Naczelny Sąd Administracyjny 20 marca 2026 r. (sygn. akt II OSK 216/21) jednoznacznie poparł tezę wyrażoną w wyroku Wielkiej Izby Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu z 5 listopada 2025 r. (sprawa C-713/23), w którym TSUE zobowiązał Polskę do dokonania transkrypcji aktu małżeństwa zawartego za granicą przez osoby tej samej płci.
Tym samym orzeczenie NSA przełamuje dotychczasową linię sądownictwa administracyjnego, które konsekwentnie odmawiało dokonania transkrypcji aktów małżeństw jednopłciowych legalnie zawartych za granicą z uwagi na niezgodność z krajowym porządkiem prawnym prowadzącym do naruszenia klauzuli porządku publicznego ordre public. A ściślej, to urzędy stanu cywilnego, w gestii których jest realizacja czynności transkrypcji zagranicznych aktów stanu cywilnego na mocy art. 107 pkt 3 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego (stanowi on, że kierownik USC odmawia dokonania transkrypcji, jeżeli byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej) oraz w oparciu o prezentowaną przez sądy administracyjne wykładnię niniejszego zagadnienia, odmawiały transkrypcji aktów małżeństw jednopłciowych.
Czytaj więcej
Przeniesienie do polskich akt stanu cywilnego dokumentu potwierdzającego zawarcie małżeństwa jednopłciowego za granicą nie stanowi zagrożenia dla p...
Konsekwencje wyroku NSA dla par jednopłciowych
NSA marcowym wyrokiem wpisuje się zarazem w głos międzynarodowy, jaki w ostatnich latach prezentowany jest w przedmiotowym zakresie przez TSUE, jak również przez ETPC, co jednocześnie pozostaje w korelacji z art. 9 naszej konstytucji stanowiącym, iż Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego.
Dla osób, które za granicą zawarły małżeństwo jednopłciowe, to niewątpliwie znaczący i oczekiwany krok. Otwiera bowiem drogę do dokonania transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa poprzez rejestrację aktu w rejestrze stanu cywilnego (RSC) – aplikacji będącej częścią ogólnopolskiego systemu rejestrów państwowych (SRP).
Przy czym należy zaznaczyć, iż dotychczasowe orzecznictwo TSUE i ETPC nie zobowiązuje Polski do nowelizacji jej prawa wewnętrznego, w szczególności kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pod kątem wprowadzenia możliwości zawarcia związku małżeńskiego przez pary jednopłciowe. Jak podkreślono, te regulacje prawne należą do wyłącznej kompetencji państwa polskiego, które w tym zakresie ma swobodę w kreowaniu ustawodawstwa wewnętrznego.
Taki pogląd został wyrażony chociażby w wyroku TSUE z 5 czerwca 2018 r. w sprawie Coman (C-673/16), wielokrotnie cytowanym tak w doktrynie, jak również w judykaturze. Wyraźnie wówczas zaznaczono, iż kwestie stanu cywilnego i wiążące się z nim normy dotyczące małżeństwa są materią należącą do kompetencji państw członkowskich i prawo Unii tej kompetencji nie narusza.
Czytaj więcej
Państwo członkowskie, w tym Polska, nie musi umożliwiać zawierania małżeństw osób tej samej płci, ale ma obowiązek uznać małżeństwo dwóch obywateli...
W podobnym duchu zapadły też orzeczenia w ETPC, by wspomnieć jedne z ostatnich, tj. wyrok z 12 grudnia 2023 r. (skarga 11454/17, Przybyszewska i przeciwko Polsce) czy wyrok z 19 września 2024 r. (skarga 58828/12 Formela i inni przeciwko Polsce). W tym miejscu warto też wspomnieć, iż obecnie Polska, jako jeden z nielicznych krajów na tle państw UE, obok Rumunii, Bułgarii, Litwy i Słowacji nie wprowadziła do swojego ustawodawstwa możliwości zawarcia związku małżeńskiego przez osoby tej samej płci.
Polska, jako jeden z nielicznych krajów na tle państw UE, obok Rumunii, Bułgarii, Litwy i Słowacji nie wprowadziła do swojego ustawodawstwa możliwości zawarcia związku małżeńskiego przez osoby tej samej płci.
Zwraca uwagę, iż dla urzędów stanu cywilnego wyrok NSA to dziś nie tylko obszerne uzasadnienie formalnoprawne, ale także rodzące się pytania otwarte: o techniczną możliwość sporządzenia w RSC aktu małżeństwa jednopłciowego, o określenie stanu cywilnego małżonków jednopłciowych, o wybór nazwiska noszonego po zawarciu małżeństwa czy też realizację innych czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, które, moim zdaniem, immanentnie będą związane z transkrypcją takich aktów.
Do czego NSA zobowiązał Urząd Stanu Cywilnego w Warszawie? I dlaczego jest to niemożliwe?
Wyjaśnienia bowiem wymaga, iż NSA w uzasadnieniu wyroku zobowiązał Urząd Stanu Cywilnego w Warszawie do przeniesienia do RSC w drodze transkrypcji aktu małżeństwa w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych, co z punktu widzenia funkcjonalności systemu (RSC) nadal nie jest możliwe. Podobnie w fazie prac legislacyjnych nadal pozostaje nowelizacja rozporządzenia ministra cyfryzacji w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego, a więc wzoru odpisu aktu małżeństwa jednopłciowego.
Konkluzja jest taka, że urzędy stanu cywilnego w przypadku złożenia podania o transkrypcję aktu małżeństwa jednopłciowego najczęściej zawieszają postępowanie do czasu uzyskania wiążących wytycznych.
Czytaj więcej
Prawo i Sprawiedliwość złoży do Trybunału Konstytucyjnego wniosek w sprawie interpretacji artykułu konstytucji dokonanej przez Naczelny Sąd Adminis...
Prima facie w kontekście wyroku NSA transkrypcja małżeństwa jednopłciowego nie powinna budzić wątpliwości, jednakże sporządzenie polskiego aktu małżeństwa w RSC w rzeczywistości będzie rodzić wiele pytań, m.in. o wpływ transkrybowanego aktu na stan cywilny małżonków jednopłciowych.
W przestrzeni legislacyjnej, jak dotąd brak głosów na temat nowelizacji ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego w zakresie tej kluczowej kwestii. A podkreślenia wymaga, iż obecna ustawa p.a.s.c. w odniesieniu do małżeństwa po raz pierwszy zdefiniowała instytucję stanu cywilnego, jako: panna, kawaler, zamężna, żonaty, rozwiedziona, rozwiedziony, wdowa, wdowiec. Co więcej, określenie stanu cywilnego będzie miało istotne znaczenie w kontekście dokumentu, jakim jest zaświadczenie o stanie cywilnym, które w założeniu ma potwierdzać aktualny stan cywilny osoby wnioskującej o jego wydanie. I tu warto dodać, że osoba wnioskująca o wydanie takiego zaświadczenia z RSC składa podanie, w którym pod odpowiedzialnością karną podaje m.in. swój stan cywilny.
Jak wykonać wyrok NSA w sprawie małżeństwa jednopłciowego. Długa lista wątpliwości i pytań
Kolejno, rozważenia wymaga kwestia związana ze zgonem osoby pozostającej w związku małżeńskim jednopłciowym, bez względu na to, czy zgon nastąpił w Polsce, czy za granicą. W tym bowiem przypadku rejestracja aktu zgonu w RSC (rejestracja pierwotna – zgon nastąpił na terenie Polski oraz rejestracja w trybie szczególnym – zgon nastąpił za granicą), wiąże się z określeniem stanu cywilnego zmarłego w akcie zgonu. Ta okoliczność nakłada z kolei na kierownika USC obowiązek dołączenia do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o ustaniu małżeństwa przez zgon współmałżonka oraz dołączenia przypisu o tym zdarzeniu nie tylko przy akcie małżeństwa, ale również przy akcie urodzenia zmarłego oraz jego małżonka.
Trzeba również zaznaczyć, iż poszczególne czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego wiążą się z aktualizacją rejestru PESEL, w którym ujawniane są dane związane m.in. ze stanem cywilnym, datą i miejscem zawarcia związku małżeńskiego, dane identyfikujące współmałżonka, czy wreszcie data i miejsce zgonu współmałżonka.
Czytaj więcej
Wiele wskazuje na to, że wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE i Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie transkrypcji aktu małżeństwa jednopłciow...
Równie istotne jest rozważenie możliwości złożenia oświadczenia o wyborze nazwiska noszonego po zawarciu małżeństwa przez małżonka jednopłciowego w przypadku braku złożenia takiego oświadczenia za granicą. Obecnie małżonkowie takie oświadczenie mogą złożyć na etapie transkrypcji lub w późniejszym czasie do protokołu.
To tylko kilka niezwykle ważnych okoliczności, które w kontekście cytowanego wyroku TSUE i NSA powinny wybrzmieć w dyskursie legislacyjnym i tym samym publicznym z uwypukleniem istoty transkrypcji i jej wieloaspektowych konsekwencji.
Na koniec niniejszych rozważań zaznaczenia wymaga jeszcze jedna istotna kwestia. Otóż czytając wyrok TSUE, a zwłaszcza jego konkluzję warto zauważyć i zarazem nie do końca zgodzić się z tezą, iż w Polsce transkrypcja jest jedynym i prawnym środkiem legalizacji związku małżeńskiego jednopłciowego.
Moc dowodowa zagranicznych dokumentów w świetle kodeksu postępowania cywilnego
W prawie polskim po pierwsze przewidziany jest art. 1138 k.p.c., który zagranicznym dokumentom daje taką samą moc dowodową, jaką mają dokumenty polskie. Na tę okoliczność zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów 20 listopada 2012 r. (sygn. akt III CZP 58/12), stwierdzając iż akt stanu cywilnego sporządzony za granicą stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych także wtedy, gdy nie został wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego. A ponadto, przy akcie urodzenia można dołączyć przypisek o tym zdarzeniu, a następnie z RSC wydać zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby.
Anita Zych jest zastępcą kierownika USC w Krakowie, prawniczką
Czytaj więcej
W piątek przedstawiono założenia rządowego projektu ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu. To kolejna próba ure...
