Tablet, smatfon też kopiują utwory

Wyzwania minionego dwudziestolecia związane z dynamicznym rozwojem rynku branży elektronicznej oraz wciąż rosnące oczekiwania konsumentów odnośnie do powszechnego i nieograniczonego dostępu do dóbr kultury stały się podstawą do globalnej debaty na temat legalizacji tzw. kopiowania na własny użytek. ?W wyniku tej debaty w 31 krajach dopuszczono możliwość kopiowania treści chronionych prawem autorskim oraz ustanowiono system rekompensat dla uprawnionych do kopiowanych utworów (tzw. opłaty od czystych nośników).

System rekompensat za kopiowanie utworów w ramach tzw. dozwolonego użytku prywatnego zapoczątkowany przez poszczególne kraje europejskie (Niemcy w 1965 r., Austrię w 1980 r., Szwajcarię w 1992 r., Danię w 1993 r., Belgię i Polskę w 1994 r.) obowiązuje obecnie w 23 z 28 krajów Unii Europejskiej. Poza Europą system ten szczególnie dynamicznie rozwija się w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Japonii, Rosji, Paragwaju, Ekwadorze i Peru.

Za co i ile się należy

Systemowe rozwiązania prawne poszczególnych krajów różnią się w zakresie kategorii urządzeń i nośników podlegających opłacie, zasad ustalania wysokości stawek opłat, podmiotów zobowiązanych do ich uiszczania, metod sprawozdawczości i kontroli płatników.

Podstawą ustanawiającą opłaty w Unii Europejskiej jest art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym. Zezwala on na ustanowienie w państwach członkowskich UE legalnego kopiowania na użytek własny pod warunkiem uzyskania przez uprawnionych rekompensaty za szkodę poniesioną z tego tytułu. Szacuje się, że w 2011 r. wpływy z opłat z tego tytułu wyniosły ponad 510 mln euro, natomiast w 2012 r. ponad 379 mln euro (według danych z raportu „International Survey on Private Copying", Law&Practice 2012 i 2013 r., WIPO).

W systemach europejskich opłaty ponoszą producenci i importerzy (czasem także sprzedawcy i hurtownicy, jeżeli nie mogą wskazać importera) urządzeń i nośników. Opłaty pobierane są przez uprawnione organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub podmioty powołane przez organ państwowy bądź ustawodawcę.

Ustalenie katalogu urządzeń i nośników podlegających opłacie i wysokości opłat (procentowych lub kwotowych) leży najczęściej w gestii ustawodawcy (ministra na podstawie ustawowej delegacji) lub specjalistycznego ciała powołanego przez organ państwowy. Katalog może również powstać w drodze negocjacji handlowych pomiędzy przedstawicielami branży elektronicznej a organizacjami pobierającymi opłaty. ?W razie sporu instancją, która rozstrzyga o kształcie katalogu, jest sąd.

W Polsce, w myśl art. 20 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej PrAut.), producenci i importerzy zobowiązani są do uiszczania opłat na rzecz wskazanych przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego organizacji zbiorowego zarządzania. Wysokość tych opłat wynosi do 3 proc. ceny należnej ze sprzedaży urządzeń i czystych nośników wskazanych w rozporządzeniu, wprowadzonych na rynek w drodze importu lub produkcji.

Kolejne nośniki multimedialne

Zapewnienie uprawnionym sprawiedliwej rekompensaty za poniesione straty związane z pojawianiem się na rynku nowych rozwiązań technologicznych umożliwiających masowe kopiowanie utworów wymaga bieżącej aktualizacji wykazu urządzeń i nośników podlegających opłacie.

Obecnie kraje posiadające stosowną regulację prawną stoją przed wyzwaniem, jakim jest włączenie do wykazu urządzeń i nośników telefonów z funkcją nagrywania (lub odtwarzania mp3/mp4), smartfonów oraz tabletów i innych komputerów przenośnych, które jako urządzenia multifunkcyjne mogą być i są wykorzystywane do kopiowania utworów z globalnych zasobów kultury. Obecnie opłaty od tabletów pobierane są we Francji, Szwajcarii i Niemczech, a od smartfonów w Belgii, Holandii, Niemczech, Chorwacji, Francji, na Węgrzech i Litwie.

Wyzwanie to stoi również przed polskimi beneficjentami opłat, w tym twórcami, artystami wykonawcami i producentami. Przedłożona w Ministerstwie Kultury propozycja zawiera 2-proc. stawkę opłat za tablety i 1,5-proc. za smartfony. Dla przykładu:

-? 6 zł za tablet 8GB w cenie 300 zł (we Francji 6,40 euro – 26,50 zł)

-? 10 zł za tablet 16GB w cenie 500 zł (we Francji 5,25 euro – 21,74 zł)

-? 7,5 zł za smartfon 4GB w cenie ?500 zł (w Niemczech 16 euro – 66,24 zł),

-? 15 zł za smartfon 16GB w cenie 1000 zł (w Niemczech 36 euro ?– 149,04 zł)

Propozycje w granicach rozsądku

Wzrost sprzedaży urządzeń mobilnych nieobjętych opłatami ma bezpośredni wpływ na spadek sprzedaży innych urządzeń i nośników obecnie podlegających opłacie. Trend ten jest automatycznie widoczny w kwotach inkasowanych przez ZAiKS, SAWP i ZPAV na rzecz twórców, artystów wykonawców i producentów.

W porównaniu z rynkami europejskimi i miliardowymi zyskami uzyskiwanymi przez koncerny elektroniczne z tytułu sprzedaży tych urządzeń propozycje organizacji reprezentujących polskich uprawnionych nie są wygórowane.