Do niszczycielskiego nalotu doszło 4 września 2024 r. Rosjanie uderzyli dronami kamikadze i rakietami. W wyniku ataku zginęło 7 osób, a 45 zostało rannych. Eksperci Instytutu Polonika, który od początku włączył się w proces odbudowy, zwrócili uwagę, że rosyjskie rakiety zniszczyły także domy i obiekty użyteczności publicznej, które znajdują się w strefie buforowej obszaru wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO obejmującego stare miasto Lwowa.
W wyniku rosyjskiego ostrzału w różnym stopniu uszkodzonych zostało około siedemdziesięciu obiektów architektury historycznej sprzed 1939 r. m.in. kamienice przy ul. Konowalca 44 (dawniej ul. 29 Listopada) oraz ul. Melnyka (dawniej ul. Szymonowiczów).
Czytaj więcej
Agresja Rosji nie wstrzymała prac konserwatorskich prowadzonych przez polskie instytucje w Ukrainie. Odnawiamy zabytki m.in. we Lwowie, w Berdyczow...
„Lwów potrzebuje pomocy! Celem ataku Rosjan było centrum miasta. Uszkodzono wiele zabytkowych kamienic. Polska jest gotowa pomóc w ich odbudowie” – napisał wówczas na platformie X (dawniej Twitter) premier Donald Tusk.
Wśród uszkodzonych budynków znalazła się willa Ludwika Hellera, założyciela lwowskiej filharmonii i dyrektora Teatru Miejskiego we Lwowie. Ludwik Heller był m.in. kompozytorem, reżyserem operowym, a także autorem sztuk teatralnych. W czasie wojny polsko-ukraińskiej uczestniczył w obronie Lwowa, był wtedy komendantem Milicji Obywatelskiej VI dzielnicy. Jego willa zbudowana w 1905 r. nawiązywała do stylu zakopiańskiego.
Władze Lwowa poprosiły o pomoc w odnowieniu właśnie tego zabytkowego budynku. Początkowo był to wniosek o wsparcie finansowe w przygotowaniu dokumentacji technicznej na odbudowę willi. Instytut Polonika podpisał umowę ze wskazanym przez miasto wykonawcą. Koszt wykonania dokumentacji wyniósł w 2024 r. łącznie 50 tys. zł.
Remont willi obejmuje nie tylko uszkodzenia po rosyjskim ataku
– Obecne prace realizowane są w ramach programu grantowego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą”, którego operatorem jest Instytut Polonika. Ekspercki zespół sterujący Programu oceniający nadesłane aplikacje zarekomendował ministrowi KiDN przyznanie w edycji 2025 dotacji m.in. Fundacji Unibep Unitalent w wysokości 447 tys. zł. Prace mają na celu odtworzenie historycznej formy dachu – poinformowała „Rzeczpospolitą” Aneta Pytrus, kierowniczka Działu Komunikacji i Popularyzacji Instytutu Polonika.
przeznacza w 2026 r. ministerstwo kultury na realizację zadań na Ukrainie
w ramach Programu Grantowego „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą”
– Zakres prac obejmuje remont konserwatorski więźby dachowej oraz dekoracyjnych drewnianych szczytów i ułożenie nowego pokrycia dachowego – dachówki ceramicznej oraz obróbek blacharskich – jako tej części obiektu, która dramatycznie ucierpiała w wyniku fali uderzeniowej po rosyjskim ataku na Lwów we wrześniu 2024 r. Dodam, że według ekspertyzy większość uszkodzeń w zakresie konstrukcji murowanej oraz drewnianej budynku, jak również elementów dekoracyjnych i kominów powstała z przyczyny zużycia naturalnego i braku przeprowadzanych we właściwym czasie remontów, napraw i konserwacji. Z tego powodu równolegle prowadzony jest remont generalny budynku. Jego wykonawcą jest lokalna firma Volodar-Market, która została wyłoniona w ramach przetargu ogłoszonego przez lwowski samorząd na prowadzenie prac remontowych całego obiektu – opisała „Rz” Aneta Pytrus. Zakończenie prac zaplanowane jest do końca tego roku.
Czytaj więcej
Władze Lwowa poprosiły o pomoc w odnowieniu jednego zabytkowego budynku, który został uszkodzony w czasie rosyjskiego ataku rakietowego na to miasto.
Aneta Pytrus zwróciła także uwagę, że willa jest częścią historycznego układu urbanistycznego miasta, którego rozwój kształtowali wybitni architekci, m.in. Julian Zachariewicz i Jan Lewiński. – Kastelówka przez wiele lat uchodziła za jedną z najbardziej prestiżowych i reprezentacyjnych części Lwowa – stwierdziła. – Znaczenie budynku wykracza poza jego walory architektoniczne. Jest on ważnym nośnikiem pamięci historycznej lokalnej społeczności, w tym mieszkającej w tym rejonie mniejszości polskiej. Obecnie nadal pełni funkcję mieszkalną i pozostaje istotnym punktem odniesienia w przestrzeni lokalnej. Jego zachowanie sprzyja budowaniu więzi wokół wspólnego dziedzictwa historycznego Polski i Ukrainy. Odbudowa i konserwacja willi będą nie tylko działaniem na rzecz ochrony zabytku, lecz także symbolicznym wyrazem sprzeciwu wobec niszczenia dziedzictwa kulturowego podczas wojny oraz formą przywracania wartości wspólnocie dotkniętej skutkami konfliktu zbrojnego w ramach społecznej solidarności – wytłumaczyła kierowniczka Działu Komunikacji i Popularyzacji Instytutu Polonika.
Wsparcie dla Centralnego Archiwum Historycznego Ukrainy we Lwowie
Przedstawicielka Instytutu Polonika zwraca uwagę, że od 2025 r. każdy z projektów Instytutu na Ukrainie należy postrzegać jako celowaną, wysublimowaną „pomoc rozwojową” na rzecz sektora infrastruktury kultury w kraju, którego ponad 60 proc. rocznych wydatków budżetowych przeznaczonych jest na cele militarne.
– Nietrudno się domyślić, że jedną z pierwszych ofiar wyniszczającego stanu wojny są budżety na kulturę – opisuje. Dodaje, że po uderzeniu rakietowym na Lwów pod koniec marca, który spowodował uszkodzenie zabytkowego kompleksu klasztoru bernardynów, gdy „cudem nietknięta została znajdująca się w nim siedziba Centralnego Archiwum Historycznego Ukrainy”, Polonika podpisała porozumienie z dyrekcją placówki. Od końca ubiegłego roku Instytut wspiera opracowanie planów konserwacji ratunkowej tego obiektu.
Podobne porozumienia i działania o charakterze „odpowiedzi na kryzys” Polonika podejmuje wspólnie z biurem lwowskiego konserwatora zabytków, tamtejszego Muzeum Historycznego, oraz Lwowską Narodową Galerią Sztuki im. B.G. Woźnickiego.
Wojna na Ukrainie - najważniejsze daty
We Lwowie polskie instytucje prowadzą również prace konserwatorskie we wnętrzach cerkwi garnizonowej (dawnego kościoła jezuitów) św. Piotra i Pawła Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. – To obiekt podwójnie ważny w kontekście kryzysu, ponieważ jako dawny kościół jezuitów jest częścią naszego zagrożonego dziedzictwa kulturowego za granicą, ale w warunkach wojennych to miejsce ostatniego pożegnania poległych żołnierzy ukraińskich – dodaje szefowa Działu Komunikacji i Popularyzacji Instytutu Polonika.
Poza metropolią lwowską prace prowadzone są w Truskawcu , gdzie odbywa się konserwacja drewnianego pawilonu nad zdrojem „Józia”. – Ta pozornie niespektakularna konserwacja ma również charakter symboliczny, bo dotyczy tym razem tzw. infrastruktury wytchnieniowej, tak bardzo potrzebnej zmęczonemu wojną społeczeństwu – dodaje.
Pomagamy zabezpieczyć zabytki przed pożarem i skutkami nalotu
Instytut Polonika w 2026 r. w ramach środków własnych wspiera projekty konserwatorskie dotyczące ochrony polskiego dziedzictwa w Ukrainie łączną kwotą 3 mln zł. Ale w sumie Ministerstwo Kultury w ramach Programu Grantowego „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą” przeznacza na realizację zadań na Ukrainie w 2026 r. 6 mln zł.
Instytut Polonika od pierwszych dni pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę zaangażował się w zabezpieczanie cennych obiektów, które znajdują się m.in. we Lwowie. We współpracy z Zarządem Ochrony Środowiska Historycznego Lwowskiej Rady Miejskiej zabytkowe budynki zabezpieczane zostały przed pożarem oraz falą uderzeniową po wybuchu. Do tego celu zostały wykorzystane niepalne materiały, wełna mineralna, płyty OSB czy koce gaśnicze, przekazywane na Ukrainę bezpośrednio przez Instytut Polonika.
Osłonięto też niektóre rzeźby oraz witraże cennych zabytków, m.in. w kościołach. Konstrukcja metalowa chroni przed odłamkami m.in. kolumnę Adama Mickiewicza.
