Rz: Przy okazji badania zgodności z konstytucją ustawy o podatku od wydobycia niektórych kopalin Trybunał Konstytucyjny szeroko odniósł się do zasad przyzwoitej legislacji. Co pani sądzi o tym wyroku?

Katarzyna Czarnecka: Mam niedosyt związany z tym orzeczeniem. Przede wszystkim chodzi o brak konsekwencji. Z jednej strony Trybunał zwrócił uwagę na swoje ograniczone kompetencje w zakresie dopuszczalności oceny rozmiaru obciążeń podatkowych. Z drugiej – potwierdził, że podatek od kopalin należy uiścić, nawet gdy nie ma zysku.

Co to oznacza?

Taka konstatacja prowadzi do niebezpiecznej sytuacji. Uznanie bowiem, że danina musi być zapłacona, nawet gdy podatnik wykazuje stratę, wkracza w sferę własności. A ta okoliczność powinna być brana pod uwagę podczas orzekania, czy dana regulacja nie narusza standardów konstytucyjnych.

Wątpliwości Trybunału nie wzbudziły też ani szybka ścieżka legislacyjna podczas uchwalania ustawy podatkowej, ani krótkie vacatio legis.

Tak, usprawiedliwieniem takiej konstatacji, zdaniem Trybunału, były prawidłowo przeprowadzone konsultacje. Nie przekonuje mnie ta argumentacja. Brałam w nich udział. Nie były one szerokie i toczyły się równocześnie z pracami legislacyjnymi. Ostatecznie nie miały też żadnego przełożenia na ostateczny kształt uchwalonych przepisów. Tymczasem z uwagi na konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawa, konsultacje nie mogą być listkiem figowym.

Chce pani powiedzieć, że dokonując oceny, czy nie doszło do naruszenia zasad przyzwoitej legislacji, TK nie powinien ograniczać się do kwestii formalnych?

Musimy zastanowić się nad rolą TK. Oczywiście został on powołany do badania zgodności przepisów z konstytucją. Niemniej jednak powinien też brać pod uwagę całe otoczenie prawne. Nie może więc ograniczać się do zbadania, czy podczas uchwalania prawa zostały spełnione wymogi formalne.

Odnosząc się do krótkiego vacatio legis, TK wskazał, że z nowymi rozwiązaniami podatnicy mogli się zapoznać także w trakcie prac legislacyjnych. To znaczy, że podatnicy powinni śledzić zmiany podatkowe już na etapie prac nad nimi.

Można odnieść takie wrażenie. Wszystko, co mówi TK, jest uważnie słuchane przez sądy administracyjne, fiskusa i ustawodawcę. Każde przyzwolenie na obniżenie standardów legislacyjnych może się odbić negatywnie na sytuacji adresatów praw – podatników.

Przyzwolenie na krótkie vacatio legis, podwójne opodatkowanie, wprowadzanie zmian w trakcie roku podatkowego – to krok w dobrym kierunku?