Była niezwykle ciekawa świata. Interesowali ją wszyscy młodzi pianiści, także dlatego, że grali inaczej niż ci, z którymi wchodziła w artystyczny świat siedem dekad temu. – To było wtedy takie grzeczne granie – mawiała i już wówczas się przed nim wzbraniała. Może dlatego w 1955 r. na Konkursie Chopinowskim zajęła tylko siódmą lokatę, choć część jurorów oceniała ją znacznie wyżej.
Był wśród nich jeden z największych artystów XX wieku, Arturo Benedetti Michelangeli. Nie podpisał końcowego werdyktu jurorskiego i nigdy potem nie dał się zaprosić do Warszawy. To Lidia Grychtołówna jeździła do niego do Włoch doskonalić umiejętności. Stał się jej najważniejszym mentorem.
Czytaj więcej
Nie żyje Lidia Grychtołówna, wybitna pianistka i laureatka V Konkursu Chopinowskiego. Artystka, która w sierpniu występowała jeszcze na krakowskich...
Lidia Grychtołówna i Ivo Pogorelić
W jury Konkursu Chopinowskiego od 1980 r. zasiadała sześciokrotnie i pozostała wierna swoim zasadom, więc zawsze wśród uczestników szukała indywidualności. To ona była wśród jurorów, którzy uważali niedopuszczenie do finału Ivo Pogorelicia za skandaliczny błąd. Ponad trzy dekady później po jego recitalu w Warszawie powiedziała: – Jego Chopin był dziś dla mnie nie do zaakceptowania, ale Ravela grał w sposób niezrównany.
W 2025 r. została honorowym jurorem kolejnego Konkursu Chopinowskiego i uważnie śledziła jego przebieg, czekając potem do nocy na ogłoszenie ostatecznych wyników. Jeszcze w sierpniu tego roku nie mogło jej zabraknąć na występach pianistów zaproszonych na Festiwal Chopin i jego Europa. W przerwie koncertu wypijała zawsze lampkę czerwonego wina, a potem tych, którzy odwozili ją do domu, zapraszała na rozmowę do późna w nocy, bo nie lubiła się kłaść spać przed północą.
Raz tylko podczas tegorocznego festiwalu zrobiła wyjątek i nie pojawiła się kolejnego wieczoru. Była jednak usprawiedliwiona. Tego dnia sama dała koncert w Krakowie – znakomity zresztą – z orkiestrą tamtejszej Filharmonii.
Lidia Grychtołówna odbiera nagrodę na Konkursie Chopinowskim 1955
Zdezelowane pianino w restauracji w Rybniku
Od najmłodszych lat wiedziała, że zostanie pianistką. – Miałam mnóstwo lalek, bo wciąż dostawałam je w prezencie – opowiadała po latach. – Dzieci mi zazdrościły, a ja wolałam fortepian. Lalki mnie nudziły.
Na pierwszym publicznym koncercie w rodzinnym Rybniku wystąpiła, nie mając jeszcze pięciu lat. Zagrała jeden z mazurków Chopina, wkrótce potem została zaproszona do Polskiego Radia w Katowicach.
Wojna przerwała jej systematyczną edukację muzyczną. Życie polskiej dziewczyny na zajętym przez Niemców Śląsku było szczególnie ciężkie, zwłaszcza że jej ojciec, dawny współpracownik Wojciecha Korfantego, musiał się ukrywać. Była też ciężka choroba, złamanie ręki, ale i to nie powstrzymało jej przed decyzją o zostaniu pianistką. Ćwiczyła wtedy w restauracji w Rybniku na zdezelowanym pianinie, zimą grywając w rękawiczkach, bo tak było zimno.
Po 1945 r. wznowiła studia. Miała wziąć udział w Konkursie Chopinowskim w 1949 r., ale władze uznały, że jest za młoda i może poczekać – czekała sześć lat.
W 1955 r. przed kolejnym Konkursem Chopinowskim zorganizowano dla polskiej reprezentacji zgrupowanie w Łagowie. – Lekcje odbywały się przez dwa tygodnie – wspominała. – Reżim był straszny, wszystkich przycinano do jego wzorca, nie można było się wychylać. A ja nie chciałam dać się przyciąć.
Mistrzyni pięknego dźwięku
Po Konkursie rozpoczęła samodzielną karierę. Zdobyła nagrody na kilku międzynarodowych konkursach i kształciła się dalej u Benedettiego Michelangeliego. To on powiedział jej, że może poradzić sobie z trudnymi utworami Czajkowskiego czy Rachmaninowa, bo ma małą dłoń, ale za to niezwykle zwinną.
Michelangeli jako jeden z pierwszych powiedział też, że gra wyjątkowo pięknym dźwiękiem. To samo powtórzyli potem Artur Rubinstein, Światosław Richter czy najważniejszy amerykański krytyk drugiej połowy XX w. Harold C. Schonberg, od którego opinii zależało, czy ktoś zrobi karierę lub czy ulegnie ona załamaniu.
Lidia Grychtołówna koncertowała niemal na całym świecie. Nie lubiła natomiast nagrań, stąd niewiele płyt pozostało po jej długiej karierze. Za to w pewnym momencie zajęła się nauczaniem, ale nie w Polsce, tylko na Uniwersytecie w Moguncji. Kontrakt na prowadzenie tam klasy fortepianu podpisała na siedem lat, została na ponad dwadzieścia.
Lidia Grychtołówna, gwiazda internetu
Kiedy w 2020 r. wybuchła pandemia i życie koncertowe zamarło, zaproponowano jej recital we własnym mieszkaniu na warszawskim MDM-ie, nadany w streamingu. Cieszył się taką popularnością, że stał się początkiem cyklu jej internetowych występów pandemicznych, miały jednak być zawsze na żywo, a nie nagrywane wcześniej. – Muszą być jakieś emocje – mówiła i żartowała też, że dzięki temu po pandemii otrzymała więcej propozycji koncertowych.
Trudno powiedzieć, czy zdawała sobie sprawę, że porównywano ją z amerykańską pianistką i ostatnią uczennicą Rachmaninowa, Ruth Slenczynską, która zmarła w kwietniu tego roku w wieku 101 lat, a cztery lata wcześniej wydała swoją kolejną płytę. Zapewne Lidia Grychtołówna chciałaby zagrać w dniu swoich setnych urodzin. Dziś wiadomo, że tak się nie stanie, ale ważne są słowa wypowiedziane przez nią niedawno: – Jestem spełniona, bo dużo się nagrałam, poznałam wielu wspaniałych ludzi, kocham to, co robię i jestem szczęśliwa.