Tomasz Kowalczuk: Mniejsze zło, czy większe dobro

Wszyscy są zgodni, że kluczem do sukcesu wyborczego w najbliższą niedzielę będzie frekwencja. Wynikają z tego mniej lub bardziej uczciwe taktyki.

Aktualizacja: 09.07.2020 16:55 Publikacja: 09.07.2020 16:49

Tomasz Kowalczuk: Mniejsze zło, czy większe dobro

Foto: Fotorzepa/Przemysław Malinowski

Podstawową jest oczywiście maksymalna mobilizacja elektoratu własnego, wprowadzenie go na najwyższy poziomu emocji, najlepiej opartych na strachu i zagrożeniu. Po pierwszej turze otwiera się też pole osierocone, elektorat tych, których nazwisk już nie będzie na drugiej karcie do głosowania. Wreszcie zawsze pozostaje gdzieś w ukryciu grupa zniechęconych, zniesmaczonych lub po prostu obojętnych, choć wielu wskazuje, że dziś w Polsce ta grupa kurczy się w obliczu krańcowej polaryzacji. Waga polaryzacji jest szczególna, ponieważ nie jest to w Polsce tylko najbardziej nawet podkreślona polaryzacja polityczna, ale znacznie głębsza zakorzeniona historycznie polaryzacja kulturowa.

Normalnym w demokracji strategiom przekonywania elektoratów osieroconych towarzyszą niestety metody mniej rycerskie, jeśli zestawienie rycerza i polityka ma jakikolwiek sens. Warto tu wskazać choćby cudowne wygaśnięcie pandemii, które ma ośmielić do wyjścia z domu ludzi starszych, a także poważniejsze prawnie zarzuty dotyczące organizacji wyborów poza granicami Polski, a co za tym idzie utrudnianie a nawet uniemożliwianie skorzystania z praw wyborczych tysiącom Polaków. W tym kontekście mówi się dziś o kilkudziesięciu tysiącach wyborców w I turze, a jeśli o wyborze prezydenta ma zadecydować mała różnica bliska nawet stu tysiącom, to skala problemu staje się istotna.

Pierwsza tura dała możliwość wyrażenia swych poglądów systemowcom, którzy trwają przy dotychczasowym układzie partyjnym, dzieląc się na zwolenników tych lub tamtych. Dała też podobną możliwość antysystemowcom, którzy poczuli moment wyrażenia swego rosnącego zniesmaczenia partyjnym obrazem robienia politycznej kiełbasy. Spośród nich Konfederacja zebrała tych, którzy czują się oszukani pseudokonserwatywną, niekonsekwentną i nie dość pryncypialną polityką światopoglądową i wolnorynkową, a ruch społeczny Szymona Hołowni zebrał domagających się sanacji życia politycznego, którym konserwatywna frazeologia światopoglądowa wyraźnie nie odpowiada. To z grubsza powtórzenie opozycji dwóch głównych partii. 

Zaskakujące może być, że frekwencja elektoratu opozycji rozpisanej na cztery twarze była niższa niż w wyborach parlamentarnych, kiedy to w wielkich miastach przekroczyła wyraźnie 70% i walnie przyczyniła się do zmian struktury Senatu. Wygląda więc na to, że mobilizacja elektoratu obecnego prezydenta była w I turze wyższa. W tej sytuacji rezygnacja z głosu, jest głosem na Andrzeja Dudę. To powinno i niepokoić kontrkandydata, i zarazem dawać mu nadzieję.

Rzecz w tym, jak zmobilizować rezerwy i jak przekonać osieroconych do tego, by wpisali się wybór pomiędzy Andrzejem Dudą a Rafałem Trzaskowskim. Spośród wielu aspektów takiej decyzji warto wskazać na dwa. Jeden to polska tradycja romantyczna, która gloryfikuje postawy nieskalane i jednoznaczne. Bohater romantyczny, co wie każdy, nawet najmniej uważny uczeń w polskiej szkole, jest maksymalistą, mierzy siły na zamiary, a nie zamiar podług sił a w sytuacji postawienia przed ścianą woła „człowieku, gdybyś wiedział, jako twoja moc” i wierzy, że rozbije mur bohaterskim uderzeniem „z główki”. W polskiej tradycji politycznej zatem szacunkiem cieszą się ci, którzy nie skalali się kompromisem, bo i kompromis postrzegamy bardziej jako zdradę i oportunizm, niż świadome odstępstwo od swych wciąż ważnych zasad w imię osiągnięcia wyższego celu. Taka postawa zawsze zalatywała zdradą ideałów na rzecz skuteczności i groziła syndromem Zenona Ziembiewicza. Było to szczególnie ważne w historycznym kontekście dogadywania się z zaborcami, okupantami, komunistami. Kompromis z nimi był wielokrotnie bardziej odrzucany, a politycy, którzy go podejmowali płacili polskim ostracyzmem, a i sami miewali schizofreniczne zwidy na weselu. Dziś, niestety, nadal tkwimy w sporze „Polaków” z „Nie-Polakami”, a co za tym idzie postulat jedności, którym wycierają sobie twarz wszyscy politycy, pozostaje postulatem jedności ze swoimi tylko, a nie ze wszystkimi.

Konsekwencją tego jest też retoryka „mniejszego zła”. Samo to pojęcie ma w sobie znaczenie negatywne. Podobnie jak w znanej przypowieści o optymistach i pesymistach spoglądających na szklankę wypełnioną do połowy, „mniejsze zło” jest podkreślaniem braku, niedoskonałości, rezygnacji z ideału, urąga maksymalizmowi. Jest porażką i napawa obrzydzeniem. A przecież na tę samą szklankę można spojrzeć z perspektywy „większego dobra”, a wtedy być może dostrzec nie to, czego nam brak w drugim człowieku, dziś konkretnie w kandydacie, ale to, co nas z nim łączy. Wprawdzie nie wszystko nam odpowiada, ale staramy się znaleźć te poglądy, które podzielamy. Jakże łatwiej sami sobie wtedy spojrzymy w twarz, wiedząc, że nie jesteśmy tragicznymi zdrajcami własnych ideałów, ale kimś, kto znalazł przynajmniej częściowego, ale zawsze sojusznika a może nawet przyjaciela. To – być może – nie jest postawa romantyczna wdrukowywana kolejnym pokoleniom w szkole, ale jest jedyną możliwością współistnienia społecznego. Bohater romantyczny jest bowiem pięknym maksymalistą, ale też jest samotny i nierozumiany.

Podstawową jest oczywiście maksymalna mobilizacja elektoratu własnego, wprowadzenie go na najwyższy poziomu emocji, najlepiej opartych na strachu i zagrożeniu. Po pierwszej turze otwiera się też pole osierocone, elektorat tych, których nazwisk już nie będzie na drugiej karcie do głosowania. Wreszcie zawsze pozostaje gdzieś w ukryciu grupa zniechęconych, zniesmaczonych lub po prostu obojętnych, choć wielu wskazuje, że dziś w Polsce ta grupa kurczy się w obliczu krańcowej polaryzacji. Waga polaryzacji jest szczególna, ponieważ nie jest to w Polsce tylko najbardziej nawet podkreślona polaryzacja polityczna, ale znacznie głębsza zakorzeniona historycznie polaryzacja kulturowa.

Pozostało 88% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Wydarzenia
RZECZo...: powiedzieli nam
Materiał Promocyjny
Wykup samochodu z leasingu – co warto wiedzieć?
Wydarzenia
Nie mogłem uwierzyć w to, co widzę
Wydarzenia
Polscy eksporterzy podbijają kolejne rynki. Przedsiębiorco, skorzystaj ze wsparcia w ekspansji zagranicznej!
Materiał Promocyjny
Jakie możliwości rozwoju ma Twój biznes za granicą? Poznaj krajowe programy, które wspierają rodzime marki
Wydarzenia
Żurek, bigos, gęś czy kaczka – w lokalach w całym kraju rusza Tydzień Kuchni Polskiej