Z tego artykułu dowiesz się:

  • Na czym polega rosyjska strategia, której celem jest doprowadzenie do blackoutu w największych ukraińskich miastach.
  • Dlaczego nadchodząca zima może wywołać exodus ludności miejskiej, potencjalnie większy niż ten z 2022 roku.
  • Od jakich czynników, w tym przewagi technologicznej i pogody, zależy powodzenie zimowej kampanii Rosji.
  • Jakie scenariusze dotyczące nowej fali uchodźców rozważa polski rząd i jak ocenia obecny poziom zagrożenia.

Powszechny brak ciepła i prądu, spowodowany rosyjskimi atakami, może doprowadzić do masowej ucieczki z Ukrainy milionów obywateli – głównie do Polski. – Ta zima będzie najtrudniejszym okresem wojny od jej rozpoczęcia. Rosja chce doprowadzić do blackoutu Ukrainy, by spowodować katastrofę humanitarną. Temu mają służyć ataki na infrastrukturę produkującą ciepło i prąd głównie w linie przesyłowe prowadzące do dużych miast, ale też w ich kanalizację i wodociągi – mówi „Rz” Krzysztof Nieczypor, ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich.

Ppłk Maciej Korowaj, były oficer Służby Wywiadu Wojskowego ocenia: 

– Może nas czekać fala uchodźców większa niż ta z początku wojny. Wcześniej mieliśmy przede wszystkim uchodźców z obszarów objętych działaniami wojennymi, teraz może nas czekać exodus ludności miejskiej. Duże miasta, szczególnie Odessa i Kijów, mogą stać się pułapkami dla mieszkańców. Mieszka w nich łącznie około 4,5 mln osób, więc do Polski może przybyć nawet 2,5 mln ludzi – szacuje nam ppłk. Korowaj. I zauważa, że Ukraina może nie być w stanie zapewnić im schronienia wewnątrz kraju, ponieważ już przyjęła wielu przesiedleńców z Donbasu i innych rejonów przyfrontowych.

Czytaj więcej

Przyszliśmy na sprint, a to był maraton. Badanie: co naprawdę Ukraińcy myślą o Polakach?

Trzy rządowe scenariusze, w tym ekstremalny: masowy napływ uchodźców z Ukrainy

Jak dowiedziała się „Rz” polski rząd obecnie rozpatruje trzy scenariusze. „Pierwszy zakłada brak napływu obywateli Ukrainy, drugi napływ osób, które będą przyjmowane przez swoje rodziny, które już mieszkają w Polsce. Trzeci scenariusz – to masowy napływ obywateli Ukrainy” – odpowiada nam Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Pod koniec września odbyło się spotkanie kierownictwa resortu z wojewodami, Strażą Graniczną oraz z przedstawicielami Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych. MSWiA zaznacza: „Straż Graniczna na bieżąco monitoruje sytuację na granicy, przesyła do MSWiA raz w tygodniu raporty dotyczące sytuacji na granicy, a także profile osób, które ją przekraczają, czy są to np. kobiety z dziećmi”. Również wojewodowie dostali dyspozycje zinwentaryzowania posiadanej infrastruktury i zasobów, którymi dysponują.

Ministerstwo zapewnia, że ma przygotowane rozwiązania „na ewentualny scenariusz trzeci”, który w ocenie rządu „na chwilę obecną jest najmniej prawdopodobny”. Podobnego zdania jest ekspert OSW. – Ukraińcy przygotowują się na ciężką zimę od dłuższego czasu, służyć ma temu tzw. plan odpornościowy. Jest on tajny, więc niewiele o nim wiadomo w szczegółach. Jednak sondaże na Ukrainie mówią, że mieszkańcy dużych ośrodków miejskich do pewnego stopnia są na to przygotowani – posiadają przenośne stacje zasilania, generatory – podkreśla Krzysztof Nieczypor.

Czytaj więcej

Ekspert: Władimir Putin może wykorzystać Ukrainę do agresji przeciw Europie

Według ppłk Macieja Korowaja to, czy pojawi się fala uchodźców, zależy od kilku czynników.

– Po pierwsze, od tego, czy Rosjanie będą mieli bardzo dużą przewagę w produkcji uzbrojenia ofensywnego ze stosunkowo dużymi głowicami bojowymi. Obecnie mają w tym zakresie przewagę nad Ukraińcami. Produkują dużo środków napadu powietrznego wyposażonych w duże głowice, które powodują ogromne zniszczenia. Ukraińcom trudno jest usuwać ich skutki – tłumaczy ppłk Korowaj. Drugim czynnikiem – jak wskazuje – są zdolności Ukraińców do obrony przeciwrakietowej. – Brakowało im pocisków przechwytujących i chociaż w najbliższym czasie sytuacja może się poprawić, ich liczba nadal może być niewystarczająca w stosunku do tego, co przygotowują Rosjanie – podkreśla ppłk. Korowaj. Kolejnym bardzo ważnym czynnikiem jest pogoda. – Jeżeli zima będzie surowa, Rosjanie mogą wykorzystać te trudne warunki. Przy łagodniejszej zimie, skutki rosyjskiej kampanii będą mniej dotkliwe – uważa ekspert.

Bardzo istotne są również toczące się negocjacje międzynarodowe, które mogą wpłynąć na sytuację humanitarną. – Czwartym czynnikiem, moim zdaniem najważniejszym, jest wynik rozmów pokojowych. Jeżeli będą się przeciągały, a zima będzie surowa, u Rosjan może pojawić się pokusa wykorzystania tej sytuacji i użycia wszystkich dostępnych środków bojowych – ocenia Maciej Korowaj.

Krzysztof Nieczypor zauważa, że Rosjanie stosują nowy, niezwykle niebezpieczny rodzaj broni – Geran-5 wzorowany na irańskich szahedach. – Ten bezzałogowiec bardziej przypomina pocisk manewrujący niż dron – potrafi lecieć 450 km/h i ma ważącą 90 kg głowicę bojową. – Geranie noszą w sobie ładunek potrafiący przecinać i niszczyć stalowe konstrukcje – słupy wysokiego napięcia, podpory mostów – podkreśla Nieczypor.

Ukraina nie ma wystarczającej ochrony przeciwrakietowej (deficyt Patriotów, które przechwytują rakiety balistyczne), zwłaszcza pozwalającej niszczyć drony z napędem odrzutowym. „Ukraina deklaruje skuteczność ich zestrzeliwania na poziomie 55 proc., jednak trudno ocenić wiarygodność tego wskaźnika. Zarazem wdrożenie rozwiązań pozwalających go poprawić zajmie co najmniej kilka miesięcy” – pisze z kolei Sławomir Matuszak w raporcie OSW „Rosyjska wojna na wyniszczenie i narastające problemy gospodarki ukraińskiej”.

Czytaj więcej

Rozmowy pokojowe i Donbas. Ukraiński oficer: Rosjanie szykują się na wojnę do końca 2028 r.

Zimowa wojna uderzy w miasta – Rosjanie chcą zniszczyć ich infrastrukturę  

Według Macieja Korowaja już teraz są dane wskazujące, że Rosjanie przygotowują się do zimowej wojny wymierzonej w funkcjonowanie miast. – Ale Ukraińcy również przygotowują się do zimowej kampanii ofensywnej. Mają dużo środków napadu powietrznego, ale wyposażonych w znacznie mniejsze głowice bojowe, przez co powodują one mniejsze zniszczenia niż środki rosyjskie – wskazuje ppłk Korowaj. Jak mówi, Ukraińcy atakują przede wszystkim obiekty bardziej podatne na uszkodzenia, takie jak rafinerie i magazyny. – Rosjanie uderzają natomiast w obiekty infrastrukturalne, których naprawa wymaga dużo czasu i wysiłku. Ta asymetria daje Rosjanom przewagę, jeżeli zima będzie surowa, a uderzenia zostaną skoncentrowane na infrastrukturze obsługującej miasta – mówi ppłk Korowaj. Jego zdaniem na wsiach i w mniejszych miejscowościach ludzie mogą sobie poradzić lepiej ze względu na większe możliwości samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb. – Miasto jest natomiast systemem zależnym od działania infrastruktury i ciągłości dostaw. Taki system można obezwładnić i właśnie na to liczą Rosjanie – tłumaczy Korowaj.

Czytaj więcej

Prześwietlili finanse uchodźców w Polsce. Tyle Ukraińcy wygenerowali dla budżetu

Rosyjskie działania, jak mówi, są „cyniczne i przemyślane”. – Rosjanie prowadzą je bardzo precyzyjnie. Na razie pod względem energetycznym i logistycznym miasta nadal funkcjonują, ale Rosjanie starają się stopniowo je odcinać. Ataki rakietowe są selektywne, niszczone są między innymi linie przesyłowe. W mojej ocenie jest to preludium do głównej zimowej fali uderzeń środkami napadu powietrznego – podsumowuje Maciej Korowaj.

Na razie nie jesteśmy przygotowani na najbardziej pesymistyczny scenariusz i milionową falę uchodźców, podobną do tej z 2022 r. Polska zlikwidowała punkty recepcyjne dla uchodźców z Ukrainy, a także miejsca masowego zakwaterowania, które zostały wówczas utworzone. Obecnie działają dwa – na dworcu kolejowym w Przemyślu i w Lublinie.

– Cały czas jesteśmy pod parą, monitorujemy sytuację w samej Ukrainie i na naszej granicy. Nie widzimy sytuacji alarmowej, nie uruchamiamy więc czegoś, co generowałoby koszty dla teoretycznego scenariusza – uspokaja prof. Maciej Duszczyk, wiceminister spraw wewnętrznych odpowiedzialny za migrację. Przyznaje, że pojawiają się już pojedyncze telefony np. do urzędu wojewódzkiego od obywateli Ukrainy, z pytaniami, czy Polska przyjmie ich na czas zimy. – Najbardziej realny scenariusz dla nas jest taki, że do Polski przyjadą ci, którzy już u nas byli i mają tu rodziny. Scenariusza, który widzieliśmy zaraz po 24 lutego 2022 r., nie przewidujemy – dodaje minister.