Ławnicy w Sądzie Najwyższym pojawili się w 2018 r. po wejściu w życie uchwalonej w czasach PiS ustawy o SN. Ławnicy uczestniczą w SN w rozpoznawaniu skarg nadzwyczajnych oraz spraw dyscyplinarnych m.in. sędziów. Ławników wybiera Senat w głosowaniu jawnym. Kadencja, na którą rozpoczął się nabór, będzie trzecią kadencją ławników w SN.
Jak zostać ławnikiem Sądu Najwyższego
Według ustawy ławnikiem SN może być osoba, która m.in. posiada wyłącznie obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i publicznych; jest nieskazitelnego charakteru; ukończyła 40 lat, ale – w dniu wyboru – nie ukończyła jeszcze 60 lat; jest zdolna, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków ławnika; posiada co najmniej wykształcenie średnie. Nie może nim być osoba, która m.in.: jest zatrudniona w sądach, prokuraturze lub policji, pracuje w urzędach obsługujących centralne organy państwa, jest adwokatem, radcą prawnym, notariuszem, żołnierzem, duchownym albo należy do partii politycznej.
Kandydaci na ławników Sądu Najwyższego zgłaszani są marszałkowi Senatu. Kandydatów mogą zgłaszać stowarzyszenia oraz organizacje społeczne i zawodowe, z wyłączeniem partii politycznych, albo co najmniej 100 obywateli mających czynne prawo wyborcze.
„Termin zgłaszania kandydatów upływa 30 czerwca. Zgłoszenie wraz z dołączonymi dokumentami powinno dotrzeć do Kancelarii Senatu przed upływem terminu. Zgłoszenia należy składać osobiście albo za pośrednictwem kuriera lub poczty na adres Kancelarii Senatu” – poinformowano na stronie Senatu.
Wzór karty zgłoszenia kandydata dostępny jest w wersji papierowej w punkcie podawczym Kancelarii Senatu, a także – w formie elektronicznej – na stronie internetowej Senatu.
Po zebraniu zgłoszeń marszałek Senatu kieruje je wraz z dołączonymi dokumentami do senackiej komisji praw człowieka i praworządności.
Komisja następnie wskazuje marszałkowi Senatu kandydatów, których zgłoszenia zostały wniesione w terminie i spełniają wymogi formalne, a także przedstawia Senatowi projekt uchwały stwierdzającej pozostawienie bez dalszego biegu zgłoszeń wniesionych po upływie terminu lub niespełniających wymogów formalnych.
Co do zgłoszeń spełniających wymogi marszałek Senatu zasięga od Komendanta Głównego Policji informacji o kandydatach, a następnie przekazuje je senackiej komisji. Po ponownym posiedzeniu komisja przedstawia Senatowi listę kandydatów oraz opinie o nich sformułowane w oparciu o posiadane dokumenty, a – w razie potrzeby – także o przesłuchania kandydatów. „Termin na wybór przez Senat ławników Sądu Najwyższego upływa 31 października 2026 r.” – poinformował Senat.
Czytaj więcej
Wystarczyłoby uchwalić krótką, jednozdaniową wręcz ustawę, która potwierdzi ważność nominacji sędziowskich od 1990 r. do dziś i zakaże ich kwestion...
Ławnicy zgłoszeni przez KOD odmawiają orzekania z tzw. neosędziami
Przed czterema laty – jesienią 2022 r. – Senat wybrał na czteroletnią kadencję 30 ławników, z których 26 było zgłoszonych przez Komitet Obrony Demokracji. Tych ponad 20 ławników odmawia orzekania w składach z udziałem sędziów powołanych po 2017 r. w procedurze przed Krajową Radą Sądownictwa po zmianach wprowadzonych za rządów PiS.
Poprzednia I prezes SN Małgorzata Manowska składała w minionych latach wnioski do Senatu o odwołanie większości z tych ławników, które uzasadniała niewykonywaniem przez nich obowiązków – Senat nie uwzględniał tych wniosków.
W końcu maja prezydent Karol Nawrocki powołał sędziego Zbigniewa Kapińskiego na nowego I prezesa SN Wkrótce potem Rada Ławnicza SN reprezentująca większość ławników mijającej kadencji oceniła w uchwale, że Kapiński „nie był i nie jest legalnym sędzią Sądu Najwyższego”, wobec czego nie można uznać, by „został obrany legalnie I prezesem SN”.
Czytaj więcej
Rada Ławnicza przy Sądzie Najwyższym pozwala odmówić zasiadania w składach z wybranymi przez obecną KRS. SN uważa, że wydana w tej sprawie uchwała...
