Status neosędziów. Przełomowy wyrok TSUE

Nieprawidłowość, której dopuszczono się przy powołaniu sędziego, nie wystarczy sama w sobie, aby stwierdzić, że sędzia ten nie jest niezawisły, ponieważ konieczna jest całościowa ocena wszystkich okoliczności towarzyszących powołaniu tego sędziego – stwierdziła Wielka Izba TSUE. Jej zdaniem udział neoKRS w procedurze powołania sędziego to za mało, żeby wyłączyć tego sędziego. 

Trybunał wskazał jednocześnie, że sądy krajowe muszą mieć możliwość kontroli zgodności z prawem procedury powołania oraz sprawdzenia, czy dany sędzia spełnia wymóg niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy.

Sprawa ma charakter precedensowy, bo dotychczas Trybunał Sprawiedliwości wypowiedział się tylko na temat statusu tzw. neosędziów Sądu Najwyższego. TSUE nie wypowiadał się natomiast w kwestii statusu sędziów sądów powszechnych, którzy stanowią zdecydowaną większość w grupie ponad 3000 sędziów powołanych na wniosek obecnej KRS.

Wyrok TSUE podważa narrację o nienaruszalności prezydenckich powołań, a z drugiej strony koncepcję delegalizacji statusu neosędziów poprzez ustawę forsowaną przez ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

TSUE wydał ważny wyrok w sprawie tzw. neo-sędziów i Izby Kontroli Nadzwyczajnej

Sąd niższej instancji może badać prawidłowość powołania sędziów zasiadających w składzie orzekającym Izby Kontroli Nadzwyczajnej Sądu Najwyższego,...

Poznański sąd zapytał TSUE, czy neosędzia może zostać wyłączony

W postępowaniu o zapłatę należności z tytułu umowy o świadczenie usług powód (przedsiębiorca) złożył wniosek o wyłączenie sędzi rozpoznającej sprawę. Jego zdaniem sędzia S.C. wyznaczona do rozpoznania sprawy, nie jest legalnym sędzią, bo na urząd sędziowski nominowała ją Krajowa Rada Sądownictwa, ukształtowana po 2018 r. Niezależność tego ciała od władzy ustawodawczej i wykonawczej jest poddawana w wątpliwość, ponieważ wyboru większości jego członków dokonali politycy. Dlatego jest określana jako neoKRS, a jej decyzje są kwestionowane przez dużą część prawników.

Na dodatek polskie przepisy zastrzegały badanie zgodności z prawem powołania sędziego do wyłącznej właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych polskiego Sądu Najwyższego, składającej się wyłącznie z osób powołanych na urząd sędziego z rekomendacji neoKRS.  

Powód wniósł także o wyłączenie innych sędziów, powołanych na wniosek neoKRS, jeśli mieliby rozpoznawać zażalenie przez niego złożone. Sędzia rozpoznająca sprawę w jednoosobowym składzie złożyła oświadczenie, że w jej ocenie nie zachodzą okoliczności mogące wywoływać wątpliwości co do jej bezstronności i brak jest podstaw do jej wyłączenia. 

Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto, który rozpoznaje wniosek o wyłączenie, zapytał TSUE jeszcze w 2021 r., czy taki jednoosobowy skład orzekający sądu powszechnego, w którym zasiada osoba powołana na stanowisko sędziego w upolitycznionej procedurze, spełnia unijny wymóg sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy. A gdyby się okazało, że przy obsadzie sądu doszło do naruszenia prawa, to czy ów neosędzia powinien być odsunięty od orzekania z mocy samego prawa, czy też należy rozważyć inne okoliczności konkretnej, rozpoznawanej przez nią sprawy.

Do tej ważnej sprawy przystąpił Rzecznik Praw Obywatelskich, który wskazał, że osoba powołana na urząd sędziowski na wniosek wadliwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa jest sędzią, ale jego status jest obciążony wadą prawną, której waga wymaga indywidualnej oceny.

TSUE wskazał, kiedy można kwestionować legalność składu orzekającego

Trybunał uściślił, że wymóg sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy może zostać podważony wyłącznie wówczas, gdy dochodzi do nieprawidłowości, które ze względu na swój charakter i wagę i rozpatrywane łącznie, mogą stwarzać rzeczywiste ryzyko ingerencji pozostałych władz w proces powołania, oraz budzić w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danej sędzi.

- W związku z tym sąd krajowy, do którego wpłynął wniosek o wyłączenie, musi ocenić wszystkie okoliczności towarzyszące temu powołaniu, aby ustalić, czy mogą one budzić takie wątpliwości wśród obywateli – wskazał unijny Trybunał.

Uznał jednak, że ani udział w procedurze powołania KRS w nowym składzie, ani brak dostępności skutecznego środka prawnego przed sądem dla nierekomendowanych kandydatów – rozpatrywane odrębnie lub łącznie – nie wystarczają do wyłączenia sędzi, o której mowa w sprawie rozpatrywanej przez poznański Sąd Rejonowy.

Unijny Trybunał mówi, jak systemowo rozwiązać problem neosędziów w Polsce

Co więcej, TSUE wskazał w dzisiejszym wyroku, że aby przywrócić zaufanie publiczne do systemu sądownictwa i zapewnić poszanowanie zasady podziału władzy, Polska powinna ustanowić ramy normatywne pozwalające ocenić – przy uwzględnieniu charakteru i wagi nieprawidłowości popełnionych w trakcie procedury powoływania sędziów – możliwość dalszego wykonywania zadań przez osoby wadliwie powołane na stanowiska sędziowskie.

Czytaj więcej

W sądzie i w urzędzie

Nie ma rozwodu, bo orzekał neosędzia. Minister Żurek: coś bardzo niepokojącego

- Ta sprawa pokazuje coś bardzo niepokojącego - napisał minister sprawiedliwości Waldemar Żurek komentując informację o wyroku rozwodowym, który zo...

TSUE wydał wyrok uwzględniający opinię rzecznika generalnego 

Przed udzieleniem odpowiedzi polskiemu sądowi, TSUE zwrócił się o opinię do swojego rzecznika generalnego. Jak informowaliśmy niemal rok temu, rzecznik  Dean Spielmann zasugerował Trybunałowi salomonowy wyrok.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Ważna opinia z TSUE ws. neosędziów. Nie spodoba się wielu polskim prawnikom

Sędzia nie może być wyłączony od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że został nominowany z rekomendacji organu nie dającego gwarancji niezawisłości...