturgię spektaklu przygotowali Paweł Sztarbowski i Łukasz Chotkowski. Autorem scenografii jest Robert Rumas, kostiumów – Mateusz Stępniak, wideo – Artur Sienicki, za muzykę odpowiada Dominik Strycharski, za światło – Jacqueline Sobiszewski.

Wybrane spektakle będą tłumaczone na ukraiński, teatr przygotował także materiały informacyjne w tym języku – to pierwszy krok w stronę większego zaangażowania ukraińskiej publiczności w działalność Jaracza.

Przed spektaklem 22 lutego, w cyklu „Rozmów na czas chaosu”, prowadzonych przez Pawła Sztarbowskiego, odbędzie się spotkanie z Serhijem Żadanem, tłumaczone na polski i ukraiński; po spektaklu – spotkanie z zespołem twórczym i aktorskim.