Resort sprawiedliwości szykuje reformę dyscyplinarek sędziowskich. Co się zmieni?

Jak  nieoficjalnie ustaliliśmy, resort sprawiedliwości finalizuje właśnie prace nad projektem, który ma m.in. reformować system postępowań dyscyplinarnych sędziów. To część szerszej nowelizacji, która obejmuje także zmiany dotyczące samorządu sędziowskiego. Projekt ma być gotowy w najbliższych tygodniach.

Reforma sądownictwa dyscyplinarnego sędziów coraz bliżej. Komisja kodyfikacyjna punktuje projekt

Nie jest to pierwsza próba dokonania reformy sądów w tym zakresie. Przed blisko rokiem, w marcu 2025 r., Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło projekt nowelizacji prawa o ustroju sądów powszechnych, który miał wyeliminować zmiany wprowadzone tzw. ustawą kagańcową, uchwaloną w grudniu 2019 r. Tamte przepisy nie trafiły jednak ostatecznie na posiedzenie rządu, a propozycje zostały rozczłonkowane. Część z nich została już uchwalona, jak np. umożliwienie orzekania asesorom w sądach rodzinnych, a inne znalazły się w obecnie procedowanym projekcie, którego jednak próżno szukać na stronach rządowych.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Koniec z ustawą kagańcową. Adam Bodnar planuje oddać sądy w ręce sędziów

Resort Adama Bodnara planuje duże zmiany w sądach. Samorząd sędziowski ma zostać wzmocniony, znik...

Jak się okazuje, aktualny projekt w zakresie dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów negatywnie oceniła komisja kodyfikacyjna ustroju sądownictwa i prokuratury. Według jej ekspertów rozwiązania przygotowane przez ministerstwo są niewystarczające i należy opracować nową kompleksową regulację.

– Kompleksowość kwestii odpowiedzialności dyscyplinarnej wymaga łącznego potraktowania zarówno jej materialnych podstaw, jak i procesu pociągania do odpowiedzialności, w tym sposobu ukształtowania ustroju sądownictwa dyscyplinarnego oraz postępowania przed nim – twierdzi w wydanej opinii komisja.

W obecnych propozycjach ministerstwa brakuje bowiem zmian dotyczących podstaw i zakresu odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, które odwracałyby tzw. ustawę kagańcową. Chodzi o uchwalony przez PiS zakaz kwestionowania przez sędziów umocowania sądów, trybunałów i konstytucyjnych organów państwowych, jak np. Krajowa Rada Sądownictwa. W projekcie z marca ubiegłego roku resort proponował zniesienie kar dyscyplinarnych za ustalanie lub ocenianie przez sąd prawidłowości powołania sędziego i odmowę wykonywania wymiaru sprawiedliwości. W projektowanych obecnie przepisach takiej zmiany nie ma.

Zdaniem komisji kodyfikacyjnej to błąd, ponieważ reforma zakresu odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów jest niezbędna do wykonania wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 5 czerwca 2023 r.

Będą nowe sądy dyscyplinarne. Minister sprawiedliwości straci ważne uprawnienia

Szykowany przez resort projekt modyfikuje strukturę sędziowskich sądów dyscyplinarnych. Zniknąć mają wyodrębnione sądy dyscyplinarne I instancji przy sądach apelacyjnych, w których zasiadają osoby wybrane przez ministra. Ich zadania mają przejąć sądy apelacyjne. Składy orzekające mają być zaś wyłaniane do każdej sprawy spośród wszystkich sędziów danego sądu.

Według komisji kodyfikacyjnej rozwiązanie to co prawda zagwarantuje brak wpływu ministra sprawiedliwości – czyli przedstawiciela władzy wykonawczej – na obsadę sądów dyscyplinarnych, ale nie pozwoli na zwiększenie reprezentatywności sędziowskiej oraz nie wzmocni samorządności tego środowiska. Eksperci proponują rozważenie obsadzenia sądu dyscyplinarnego w I instancji sędziami różnego szczebla, którzy mieliby być wybierani przez organy samorządu sędziowskiego. – Takie rozwiązanie zwiększyłoby reprezentatywność sądownictwa dyscyplinarnego, wzmocniłoby samorządność środowiska sędziowskiego, a także pozwalałoby na wzbogaconą analizę spraw deliktów dyscyplinarnych z perspektywy różnych doświadczeń orzeczniczych i osobistych – twierdzi komisja.

Co ważne, resort proponuje, żeby składy sądu dyscyplinarnego były losowane do każdej sprawy. W projekcie nie wskazano jednak, kto miałby przeprowadzać takie losowanie i kto dokonywałby pierwszych czynności w sprawie, która wpływa do sądu dyscyplinarnego. Zdaniem ekspertów tę lukę należy usunąć.