Sukcesy i porażki okresu transformacji w Polsce

Z jednej strony przedsiębiorczość i swoboda gospodarcza, z drugiej – niski poziom usług publicznych.

Publikacja: 02.06.2023 03:00

Sukcesy i porażki okresu transformacji w Polsce

Foto: Adobe Stock

Tony Housh, przewodniczący rady dyrektorów Amerykańskiej Izby Handlowej przyznał, że gdy młodzi menedżerowie czy przedsiębiorcy pytają go, jak się zmieniła gospodarka w Polsce w ciągu ostatnich trzydziestu lat, odpowiada, że co prawda żyje pod tym samym adresem geograficznym, ale w trzech lub w czterech krajach – tak poważne nastąpiły w Polsce zmiany.

Nie ma jednej formuły, do której można sprowadzić trzy najpoważniejsze sukcesy i trzy największe porażki ostatnich 34 lat. Niektóre wydarzenia czy procesy są powtarzane przez wielu przedsiębiorców i ekonomistów, inne wynikają z ich doświadczeń czy sposobu nastawienia do wartości, jakie powinny być w gospodarce zachowane. Jednym z najpoważniejszych sukcesów czasu przemiany gospodarczej jest bez wątpienia akcesja do Unii Europejskiej. Ale praktycy działalności gospodarczej częściej zwracają uwagę na swobodę gospodarczą jako sukces przemian i na labilność przepisów, która utrudnia prowadzenie biznesu.

Raz dobrze, raz źle

Pierwsze szczególnie ważne jest dla tych, którzy zakładali biznesy w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Henryka Bochniarz (przez wiele lat prezeska Konfederacji Lewiatan) pamięta, jak proste było założenie firmy na początku transformacji. Działo się to tak szybko, że nie zdążyła zastanowić się nad nazwą firmy, podała ją ad hoc przy rejestracji. Teraz uważa, że mamy coraz bardziej profesjonalnych przedsiębiorców i znacznie mniej profesjonalną administrację.

Zdaniem Cezarego Kaźmierczaka, szefa Związku Pracodawców i Przedsiębiorców, największą bolączką dla firm jest wysokie ryzyko regulacyjne. – Dlatego mało jest krajowych inwestycji w Polsce. I to jest ogromy koszt antyrozwojowy – mówi „Rz”.

O sukcesach i porażkach polskiej gospodarki w dość przewrotny sposób powiedział ekonomista prof. Dariusz Filar: – Za największy sukces uważam przywrócenie w Polsce wymienialnego pieniądza, ale porażką okazała się niezdolność do zastąpienia go przez euro.

– Ogromnym sukcesem była szeroko zakrojona prywatyzacja gospodarki, ale porażką pozostawienie zbyt szerokiego zakresu własności państwowej ze wszystkimi towarzyszącymi jej zjawiskami patologicznymi. Sukcesem była modernizacja gospodarki dzięki nowoczesnym inwestycjom przedsiębiorstw zagranicznych, ale porażką bardzo słabo uruchomione rodzime procesy innowacyjne – wylicza Filar.

Samorządność kontra rolnictwo

Prof. Andrzej Sławiński uważa, że sukcesem jest 30 lat nieprzerwanego wzrostu gospodarczego. – Efektem jest spektakularna realna konwergencja, ustabilizowanie i otwarcie gospodarki na wymianę, co umożliwiło nasze wejście do UE i duży napływ FDI, dzięki któremu nastąpiło szybkie przekształcenie się Polski z kraju deficytowego w nadwyżkowy – mówi były członek Rady Polityki Pieniężnej. I dodaje do tego powstanie w Polsce silnego sektora małych i średnich firm.

Z opinią, że osiągnięciem Polski jest to, iż jest silna przedsiębiorczością, zgadza się prof. Jerzy Hausner, były wicepremier do spraw gospodarczych, także były członek RPP. I dodaje do listy sukcesów reformę samorządową (przede wszystkim powstanie gmin). A porażki? Stan finansów publicznych – to nawet więcej niż niepowodzenie. To, że nie udało się stworzyć systemu usług publicznych, które sprzyjałyby jednostkowemu i społecznemu rozwojowi.

Jako trzecią porażkę wymienia to, iż nie udało się wkomponować rolnictwa w system gospodarki rynkowej.

Ograniczyliśmy korupcję

Dla Cezarego Kochalskiego, obecnego członka RPP, sukcesami są między innymi postępujące procesy modernizacyjne oraz rosnąca rola naszego kraju w gospodarce europejskiej i światowej. Umożliwiły one systematyczne zwiększanie dobrobytu.

– Za niepowodzenie uznaję nieuwzględnienie na wczesnych etapach transformacji gospodarczej problemów wynikających z niedorozwoju rynków i wielu „zapóźnień” cywilizacyjnych po gospodarce socjalistycznej, a zbyt silne i jednokierunkowe postawienie na neoliberalne reformy – mówi. To skutkowało, zdaniem ekonomisty, brakiem spójności kapitału społecznego. Kłopotem gospodarki jest także słaba pozycja w świecie polskich uniwersytetów.

Dla ekonomisty Kamila Zubelewicza minusami przemian są: masowa emigracja i zapaść demograficzna, niski wskaźnik aktywności zawodowej oraz systematyczne słabnięcie waluty i brak warunków do budowy polskiego kapitału.

Michał Możdżeń, ekonomista z UE w Krakowie, zwraca uwagę na sukces w postaci zmniejszenia korupcji. – Choć słyszymy o różnych aferach korupcyjnych, to stanowią one dalekie echo klimatu, który odczuwaliśmy na przełomie XX i XXI wieku, kiedy korupcja jawiła się jako zjawisko endemiczne i obejmujące wszystkie warstwy społeczno-ekonomiczne ludności. Polskim elitom udało się zapobiec rozpowszechnianiu się korupcji, a nawet w ciągu ostatnich 20 lat znacząco ją zmniejszyć – podkreśla ekonomista.

Janusz Filipiak, prezes firmy Comarch

Zachód nie wie, że jeszcze przed upadkiem ustroju komunistycznego mieliśmy podstawową infrastrukturę do prowadzenia biznesu oraz zręby przedsiębiorczej mentalności. Naszego kapitalizmu nie budowali jednak filozofowie ani uczeni, tylko ludzie, którzy najzwyczajniej chcieli zarobić porządne pieniądze. Do dzisiaj, mimo powolnego upadku systemu kształcenia, Polacy są wyróżniającym się narodem. Jesteśmy wyedukowani, ambitni, pracowici, dynamiczni. Comarch prowadzi biznes w ponad stu krajach, a nasi pracownicy nadal próbują sięgać dalej. Muszę hamować ich zapędy, kiedy np. chcą się otwierać na rynki wysokiego ryzyka. 

Ryszard Florek, prezes firmy Fakro, produkującej okna dachowe

Trzy sukcesy polskiej transformacji to wejście do Unii Europejskiej, członkostwo w NATO oraz uzyskanie pozycji lidera w Europie Środkowo-Wschodniej. Porażkami zaś są: wyprzedanie majątku państwowego oraz brak równych szans konkurowania dla polskich firm globalnych i tym samym skolonizowanie Polski przez zachodni kapitał. Porażką jest także nieprzygotowanie umysłów Polaków do życia w gospodarce globalnej i niszczenie kapitału społecznego. Istnieje wielka potrzeba budowy kapitału społecznego w Polsce, tak aby cała nasza społeczność czuła się odpowiedzialna za rozwój gospodarczy kraju i wzrost wynagrodzeń. 

Maciej Witucki, b. prezes Orange Polska, b. przewodniczący rady nadzorczej Orlen i prezes Konfederacji Lewiatan

Najważniejszym sukcesem transformacji jest tworzenie wolnego rynku, w którym większość mają prywatne firmy. Taka gospodarka zapewnia rozwój i okazję do skorzystania w pełni z możliwości, jakie daje integracja z UE i NATO. Obecność Polski w tych strukturach to drugie ważne dokonanie transformacji. A trzecim jest przeprowadzenie reformy samorządowej. Porażki są zaś związane z niedostatecznym rozwojem usług publicznych, głównie opieki zdrowotnej i edukacji. Trudno o efektywną reformę tych systemów, jeśli nastąpiła atrofia dialogu społecznego oraz społeczeństwa obywatelskiego. 

Henryk Orfinger, współzałożyciel Grupy Dr Irena Eris

Sukcesem transformacji jest ona sama, i to, że mamy poczucie, iż jesteśmy tymi, którzy sami decydują o własnym losie. Prowadziliśmy przedsiębiorstwo przez siedem lat komunizmu i naprawdę pamiętamy, jaka zmiana nastąpiła w 1989 r. i kolejnych latach.

Porażką jest zaś to, iż nie mamy prostego systemu podatkowego. Nie udało się go stworzyć przez cały czas od lat 90. Brakuje też gospodarki przestrzennej. Do porażek należy dodać brak euro i perspektyw na zmianę waluty. Zostaniemy ze złotówką jako dinozaur Europy. Dodatkowo zaczynamy tracić w oczach UE i przedsiębiorców z innych krajów. 

Tony Housh, przewodniczący rady dyrektorów Amerykańskiej Izby Handlowej przyznał, że gdy młodzi menedżerowie czy przedsiębiorcy pytają go, jak się zmieniła gospodarka w Polsce w ciągu ostatnich trzydziestu lat, odpowiada, że co prawda żyje pod tym samym adresem geograficznym, ale w trzech lub w czterech krajach – tak poważne nastąpiły w Polsce zmiany.

Nie ma jednej formuły, do której można sprowadzić trzy najpoważniejsze sukcesy i trzy największe porażki ostatnich 34 lat. Niektóre wydarzenia czy procesy są powtarzane przez wielu przedsiębiorców i ekonomistów, inne wynikają z ich doświadczeń czy sposobu nastawienia do wartości, jakie powinny być w gospodarce zachowane. Jednym z najpoważniejszych sukcesów czasu przemiany gospodarczej jest bez wątpienia akcesja do Unii Europejskiej. Ale praktycy działalności gospodarczej częściej zwracają uwagę na swobodę gospodarczą jako sukces przemian i na labilność przepisów, która utrudnia prowadzenie biznesu.

Pozostało 87% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Kup teraz
Gospodarka
Drożyzna dała Polakom w kość
Materiał Promocyjny
Nowe finansowanie dla transportu miejskiego w Polsce Wschodniej
Materiał partnera
Powoli i małymi kroczkami, ale w dobrym kierunku
Gospodarka
Zdecydowanie gorszy rok dla gospodarki Niemiec
Gospodarka
Komisarz Elisa Ferreira: KE nie może zapłacić Polsce faktur
Materiał Promocyjny
Sieć kampusowa 5G dla bezpieczeństwa danych
Gospodarka
Kwestionariusz gospodarczy Nowej Lewicy. Eksperci: Ta konstrukcja nie pofrunie
Gospodarka
Czy po wyborach KPO zostanie odblokowany?