Sprawa dotyczyła akcji promocyjnej „Wakacje z PZU. Bezpieczne dziecko”. Możliwość uzyskania darmowego ubezpieczenia była uzależniona od wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych w celach marketingowych przez podmioty z tej samej grupy kapitałowej. W praktyce chodziło o akceptację konsumenta dla przetwarzania danych rodzica bądź pełnoletniego dziecka, które nie ukończyło 25. roku życia. Konsument wyrażał zgodę, zaznaczając trzy „okienka” w formularzu i pobierając regulamin akcji promocyjnej. W przypadku braku zaznaczenia któregokolwiek z okien system blokował możliwość przejścia do kolejnego kroku.
Z Wojewódzkiego do Naczelnego Sądu Administracyjnego i z powrotem
Zdaniem Fundacji Panoptykon ten mechanizm był niewystarczająco przejrzysty, bowiem konsument nie był informowany o możliwości skorzystania z alternatywnego ubezpieczenia, nieobarczonego koniecznością wyrażania zgód marketingowych. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) nie podzielił tego punktu widzenia i stwierdził, że PZU dochowało wszelkich wymaganych prawem procedur. Według niego „uczestnicy akcji mieli możliwość wyboru pomiędzy ubezpieczeniem w ramach akcji, na preferencyjnych warunkach, a ubezpieczeniem standardowym, znajdującym się w ofercie spółki”.
Czytaj więcej
Prawnicy mają wątpliwości, czy weryfikacja wieku użytkownika serwisów społecznościowych odwiedzie dzieci od zakładania fałszywych kont. Zapytane pr...
Decyzja prezesa UODO z 2021 r. została zaskarżona przez Fundację Panoptykon do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który przyznał rację fundacji. Odmienne stanowisko przyjął Naczelny Sąd Administracyjny, który za wątpliwe uznał zarzuty stawiane decyzji prezesa UODO. Nakazał WSA ponowne rozpoznanie sprawy. Ten zaś w wyroku wydanym 25 lutego (sygn. akt II SA/Wa 2124/25) odstąpił od swojej pierwotnej wykładni i tym razem podzielił optykę prezesa UODO.
Fundacja Panoptykon nie dała jednak za wygraną i ponownie zwróciła się do NSA. Jej wątpliwości budziła przede wszystkim zawiła procedura wiązania się klienta umową ubezpieczeniową, w której zdaniem fundacji, informacja o alternatywnej ofercie nie była jasno i wyraźnie wyeksponowana. Pełnomocnicy fundacji wskazywali, że mało, który konsument skrupulatnie czyta cały regulamin, zatem przeświadczenie, że jego pobranie jest równoznaczne z jego świadomą akceptacją, może być iluzoryczne. Podkreślali również, że wyrażenie zgody marketingowej powinno być w pełni dobrowolne, a prezes UODO niewystarczająco wnikliwie zbadał tę sprawę.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego niekorzystny dla konsumentów
NSA w wyroku z 17 listopada (sygn. akt III OSK 1472/26) uznał zarzuty podnoszone przez fundację w skardze kasacyjnej za niezasadne. W motywach ustnych rozstrzygnięcia podkreślił, że wbrew wskazówkom wynikającym z wieloletniego orzecznictwa NSA pełnomocnicy fundacji próbowali przekonywać, że zastosowano niewłaściwą wykładnię przepisów prawa materialnego, jednocześnie nie kwestionując ustaleń stanu faktycznego poczynionych przez sąd I instancji. W praktyce oznacza to, że sposób sformułowania skargi kasacyjnej skazał sprawę na niepowodzenie.
Czytaj więcej
Koniec zwodniczych interfejsów, zakaz automatycznego zamieniania okresu próbnego na płatną subskrypcję. Takie zmiany przewiduje zaprezentowany prze...
W ocenie NSA zarzuty Panoptykonu wobec wyroku WSA dotyczyły „braku świadomości, konkretności i dobrowolności zgody, czy też niepełności, niejednoznaczności i niewidoczności informacji o alternatywie nabycia ubezpieczenia poza akcją i pozbawienia jasnych, zrozumiałych i przejrzystych informacji o rzeczywistych warunkach tej alternatywy, a w konsekwencji jej pozornego charakteru”. Zaś postępowanie przed NSA nie jest miejscem na podnoszenie tego typu kwestii.
Jednocześnie NSA podkreślił, że wbrew twierdzeniom fundacji, „ocena dobrowolności (wyrażenia zgody – red.) została dokonana na moment udzielenia zgody, a nie następczo, ponieważ informacja o prawie do wycofania zgody oraz o sposobie jej realizacji była przekazywana uczestnikom akcji jeszcze przed wyrażeniem zgody i wynikała z regulaminu akcji oraz z wyodrębnionej części informacyjnej formularza, a zatem współkształtowała kontekst, w jakim podejmowana była decyzja o wyrażeniu zgody”.
Sędzia sprawozdawca stwierdził, że „możliwość wycofania zgody nie stanowiła następczego «uzdrowienia» zgody wadliwej, ale była elementem warunków istniejących i znanych podmiotowi i danych mu w momencie jej udzielenia”. Wyrok jest prawomocny.
Opinia dla "Rzeczpospolitej"
dr Iga Małobęcka - Szwast, radca prawny i prezeska fundacji Blue Dragon Institute
Bez pełnej znajomości sprawy, a zwłaszcza treści skargi kasacyjnej, trudno ocenić, czy wyrok NSA można uznać za słuszny. Motywy ustne tego rozstrzygnięcia wskazują na to, że najprawdopodobniej pełnomocnicy Fundacji Panoptykon popełnili błędy formalne i nieprawidłowo sformułowali zarzuty pod adresem wyroku sądu I instancji. Zapewne to przesądziło o niekorzystnym dla konsumentów rozstrzygnięciu NSA.
Abstrahując od konkretnej sprawy, trzeba stwierdzić, że wątpliwości podnoszone przez Panoptykon w zakresie przejrzystego informowania o odpłatnej alternatywie są słuszne. Bezsporne jest to, że „płacenie” danymi osobowymi jest powszechnie akceptowaną praktyką. Nie ma niczego złego w tym, że w zamian za zgodę marketingową klient uzyska darmową albo tańszą usługę. Spór dotyczy jednak mechanizmu informowania o alternatywie. Uważam, że w tego typu akcjach promocyjnych już na etapie akceptowania „okienek” ze zgodami konsument powinien mieć do wyboru dwie opcje: albo darmowe ubezpieczenie w zamian za „sprzedaż” swoich danych, albo płatne ubezpieczanie, ale bez konieczności udzielania zgody na przetwarzanie danych w celach marketingowych. Nie możemy zakładać, że wymóg przejrzystego informowania wypełnia dołączenie do akcji promocyjnej kilkunastostronicowego regulaminu, którego najprawdopodobniej nikt nie czyta.
Sygnatura akt: III OSK 1472/26