Prokurator rejonowy dla Olsztyna-Południa zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie uchwałę Rady Miasta Olsztyna z 2005 r. Ustaliła ona, że opłata za zajęcia wychowawczo-dydaktyczne oraz opiekuńcze w przedszkolach publicznych wykraczające poza podstawę programową wynosi 140 zł miesięcznie.
Odpłatność za przygotowanie posiłków miała być ustalana jako suma opłat za przygotowanie posiłków (10 zł za śniadanie i 20 zł za obiad miesięcznie) i wartości surowca. Zastrzeżono jedynie, że w razie nieobecności dziecka powyżej jednego dnia opłata powinna być uiszczona proporcjonalnie do pobytu malucha w przedszkolu. Uchwała została wywieszona na tablicy ogłoszeń.
Prokurator stwierdził, że jest to akt prawa miejscowego, który powinien być opublikowany w dzienniku urzędowym województwa. Ustalenie odpłatności za świadczenia oferowane przez przedszkola poza podstawą programową wymaga ich wskazania, oparcia ich na kalkulacji ekonomicznej i ekwiwalentności. Powinno też być właściwie uzasadnione.
Uchwała mogłaby być stosowana do egzekucji zaległych opłat za zajęcia w przedszkolach
Nieprawidłowo ustalono ponadto opłaty za przygotowanie posiłków. Sformułowanie „przygotowanie posiłków" z równoczesnym wyodrębnieniem opłaty za wyżywienie według wartości surowca wskazywało, że rodzice dzieci finansują również koszty utrzymania stołówki i wynagrodzenia jej pracowników. A ponieważ opłatę za przygotowanie posiłków wprowadzono w ramach programu obowiązkowego, rada miasta zobowiązała rodziców i opiekunów dzieci do płacenia za przygotowanie posiłków bez względu na to, czy – i z których – dziecko korzysta, czy też nie korzysta.
– Wprawdzie w 2011 r. rada uchyliła wspomnianą uchwałę, ale nadal może ona być stosowana do egzekucji zaległych świadczeń – argumentował prokurator.
WSA w Olsztynie stwierdził nieważność uchwały. W ocenie sądu opłata za świadczenia ponad podstawę programową wychowania przedszkolnego nie może być ani dowolna, ani stała. Musi uwzględniać rodzaj świadczeń, ich jakość i czas trwania. Powinna precyzyjnie określać poszczególne świadczenia, przekraczające podstawę programową, to, co się na nie składa, i wysokość opłaty za każde z osobna.
Tymczasem unieważniona uchwała nie precyzowała zakresu świadczeń. Opłata 140 zł miesięcznie była stała, niezależna od rzeczywistego pobytu dziecka w przedszkolu i korzystania ze świadczeń. Analogicznie ustalono stałą opłatę za przygotowanie posiłków, niezależnie od faktycznego korzystania przez dziecko z określonego posiłku. Jest to sprzeczne z zasadą, że rodzice powinni ponosić opłaty za świadczenia, których rzeczywiście udzielono – stwierdził sąd.
Uznał też uchwałę za akt prawa miejscowego. Zaniechanie jej publikacji w dzienniku urzędowym województwa rażąco naruszyło prawo.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Rady Miasta Olsztyn. W pełni potwierdził stanowiska WSA i prokuratora rejonowego w Olsztynie. – Uchwała naruszała zasadę, że rodzice powinni ponosić opłaty za rzeczywiste świadczenia. Miała też inne wady prawne, które powodowały jej nieważność – powiedział sędzia Wojciech Mazur, uzasadniając wyrok NSA.
Sygnatura akt: I OSK 1070/12
