Teraz jeszcze przepisy ustawy stanowią, że mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego w drodze referendum mogą zadecydować o odwołaniu rady (sejmiku), a w gminie także o odwołaniu wójta, burmistrza, prezydenta miasta oraz o samoopodatkowaniu na cele publiczne należące do zadań i kompetencji organów gminy.
Przedmiotem referendum w województwie, powiecie i gminie może być także sposób rozstrzygnięcia przez władze spraw dotyczących tej wspólnoty i mieszczących się w obszarze zadań i kompetencji jej organów.
Od 15 lutego 2013 r. ten katalog zostanie rozszerzony. Wchodząca w tym dniu w życie nowelizacja przyznaje także mieszkańcom jednostek samorządowych wszystkich szczebli możliwość wyrażenia swojej woli w innych istotnych sprawach, dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę wspólnotę.
Ta z pozoru niewielka zmiana może mieć duże znaczenie dla mieszkańców. Często zdarzało się bowiem, że np. gminne rady odmawiały przeprowadzenia referendum z inicjatywy mieszkańców, uzasadniając to tym, że proponowany jego przedmiot nie mieści się w katalogu zadań i kompetencji gminnych władz. Tak było np. wówczas, gdy mieszkańcy chcieli wypowiedzieć się w sprawie przebiegu dróg niemających charakteru gminnych. Do czasu wejścia w życie nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym rady odmawiały także organizowania referendów w sprawie utworzenia, połączenia, podziału i zniesienia gminy oraz ustalenia jej granic.
Wchodzące w piątek w życie przepisy wyjaśniają ostatecznie kwestię spraw, w jakich referendum lokalne może być zorganizowane. Nowelizację należy bowiem rozumieć zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 lutego 2003 r., który zresztą wykonuje. Trybunał stwierdził w nim, że przedmiotem referendum lokalnego może być każda istotna dla społeczności sprawa niezastrzeżona do wyłącznej kompetencji organów innych władz publicznych (K 30/02).
