Podwyżki dla nauczycieli to opłacalna inwestycja

Ekonomiści są niemal jednomyślni: podwyżka płac w szkolnictwie o 30 proc., którą proponuje Platforma Obywatelska oraz Lewica, to inwestycja o wysokiej stopie zwrotu.

Publikacja: 20.09.2023 03:00

Podwyżki dla nauczycieli to opłacalna inwestycja

Foto: Adobe Stock

Aż 80 proc. spośród 30 ankietowanych przez nas ekonomistów, uczestników panelu eksperckiego „Rzeczpospolitej”, uważa, że podwyżka płac nauczycieli o 30 proc. przyniesie polskiej gospodarce korzyści, które w długim terminie przewyższą koszty tej zmiany.

– Inwestycje w edukację to jedne z lepiej zwracających się inwestycji – niestety dopiero w długim okresie – mówi dr Wojciech Paczos, ekonomista z Uniwersytetu w Cardiff, prezes fundacji „Dobrobyt na pokolenia”.

Krajowe minimum

– Płace nauczycieli są na poziomie nieakceptowalnie niskim. To powoduje długofalowe negatywne skutki edukacyjne. Zwiększenie płac samo z siebie nie rozwiąże problemów w polskiej edukacji. Jest jednak moim zdaniem warunkiem koniecznym, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie oświaty – mówi prof. Marek Góra ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Podstawowe wynagrodzenie początkującego nauczyciela wynosi dzisiaj 3690 zł brutto, o zaledwie 90 zł więcej niż płaca minimalna w Polsce. Wynagrodzenia nauczycieli mianowanych są tylko nieco wyższe: przekraczają płacę minimalną o 290 zł. Dopiero nauczyciele dyplomowani zarabiają 950 zł powyżej krajowego minimum. Na przyszły rok rząd zapowiedział podwyżki płac pedagogów o 12,3 proc., ale płaca minimalna wzrosnąć ma jeszcze bardziej, o około 20 proc. To oznaczałoby, że podstawowe wynagrodzenia początkujących nauczycieli mogą spaść poniżej najniższej płacy w innych zawodach. Tymczasem jeszcze dekadę temu nauczyciel na początku swojej kariery mógł liczyć na wynagrodzenie o 40 proc. wyższe od minimalnego.

– Płace nauczycieli w szkołach publicznych niemal nieprzerwanie spadają od 2013 r. w porównaniu z przeciętnym wynagrodzeniem w sektorze przedsiębiorstw. W 2022 r. zasadnicza pensja nauczyciela dyplomowanego, a więc na ostatnim etapie awansu zawodowego, wyniosła już tylko 57 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Skutkiem niskich płac jest masowa ucieczka nauczycieli ze szkół publicznych, a efektem obniżania się jakości publicznej szkoły jest przenoszenie uczniów przez rodziców, których na to stać, do szkół niepublicznych. Dotyczy to zwłaszcza niepublicznych liceów, w których odsetek uczniów podwoił się po 2015 r. i sięga już 10 proc. – mówi dr hab. Andrzej Rzońca, prof. SGH.

Większe płace, mniejsze kadry

Co do tego, że płace w szkolnictwie są za niskie i należy je podnieść, zgodziliby się zapewne wszyscy ankietowani przez nas ekonomiści. Nasze pytanie było jednak inne. Chcieliśmy ustalić, jakie podwyżki byłyby uzasadnione, biorąc pod uwagę ich koszt. Za punkt wyjścia przyjęliśmy zapowiedź PO, że płace pedagogów wzrosną o 30 proc., ale równie hojni są politycy Lewicy. W programie tej partii zapisano wzrost płac nauczycieli o 20 proc., ale nie od nowego roku, tylko od początku kolejnej kadencji parlamentu. A niektórzy przedstawiciele Lewicy mówią o tym, że początkujący nauczyciel powinien zarabiać około 5 tys. zł brutto, czyli o 35 proc. więcej niż obecnie.

Wzrost płac nauczycieli o 30 proc. to, jak można szacować, koszt około 25 mld zł rocznie. Dr Michał Możdżeń z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie zauważa w tym kontekście, że choć zarobki w oświacie są w Polsce niskie, to wydatki państwa na wynagrodzenia nauczycieli w stosunku do PKB niskie wcale nie są. – To konsekwencja modelu nauczania, w którym występuje stosunkowo duża liczba nauczycieli w przeliczeniu na ucznia, a dni lekcyjne są stosunkowo długie. Uważam, że podwyżki dla nauczycieli, nawet hojne, ze względu na bardzo istotną rolę edukacji w tworzeniu inkluzywnego dobrobytu są konieczne, jednak powinny być związane z naturalnymi procesami zmniejszania się liczby nauczycieli (w ślad za zmniejszającą się liczbą uczniów) i z reformami kładącymi nacisk na wychowawczy i socjalizacyjny wymiar doświadczenia szkolnego – przekonuje. Dr hab. Michał Brzeziński, profesor na Wydziale Nauk Ekonomicznych UW, przyznaje, że podwyżki płac nauczycieli powinny być połączone ze zwiększeniem zakresu ich obowiązków.

Równe zasady

– Wraz ze skokową poprawą atrakcyjności pracy w publicznym sektorze edukacyjnym należy również wyrównać konkurencję pomiędzy szkołami prywatnymi a publicznymi. Obecnie szkoły prywatne są w pozycji uprzywilejowanej, bo mogą selekcjonować kandydatów, co zwiększa ich atrakcyjność dla rodziców i nauczycieli kosztem szkół publicznych. Szkoły prywatne i publiczne powinny działać na równych zasadach – podkreśla z kolei dr Paczos.

Ekonomiści oceniają kluczowe propozycje wyborcze

Wbrew pozorom w ekonomii niewiele pytań ma jednoznaczne odpowiedzi. Celem panelu ekonomistów „Rzeczpospolitej”, który nasza redakcja zainaugurowała w lipcu 2020 r., jest pokazanie pełnego spektrum opinii na tematy ważne dla rozwoju polskiej gospodarki.
W najbliższych tygodniach publikowali będziemy oceny kluczowych postulatów z programów wyborczych wszystkich partii.
Do udziału w panelu ekonomistów zaprosiliśmy ponad 70 wybitnych naukowców z różnych pokoleń i ośrodków akademickich (także zagranicznych) oraz o różnorodnych zainteresowaniach naukowych. Cykliczne badanie opinii tej grupy ekonomistów pozwala na recenzowanie bez uprzedzeń wszelkich pomysłów, które pojawiają się w debacie publicznej, i wysuwanie nowych. 

Szczegółowe wyniki wszystkich dotychczasowych sond są dostępne na: www.klubekspertow.rp.pl.

Aż 80 proc. spośród 30 ankietowanych przez nas ekonomistów, uczestników panelu eksperckiego „Rzeczpospolitej”, uważa, że podwyżka płac nauczycieli o 30 proc. przyniesie polskiej gospodarce korzyści, które w długim terminie przewyższą koszty tej zmiany.

– Inwestycje w edukację to jedne z lepiej zwracających się inwestycji – niestety dopiero w długim okresie – mówi dr Wojciech Paczos, ekonomista z Uniwersytetu w Cardiff, prezes fundacji „Dobrobyt na pokolenia”.

Pozostało 92% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Wynagrodzenia
Odprawa tysiąc razy wyższa od zarobków? Nowy prezydent: Dość tego!
Wynagrodzenia
Burza wokół pomysłów na płacę minimalną. Resort tonuje emocje
Wynagrodzenia
Płaca minimalna po nowemu. MRPiPS pracuje nad wdrożeniem dyrektywy UE
Wynagrodzenia
Premie i nagrody zaburzyły dane o średniej płacy. Kto dostał najwięcej?
Wynagrodzenia
Może być trudniej o podwyżkę. Wielu odczuje realny spadek swoich dochodów
Wynagrodzenia
Polacy chcą skończyć z płacowym tabu, ale nie do końca