Od ponad trzech lat prawo nakazuje informować Zakład Ubezpieczeń Społecznych (na formularzu RUD) o umowach o dzieło zawartych po 1 stycznia 2021 r. Organ rentowy zapisuje te dane w specjalnym rejestrze. Informacje przekazują płatnicy składek, a także osoby fizyczne zlecające wykonanie dzieła.
W ubiegłym roku umowy o dzieło zawierano także z cudzoziemcami. Z najnowszych danych organu rentowego, do których dotarła „Rzeczpospolita”, wynika, że liczba obcokrajowców wykazanych w formularzach RUD wyniosła prawie 23,1 tys., co stanowi 6,69 proc. wszystkich wykonujących umowy o dzieło.
Czytaj więcej:
Z najnowszych danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, do których dotarła „Rzeczpospolita” wynika, że nasz rynek pracy nie opiera się na umowach o d...
Pro
Więcej cudzoziemców zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych
Dla porównania, w 2022 r. takich osób było mniej. Liczba cudzoziemców wykazana w formularzach RUD wyniosła wówczas 19,2 tys. osób (co stanowiło 5,6 proc. wszystkich wykonujących pracę na tej podstawie).
– Generalnie wzrosła liczba cudzoziemców zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych z nieco ponad 1 mln w 2022 r. do 1,12 mln w 2023 r. Zainteresowanie podejmowaniem pracy w naszym kraju może mieć również przełożenie na wzrost liczby osób zawierających umowy o dzieło. Niemniej jednak zjawisko cały czas obserwujemy i analizujemy, również pod kątem ewentualnej weryfikacji prawidłowości omijania przepisów ubezpieczeniowych – mówi Paweł Żebrowski, rzecznik ZUS.
Jak bowiem wskazuje, ZUS prowadzi postępowania weryfikacyjne w kontekście wykonywania umów o dzieło.
– W takich działaniach sprawdzane jest, czy faktycznie wykonywana praca nie stanowi podstawy do odprowadzania składek na ubezpieczenia, w tym także w zakresie pracy na rzecz własnego pracodawcy. Praktyka pokazuje, że nadal mamy przypadki, gdy mimo wykonywania czynności charakterystycznych dla zlecenia lub świadczenia usług są one kwalifikowane jako umowa o dzieło tylko ze względu na brak konieczności odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne – wyjaśnia.
Czytaj więcej:
W fabrykach, w hotelach i na budowach, gdzie do niedawna obok Polaków najczęściej pracowali obywatele Ukrainy, z miesiąca na miesiąc przybywa imigr...
Pro
Wyjątki od ogólnego obowiązku informowania ZUS
W tym kontekście warto przypomnieć, że od ogólnego obowiązku informowania obowiązują wyjątki. Zgłaszać nie trzeba np. umów o dzieło zawartych z własnym pracownikiem, wykonywanych na rzecz własnego pracodawcy, ale podpisanych z innym podmiotem. A także tych zawartych z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą w celu świadczenia usług, które są zgodne z profilem ich firmy.
Wyłączone z tego obowiązku zostały także podmioty i jednostki organizacyjne, np. stowarzyszenia, fundacje czy spółki prawa handlowego, które nie muszą rejestrować się w ZUS jako płatnicy składek.
Jednak, co ciekawe, pomimo wzrostu liczby obcokrajowców pracujących na umowach o dzieło spadł odsetek obywateli Ukrainy, którzy je wykonują. W 2022 r. stanowili oni 42,73 proc. wszystkich cudzoziemców na tej formie umowy. Z kolei w 2023 r. – 39,56 proc.
Przybywa za to Białorusinów
– To wpisuje się w szersze trendy. Generalnie udział Ukraińców na polskim rynku pracy się zmniejsza. Mieliśmy jedynie chwilowy wzrost w czasie, w którym nastąpiła kulminacja napływu uchodźców wojennych z tego kraju – mówi Łukasz Kozłowski z Federacji Przedsiębiorców Polskich.
Potwierdza to też Katarzyna Siemienkiewicz, ekspertka Pracodawców RP.
– Obywatele Ukrainy aktywni zawodowo w naszym kraju dzielą się na dwie grupy. Jedną tworzą osoby, które przebywają u nas tymczasowo m.in. ze względu na sytuację w ich państwie. Druga to osoby, które przyjechały z zamiarem stałego pobytu – mówi ekspertka.
Jak podkreśla, tym pierwszym nie zależy na stałym zatrudnieniu, a wiele takich osób, które wjechały do Polski po wybuchu wojny, mogło już wrócić do siebie.
– Stąd spadek umów o dzieło, które mogły być ich domeną – wyjaśnia.
Łukasz Kozłowski zwraca z kolei uwagę, że Ukraińcy są u nas wciąż zdecydowanie najliczniejszą grupą aktywnych zawodowo obcokrajowców, ale już niejedyną. Potwierdzają to też dane. W 2023 r. wzrosła przykładowo liczba Białorusinów, którzy stanowili 21,31 proc., a rok wcześniej 16,70 proc. cudzoziemców zatrudnionych na umowach o dzieło.
– Poza tym zatrudnienie Ukraińców wraz z upływem czasu się utrwala. Rzadziej wykonują oni pracę jako pracownicy tymczasowi czy dorywczo. W konsekwencji są zatrudniani częściej w oparciu o stabilniejsze formy, np. umowy zlecenia lub w ramach stosunku pracy – dodaje ekspert.
