Sprawa dotyczy mężczyzny, który przebywa w jednym z polskich zakładów karnych. Podczas odbywania kary wytoczono wobec niego postępowanie dyscyplinarne, które co do zasady związane jest z zarzutem naruszenia przez więźnia regulaminowych i ustawowych nakazów i zakazów panujących w więzieniu. Za tego typu wykroczenia osadzonemu grozi odpowiedzialność dyscyplinarna i kary: nagana, ograniczenie widzeń, pozbawienie możliwości otrzymywania paczek, czy umieszczenie w celi izolacyjnej.
Skazany mężczyzna złożył wniosek o przyznanie mu obrońcy z urzędu w postępowaniu dyscyplinarnym. Jednak sąd okręgowy, który rozpatrywał tę prośbę, nie zgodził się na to. Na tę decyzję więzień wniósł jednak zażalenie. Ten sam sąd okręgowy, jednak w innym składzie nie uwzględnił tego wniosku i skazany nie otrzymał ostatecznie bezpłatnej pomocy adwokata.
Czytaj więcej:
Korzystanie z obrony w toku postępowania wykonawczego ma zagwarantować ochronę praw i wolności skazanego podczas wykonywania kary.
Pro
Sąd argumentując to postanowienie, zaznaczył, że osadzony rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów obrony z wyboru, ale stopień skomplikowania sprawy w tym wypadku nie uzasadnia przyznania adwokata. Poza tym – zdaniem sądu – mężczyzna posiada odpowiednią wiedzę i doświadczenie do samodzielnego udziału w postępowaniu dyscyplinarnym.
Więzień składa skargę do Trybunału Konstytucyjnego. Chodzi o kary dyscyplinarne
Z tymi decyzjami więzień się nie zgadzał, w konsekwencji postanowił skierować w tej sprawie skargę do Trybunału Konstytucyjnego. W piśmie, które trafiło do Trybunału domaga się on stwierdzenia niezgodności z konstytucją przepisów, które regulują odmowę wyznaczenia obrońcy z urzędu. Mowa o art. 81 § 1 a kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym na zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a na postanowienie sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy – zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu.
Według skarżącego więźnia ten przepis ogranicza możliwość sądowej weryfikacji wydanych rozstrzygnięć poprzez uniemożliwienie poddania go kontroli instancyjnej. Innymi słowy kwestionowany artykuł k.p.k. miał naruszyć prawa konstytucyjne skarżącego, ponieważ spowodował, iż zażalenie w jego sprawie rozpoznawał ten sam organ.
– Zdaniem skarżącego wspomniany przepis narusza gwarantowane mu przez konstytucję prawo do rozpoznania sprawy przez organ drugiej instancji, co z kolei narusza tak fundamentalne prawo jak prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż procedura, która pozbawia skazanego możliwości zaskarżenia rozstrzygnięcia o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu do wyższej instancji nie spełnia tych kryteriów – czytamy w skardze.
Trybunał Konstytucyjny zajmie się sprawą dostępu do adwokata z urzędu. Rozprawa w kwietniu
Mężczyzna odpiera też argumenty sądu, który odmówił mu przyznania adwokata. Przekonuje, że kodeks postępowania karnego przewiduje trzy przesłanki konieczne do wyznaczenia przez sąd obrońcy z urzędu: brak obrońcy z wyboru, wykazanie przez oskarżonego, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów obrony z wyboru oraz wystąpienie do sądu ze stosownym wnioskiem.– Przepisy nie odnoszą się zatem do stopnia skomplikowania sprawy czy też nie określają ściśle organu, przed którym sprawa ta jest prowadzona. (…) Pomimo tego jednak, skarżącemu odmówiono przyznania obrońcy z urzędu – podkreślono we wniosku do TK.
Głównym zarzutem jest jednak – jak twierdzi mężczyzna – brak kontroli instancyjnej rozstrzygnięć dotyczących odmowy wyznaczenia obrony z urzędu w postępowaniu dyscyplinarnym wobec więźnia.
Z tymi argumentami stanowczo nie zgadza się prokuratura, która zajęła stanowisko w tej sprawie i wniosła o umorzenie postępowania przed TK. Według prokuratury wydanie orzeczenia w tej sprawie jest niedopuszczalne, bowiem nie ma związku merytorycznego między zakwestionowanym przepisem i rozstrzygnięciem sądu w sprawie skarżącego. Śledczy zarzucają też, że w skardze nie przedstawiono dostatecznie szczegółowo stanu faktycznego.
Mimo to Trybunał Konstytucyjny skierował sprawę na rozprawę, która ma się odbyć 23 kwietnia. Skargę rozstrzygnąć ma skład, któremu przewodniczy prezes TK Bogdan Świeczkowski. Sprawozdawcą będzie Andrzej Zielonacki.
Sygnatura akt: SK 13/23
Czytaj więcej
Mimo weta prezydenta do obszernej nowelizacji procedury karnej, adwokatura nie daje za wygraną i proponuje zmiany dotyczące m.in. stosowania tymcza...
