Problem dotyczący tego, jak traktować niepublikowane wyroki Trybunału Konstytucyjnego, ma olbrzymie znaczenie dla wielu obywateli. Powołując się na korzystne dla siebie rozstrzygnięcia TK chcieliby oni doprowadzić do wznowienia zakończonych nie po ich myśli spraw. Stanowisko na temat tej coraz bardziej palącej kwestii dość nieoczekiwanie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) przy okazji uchwały siedmiu sędziów z 26 października. Ta była pokłosiem sporu o wyłączenie ze składu orzekającego sędziego NSA i tzw. testu niezawisłości, którego istotnym elementem okazał się bezpośrednio związany z nią nieopublikowany dotychczas wyrok TK z 25 lutego 2026 r. (SK 68/25). Uznano w nim za sprzeczny z ustawą zasadniczą tzw. test niezawisłości sędziego ustanowiony dla sądownictwa administracyjnego.
Czytaj więcej
Naczelny Sąd Administracyjny wyraził ważny pogląd w palącej kwestii nieopublikowanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Wynika z niego jasno, że t...
Podejmując uchwałę w tej sprawie poszerzony skład NSA sięgnął po nietypowe rozwiązanie. Formalnie podjął uchwałę, ale w jej sentencji orzekł o pozostawieniu przedstawionego zagadnienia prawnego bez rozpoznania (sygn. akt: III FPS 2/26). Szkopuł w tym, że w ustnych motywach uzasadnienia do uchwały, której w praktyce nie było, wyraźnie wybrzmiał merytoryczny pogląd. NSA przekonywał bowiem, że jeśli wyrok TK nie został opublikowany w odpowiednim dzienniku urzędowym, to nie doszło do jego wejścia w życie. Czy brak możliwości skutecznego żądania wznowienia postępowań sądowo-administracyjnych przez niepublikowanie wyroków TK stał się w ten sposób faktem? Zapytani przez „Rzeczpospolitą” eksperci uważają, że niekoniecznie.
Czytaj więcej
Spór kompetencyjny nie istnieje, nie może być powodem niedopuszczenia sędziów do orzekania i bez pełnego składu jest niemożliwy do rozstrzygnięcia....
Jak wyjaśnia Krzysztof J. Musiał, doradca podatkowy, partner w kancelarii Musiał i Partnerzy, wiążąca dla innych składów orzekających jest co do zasady sentencja uchwały, a nie jej uzasadnienie.
– W konsekwencji, jeśli NSA w samej sentencji uchwały orzekł o pozostawieniu przedstawionego zagadnienia prawnego bez rozpoznania, to w praktyce niczego nie przesądził. Oczywiście pogląd zawarty w jej uzasadnieniu z uwagi na to, że został przedstawiony w poszerzonym składzie ma doniosłe znaczenie. Niemniej nie jest przesądzający dla innych spraw, w których pojawi się problem dopuszczalności wznowienia postępowania w kontekście braku oficjalnej publikacji wyroku TK – przekonuje Krzysztof J. Musiał.
Niekonstytucyjność przepisu a wniosek o wznowienie postępowania
To, że pogląd zawarty w uzasadnieniu uchwały NSA nie jest wiążący, potwierdza również Robert Krasnodębski, radca prawny i doradca podatkowy. W jego opinii komentowana uchwała nie zamyka więc drogi m.in. do tego, aby kolejny skład NSA wystąpił z innym pytaniem prawnym w tej kwestii, a nawet, żeby w indywidualnej sprawie orzekł w kontrze do stanowiska zaprezentowanego w jej uzasadnieniu. Zwłaszcza, że przed uchwałą pojawiały się wyroki dopuszczające możliwość wznawiania spraw w oparciu o niekonstytucyjność orzeczoną przez TK pomimo braku publikacji jego wyroków. Sposobów na wyjście z klinczu szukały głównie sądy administracyjne pierwszej instancji, jak Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 30 czerwca 2026 r. (sygn. akt: I SA/Wr 71/26) czy w Poznaniu w wyroku z 17 września 2026 r. (sygn. akt: II SA/Po 534/26). Zdarzało się też, że stanowisko korzystne dla obywateli potwierdzał sam NSA np. w postanowieniu z 19 czerwca 2026 r. (sygn. akt: I OSK 1520/25).
Czytaj więcej
Ponad 135 tys. zł ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypłacił Trybunał Konstytucyjny sędziemu Justynowi Piskorskiemu, który zakończył orzekanie w...
Alicja Sarna, doradca podatkowy, dyrektor zespołu postępowań podatkowych i rozwiązywania sporów Crido, nie kryje nadziei, że omawiane stanowisko siedmiu sędziów NSA to jedynie impuls do poważnej dyskusji, która pozwoli znaleźć wyjście z impasu.
– Problem braku oficjalnej publikacji wyroków TK należy oceniać przede wszystkim z perspektywy jego skutków dla obywateli, przedsiębiorców i podatników, a nie wyłącznie przez pryzmat sporu wokół Trybunału. Jeżeli TK uznał daną normę za niezgodną z konstytucją, osoba, która poniosła wskutek jej zastosowania negatywne konsekwencje — na przykład zapłaciła wyższy podatek — powinna mieć możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw, w tym żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w terminie przewidzianym przez właściwą procedurę. Brak publikacji wyroku TK nie powinien przekreślać tego podstawowego uprawnienia – uważa Alicja Sarna.
Brak publikacji wyroków TK nie może przekreślać praw obywateli
O tym, że doszliśmy do ściany i sytuację trzeba rozwiązać, przekonany jest też Robert Krasnodębski. Zwraca uwagę, że prościej będzie to zrobić w przypadku osób, których spory nadal się toczą czy jeszcze nie trafiły na wokandy.
Czytaj więcej
Naczelny Sąd Administracyjny działa szybciutko, gdy sprawa nie dotyczy obywateli tylko sędziów i „ustroju sądownictwa”. Obywatele mogą sobie poczekać.
– W tych przypadkach sądy, w tym administracyjne, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności powinny uwzględnić orzeczoną przez TK niekonstytucyjność, nawet pomimo braku publikacji wyroku. Przy trybie wznowieniowym prawne obejście tego problemu nie będzie już takie proste. A to jeszcze bardziej spotęguje poczucie niesprawiedliwości – uważa Robert Krasnodębski.
Krzysztof J. Musiał zgadza się, że wyjście z impasu nie będzie łatwe, ale sądy administracyjne nie mogą w tej sprawie umywać rąk. – Problem wpływu braku oficjalnej publikacji wyroków TK na sytuację skarżących wymaga głębokiego namysłu i jasnego rozwiązania uwzględniającego ochronę konstytucyjnych uprawnień obywatela. Oczywiście rozumiem prawne racje NSA, ale pogląd wyrażony na marginesie uchwały, której de facto nie było, to nie jest najlepsze wyjście – uważa.
Alicja Sarna nie ma wątpliwości, że państwo musi wziąć w końcu odpowiedzialność za konsekwencje sporu wokół TK. – Obywatel, podatnik czy przedsiębiorca ma prawo oczekiwać, że jeżeli państwo nałożyło na niego obowiązek niezgodny z konstytucją, a właściwa instytucja stwierdziła to naruszenie, państwo zapewni mu realną możliwość dochodzenia swoich praw. Skutki uchybień leżących po stronie organów państwa nie powinny obciążać jednostki ani pozbawiać jej możliwości skorygowania rozliczenia podatkowego do prawidłowej wysokości – konkluduje.
Niepublikowane wyroki Trybunału Konstytucyjnego
Przykłady orzeczeń korzystnych dla obywateli
• Wyrok z 9 lipca 2025 r. w sprawie tzw. ulgi meldunkowej (SK 64/20). Dawał szansę na odzyskanie PIT osobom, które zostały pozbawione ulgi podatkowej przy sprzedaży mieszkania czy domu przez niedopełnienie niekonstytucyjnego nadmiernego warunku oświadczenia o zameldowaniu.
• Wyrok z 22 kwietnia 2026 r. odnoszący się do sposobu obliczania ceny minimalnej w przypadku przymusowego wykupu akcji (SK 99/23). Mógł otworzyć drobnym inwestorom drogę do żądania dopłat za niesłusznie zaniżone ceny akcji.
• Wyrok z 25 marca 2026 r. dotyczący pozbawienia możliwości zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (SK 18/22). Część osób, którym w przeszłości odmówiono przyznania świadczenia lub nakazano jego zwrot jako nienależnie pobrane, mogłaby starać się o odzyskanie pieniędzy.
