Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie były kulisy wieloletniej współpracy banku z rosyjskimi oligarchami, pomimo wewnętrznych ostrzeżeń.
  • Jaką rolę w podejmowaniu ryzykownych decyzji odegrał prezes, który miał zreformować instytucję.
  • Dlaczego wewnętrzne systemy compliance okazały się nieskuteczne w zapobieganiu kontrowersyjnym operacjom.
  • Co ujawnione dokumenty mówią o relacjach banku z Jeffreyem Epsteinem i innymi klientami wysokiego ryzyka.

Międzynarodowe śledztwo – Inside Deutsche Bank, oparte na wycieku ponad 15 milionów wewnętrznych dokumentów banku Deutsche Bank opisały m.in. „Financial Times”, „The New York Times”, „Le Monde” i „Der Spiegel”. Śledztwo koordynowała południowoafrykańska organizacja non-profit Barracuda Media, przy wsparciu technicznym niemieckiego ośrodka Data and Research Center (DARC). Dokumenty dotyczą m.in. relacji największego niemieckiego pożyczkodawcy z rosyjskimi oligarchami. Pokazują również systemowe błędy w funkcjonowaniu tego banku, niekompetencję oraz złamane obietnice dotyczące reform wewnętrznych.

W reakcji na upublicznienie tych informacji niemiecki gigant bankowy stracił na wartości 7,6 proc. w ciągu pięciu dni, czyli 4,51 mld euro. Najwięcej we wtorek (6 proc.), kiedy to ponury obraz działań banku trafił do opinii publicznej. W czwartek na początku sesji akcje zyskały 0,69 proc.

Czytaj więcej

Szef inwestycji Deutsche Banku: AI to boom, nie bańka. I tworzy wzrost gospodarczy

E-maile, wewnętrzne dochodzenia, protokoły z posiedzeń zarządu, akta działu zgodności (compliance) oraz zapisy czatów pracowników rzucają nowe światło na karierę i przywództwo prezesa Christiana Sewinga – człowieka wywodzącego się z wewnątrz organizacji, który objął stery w 2018 r. i któremu powszechnie przypisuje się wyprowadzenie nękanego skandalami banku znad przepaści ku rekordowym zyskom. 

Z dokumentów wynika, że człowiek, który obiecywał odciąć się od serii skandali, naciskał na podejmowanie większego ryzyka, pomstował na dział compliance i ukrywał przed akcjonariuszami część problemów banku.

Sygnaliści ujawnili relacje Deutsche Banku z rosyjskimi oligarchami

Dokumenty Deutsche Banku (DB) pokazują m.in., że bank za rządów Sewinga planował ekspansję działalności w Rosji, lekceważąc obawy własnego zespołu ds. zgodności dotyczące powiązanej z Kremlem klienteli w czasie, gdy na horyzoncie zbierały się geopolityczne chmury burzowe.

Oddział Deutsche Bank w Berlinie

Oddział Deutsche Bank w Berlinie

Foto: REUTERS/Nadja Wohlleben

To właśnie relacje Deutsche Banku z oligarchami i rosyjskimi pieniędzmi w szczególny sposób zmotywowały dwoje sygnalistów do skopiowania zestawu danych i przekazania go indyjskiemu dziennikarzowi Josy’emu Josephowi oraz południowoafrykańskiej dziennikarce Khadiji Sharife. Sygnaliści stwierdzili w oświadczeniu, że działali w „interesie publicznym”, aby ujawnić praktyki banku, w tym „kwestie takie jak rachunki prowadzone dla rosyjskich oligarchów”.

Z dokumentów wynika również, że w banku występował cały katalog uchybień w zakresie compliance, słabości w ładzie korporacyjnym, nieudolności oraz awarii technologicznych. Przed organami nadzoru przyznano nawet, że Deutsche Bank w praktyce „działał poza prawem i porządkiem”.

Deutsche Bank „przypadkowo” ujawnił zeznania podatkowe Donalda Trumpa podczas jego pierwszej kadencji prezydenckiej i zataił ten błąd przed Białym Domem, przy czym Sewing był na bieżąco informowany o sposobie zarządzania tym kryzysem.

Z dokumentów, które przytacza rosyjski opozycyjny portal „Ważne historie", wynikało też, że spółki Trumpa – DT Marks Baku i THC Baku Services, były zaangażowane w podejrzane transakcje o wartości ponad 3 mln dolarów. Część płatności była powiązana z rosyjskimi i azerbejdżańskimi „pralniami” – sieciami firm-przykrywek służących do wysysania pieniędzy.

W 2014 r. Deutsche Bank zgłosił władzom USA trzy przelewy na rzecz DT Marks Baku za pośrednictwem kontrowersyjnego estońskiego oddziału Danske Bank (prał rosyjskie pieniądze, do czego się sam przyznał i zapłacił ogromną karę - red). Rok później THC Baku Services otrzymała ponad 140 tysięcy dolarów od brytyjskiego Faberlexu.

Czytaj więcej

Danske Bank zapłaci ponad 2 mld dol. za pranie rosyjskich pieniędzy w Estonii

Faberlex został powiązany przekazami pieniężnymi z brytyjskim sojuszem Datemile. Otrzymała środki od Metastar Invest, a wśród jej kontrahentów znalazł się rosyjski państwowy monopolista w eksporcie broni Rosoboronexport oraz koncerny metalurgiczne oligarchów EVRAZ (Abramowicz), MMK (Mordaszow) oraz objęty sankcjami Rosselkhozbank.

Największy niemiecki pożyczkodawca przetworzył też, jak wynika z ustaleń dziennikarzy, podejrzane płatności powiązane z Jeffreyem Epsteinem, miliarderem skazanym za pedofilię, mającym bliskie związki z wieloma prominentami na kilku kontynentach. Transakcja ta opiewała na kwotę prawie 600 mln dolarów – znacznie wyższą, niż wcześniej sądzono.

Zyski Deutsche Bank w Rosji ważniejsze od ostrzeżeń

Wśród klientów banku znajdowali się rosyjscy miliarderzy Oleg Deripaska, Wiktor Wekselberg, Roman Abramowicz, a także spółka najbliższego dworzanina rosyjskiego dyktatora – Giennadija Timczenki. Jak pokazują dokumenty, menedżerowie ds. ryzyka w Deutsche Banku przez wiele lat wielokrotnie ostrzegali, że takie relacje są niebezpieczne. Za każdym razem wygrywały jednak zyski płynące z utrzymywania rosyjskich klientów.

Już w 2014 r. wewnętrzna komisja banku ds. ryzyka reputacyjnego uszeregowała klientów-oligarchów według potencjalnego zagrożenia, jakie każdy z nich stanowił dla wizerunku instytucji. Na szczycie listy znalazł się Oleg Deripaska, którego interesy biznesowe od dawna splatały się z interesami Kremla i który bywał nazywany „oligarchą Putina”.

Czytaj więcej

UniCredit porozumiał się z Berlinem w sprawie zakupu Commerzbanku

Kolejna sieć podejrzanych firm przeprowadziła w latach 2017–2020 transakcje o wartości ponad 1,7 miliarda euro. Dziennikarze powiązali część z nich ze świtą założyciela Rusal Olega Deripaski. Sieć obejmowała 15 największych firm i przeprowadziła prawie 20 tys. transakcji. Na przykład Hongkong Dempshire Corporation przekazał ponad 8 milionów euro austriackiej prywatnej linii lotniczej Avcon Jet.

We wrześniu 2019 r. rodzina Deripasków zamówiła samolot Gulfstream 550 przez Dempshire na lot z Moskwy do Londynu i z powrotem. Francuski projektant Tino Zervudachi, który pracował przy rezydencji miliardera, otrzymał kolejne 3,8 miliona euro. Ponad 300 tys. euro trafiło do zarządcy jego majątku Grahama Bonham-Cartera, który został później oskarżony w USA o obchodzenie sankcji.

Abramowicz, Wekselberg, Deripaska, Timczenko – oto klienci DB

W 2020 r. Deutsche Bank zrealizował przelewy na kwotę 1,1 mld euro z rosyjskich rachunków Fren Global na rachunki w Szwajcarii. W operacjach uczestniczyły największe banki Rosji – prywatny Alfa-Bank oligarchy Michaiła Fridmana i państwowy Sbierbank. Pracownicy Deutsche Banku podejrzewali, że za tą offshore spółką z Brytyjskich Wysp Dziewiczych może stać senator Suleiman Kerimow, znajdujący się od 2018 r. pod amerykańskimi sankcjami. 

Uwagę pracowników Deutsche Banku przykuły transfery Romana Abramowicza na kwotę 140 mln dolarów. W latach 2018–2020 pieniądze krążyły między jego rachunkami za pośrednictwem Alfa-Banku. Ponadto, pomimo komentarzy specjalistów od przestępstw finansowych, w 2020 r. niemiecki bank kontynuował współpracę z grupą metalurgiczną Abramowicza Evraz.

Czytaj więcej

Kim są najbliżsi Putinowi trzej bogacze? Judocy, agenci, szkolni koledzy

Po wprowadzeniu w 2018 r. amerykańskich sankcji wobec Wiktora Wekselberga Deutsche Bank kontynuował współpracę z powiązanymi z nim szwajcarskimi firmami Sulzer i OC Oerlikon. Duże pakiety ich akcji kontrolowane były poprzez struktury miliardera. Pracownicy banku nigdy nie byli w stanie w pełni zidentyfikować właścicieli ze względu na rejestrację za pośrednictwem trustów. W 2021 r. specjaliści ds. przestępczości finansowej proponowali zakończenie współpracy z wieloma z tych firm, jednak sprzeciwiły się temu inne piony banku.

Deutsche Bank wielokrotnie robił wyjątki od wymogów weryfikacji właściciela dla holdingu petrochemicznego Sibur. Współpraca ze spółką przyniosła bankowi około 15 mln euro od 2016 do 2021 r. W Siburze 14,5 proc. należało do objętego zachodnimi sankcjami Giennadija Timczenki – to najbliższy człowiek dworu Putina. Wśród akcjonariuszy znalazł się także Kirill Szamałow, były zięć dyktatora. Pomimo sprzeciwu ekspertów ds. przestępczości finansowej Deutsche Bank rozważał udział w projektach Sibur.

W kwietniu 2021 roku – rok przed rosyjską inwazją na Ukrainę – zarząd DB jednogłośnie przegłosował plan ostrożnego rozwoju w Moskwie, powołując się na poprawę wewnętrznych mechanizmów kontroli. Projekt raportu przedstawionego zarządowi wskazywał na „znaczenie i rentowność rynku rosyjskiego”.

Czytaj więcej

Rosyjskie złoto wlewa się do Chin. Jedna trzecia eksportu to rezerwy Banku Rosji

DB wychodzi z Rosji. Ale czy na pewno?

10 marca 2022 r. Christian Sewing, prezes Deutsche Banku, poinformował pracowników, że bank zakończy część, ale nie całość swojej działalności w Rosji. „Często pyta się nas, dlaczego nie wycofujemy się z Rosji całkowicie” – napisał w e-mailu. „Odpowiedź brzmi: byłoby to sprzeczne z naszymi wartościami. Mamy klientów, którzy nie są w stanie opuścić Rosji z dnia na dzień. I w miarę naszych możliwości będziemy nadal wspierać również ich w tym trudnym czasie”. 

Tego samego dnia, w obliczu rosnącej presji opinii publicznej, banki JPMorgan Chase i Goldman Sachs ogłosiły wycofanie się z Rosji. Wtedy Sewing zmienił zdanie. Następnego dnia Deutsche Bank ogłosił, że wygasza działalność w kraju, który przez długi czas postrzegał jako kluczowy dla swojej przyszłości.

Ale czy tak się stało? Na początku 2022 r. bank zaliczył do najbardziej wrażliwych 59 klientów rosyjskich. Bank bronił swoich zamożnych klientów i starał się utrzymać współpracę także po napaści Rosji na pokojowego sąsiada i nałożeniu licznych międzynarodowych sankcji. W 2024 r. Departament Sprawiedliwości USA zażądał od Deutsche Banku informacji o osobach objętych sankcjami. Bank podał tylko część danych. Bankowi nie spieszyło się np. z ujawnieniem informacji m.in. o udziale Deripaski w austriackiej grupie budowlanej Strabag.

Czytaj więcej

Rosyjski gaz może popłynąć przez Ukrainę. Donald Trump chce powrotu do handlu z Rosją

„Deutsche Bank utrzymuje wieloletnie relacje biznesowe z panem Deripaską” – napisano w jednym z raportów. „Jest on szanowanym biznesmenem i partnerem o ugruntowanej pozycji, posiadającym znaczący portfel kolejnych planowanych transakcji”.

Teraz Deutsche Bank odrzucił sugestie, że celowo pomagał uniknąć sankcji. Według niego ryzyko kredytowe w Rosji spadło z 3 miliardów euro na koniec 2021 r. do 13 milionów euro na koniec 2025 r.