Tajny plan ewakuacji ludności. Ważną rolę mogą odegrać ścieżki rowerowe

Poszczególne województwa stworzyły plany ewakuacji ludności cywilnej. Na ich podstawie stworzono Krajowy Plan Ewakuacji. Został on przygotowywany przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa i Sztab Generalny WP. Plan zatwierdził szef MSWiA. Trasy zorganizowanej ewakuacji cywilów nie mogą kolidować w czasie wojny z drogami przemieszczania się kolumn wojskowych. Głównie zakładają wykorzystanie standardowych dróg i linii kolejowych, ale nie ma jasności, czy także miękkich traktów – np. ścieżek rowerowych. Plan jest bowiem objęty tajemnicą państwową.

W przypadku wojny wróg nie uwzględnia ścieżek rowerowych jako dróg ataku

Jak wskazuje prof. Leszek Sibilski ścieżki rowerowe przez to, że nie są utwardzone, mogą służyć do ewakuacji cywilów, bowiem „one nie są zbudowane, żeby wytrzymać ciężki sprzęt wojskowy”. Co oznacza też, że w przypadku działań wojennych agresorzy nie uwzględniają ich jako potencjalnych dróg ataku. – Dlatego tego tematu nie należy lekceważyć. To dodatkowe rozwiązanie – mówi nam.

Plan ewakuacji nie obejmuje jedynie ewentualnego zagrożenia wojennego, ale mówi także o wyznaczeniu bezpiecznych ścieżek ucieczki dla cywilów w chwili katastrof naturalnych. Ekspert przywołuje również sytuacje wykorzystania jednośladów po trzęsieniach ziemi na Sri Lance czy w Meksyku, a także w czasie wojny w Wietnamie. – Gdy mamy do czynienia z klęską żywiołową: huraganem, trzęsieniem ziemi czy powodzią, która niszczy drogi i mosty, najbardziej przydatny jest właśnie rower – wyjaśnia Leszek Sibilski.

Czy zatem ludność cywilna w celu ewakuacji powinna kierować się na ścieżki rowerowe jako szlaki, które powinny być bezpieczne? Autorzy Poradnika Bezpieczeństwa przygotowanego przez MSWiA, MON i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa nic na ten temat nie wspominają. W rozdziale poświęconym ewakuacji jest tylko krótka rada, aby skorzystać z zorganizowanego transportu lub poruszać się pieszo. „Jeżeli używasz samochodu, nie blokuj dróg ewakuacyjnych” – napisali autorzy.

Nie wiadomo też, czy samorządy mogą występować do MSWiA o środki przeznaczone na zakup rowerów przeznaczonych do ewakuacji lub niesienia pomocy humanitarnej.

Ministerstwo Infrastruktury: Ruch rowerowy może wspomagać ewakuację ludności w sytuacjach zagrożenia

Ministerstwo Infrastruktury dopuszcza możliwość, aby ścieżki rowerowe były wykorzystywane do ewakuacji cywilów. Ale pytana, czy taka infrastruktura powstaje pod kątem ewentualnej ewakuacji i czy są w tym zakresie jakieś rekomendacje, rzeczniczka prasowa resortu Anna Szumańska odpowiada, że „infrastruktura rowerowa jest projektowana przede wszystkim z myślą o zapewnieniu bezpiecznego i sprawnego ruchu rowerów”.

„Może jednak również wspomagać ewakuację ludności w sytuacjach zagrożenia, stanowiąc uzupełnienie innych szlaków komunikacyjnych. Jej wykorzystanie w tym celu zależy od lokalnych warunków, dostępności i ciągłości tras oraz potrzeb osób ewakuowanych. Należy pamiętać, że planowanie ewakuacji należy do zadań właściwych organów ochrony ludności i obrony cywilnej, we współpracy z poszczególnymi zarządcami infrastruktury, określonymi w przepisach ustawy o drogach publicznych. Przepisy techniczno-budowlane dotyczące dróg publicznych określają wymagania dla infrastruktury rowerowej, m.in. w zakresie jej szerokości i ukształtowania. Nie przewidują natomiast odrębnych wymagań dotyczących projektowania dróg dla rowerów z przeznaczeniem do ewakuacji ludności lub na potrzeby obrony cywilnej” – tłumaczy nam Anna Szumańska.

Od jasnej deklaracji na temat wykorzystania ścieżek rowerowych do ewakuacji uchyla się MSWiA. „Dokumenty strategiczne określające szczegółowe procedury i logistykę przemieszczeń ludności – w tym Krajowy Plan Ewakuacji oraz jego odpowiedniki na poziomie wojewódzkim – objęte są klauzulą niejawności. Ochrona tych danych wynika bezpośrednio z wymogów bezpieczeństwa państwa oraz konieczności zapewnienia operacyjnej skuteczności systemów zarządzania kryzysowego” – informują nas urzędnicy Departamentu Komunikacji Społecznej resortu spraw wewnętrznych. Dodają, że w ramach przyjętego Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026 „zagwarantowano środki finansowe, przeznaczone m.in. na zakup nowoczesnego sprzętu oraz wysoce specjalistycznych środków transportu, pozwalających na sprawną i bezpieczną ewakuację osób poszkodowanych i wymagających pomocy”. Ale o rowerach nie ma mowy.

Ewakuacja ludności. Ekspert: Rower przydaje się w czasie kryzysu

Prof. Leszek Sibilski, polsko-amerykański socjolog, który promuje sport rowerowy, pomysłodawca Światowego Dnia Roweru UNESCO, komentuje, że zasłanianie się tajemnicą przez MSWiA świadczy, iż resort nie ma pomysłu, jak wykorzystać dwuślady w sytuacji kryzysowej, a ścieżki rowerowe w czasie ewakuacji. – Mamy tajemnicę, a to oznacza bardzo ważny element całego systemu – mówi ironicznie.

Jak zatem rower można wykorzystać w czasie sytuacji kryzysowej? – Po trzęsieniu ziemi w Sri Lance współtwórca jednej z największych firm produkujących części rowerowych zainspirowany tą tragedią stworzył organizację charytatywną, która wyposaża Sri Lankę w rowery. Okazało się, że wszystkie drogi zostały zniszczone, nie było jak się poruszać, a rower stał się jedynym środkiem lokomocji i transportu żywności lub lekarstw – mówi „Rzeczpospolitej” Leszek Sibilski.

Przypomina, że na masową skalę rowery były wykorzystywane w czasie wojny w Wietnamie. – W Meksyku po trzęsieniu ziemi rowery stały się jednym z podstawowych środków transportu. Dość dodać, że kryzys związany ze wstrzymaniem dostaw ropy spowodował, że wiele osób w USA przesiadło się na rowery. W czasie COVID-19 w Kijowie lekarstwa oraz żywność dla osób niepełnosprawnych były dowożone właśnie na rowerach – opowiada Leszek Sibilski.

Warto dodać, że w Świdniku oddolnie powstała Rowerowa Ochotnicza Straż Humanitarna. Została ona powołana przez stowarzyszenie „Świdnik Miasto Dla Rowerów”. Zakłada ona m.in. szkolenia wolontariuszy z pierwszej pomocy, ewakuacji i działań w kryzysie z wykorzystaniem rowerów, jako mobilnego środka przy zatorach, braku paliwa czy zniszczonej infrastrukturze drogowej. Twórcy ROSH zakładają, że będą wspierali służby w sytuacji kryzysowej, ale nie ich zastępowali. Wskazują m.in., że rower pozwala zabrać ze sobą podstawowe wyposażenie, apteczkę, wodę, żywność, środki łączności. Planują wydać poradnik „Rower ewakuacyjny”. Przy tworzeniu świdnickiego ROSH skorzystano z doświadczenia Fundacji Folkowisko i Ochotniczej Straży Humanitarnej, które m.in. wspierają Ukrainę.