Opinia została przyjęta na sesji plenarnej w Wenecji w piątek, 9 października, a jej treść opublikowana we wtorek. Komisja zarekomendowała by „w przypadku, gdy prezydent odmawia odebrania ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm lub opóźnia to, uniemożliwiając w ten sposób ukończenie zwykłej procedury składania ślubowania – dopuszczono możliwość dopełnienia aktu ślubowania bez fizycznego udziału prezydenta, pod warunkiem zachowania jego istotnych elementów, w tym złożenia ślubowania w przepisanej formie, należytego zweryfikowania jego wykonania oraz skierowania i przekazania go prezydentowi”.
Komisja Wenecka, czyli Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo, jest organem doradczym Rady Europy do spraw prawa konstytucyjnego, powołanym w 1990 r. Zajmuje się oceną zgodności rozwiązań prawnych z zasadami demokracji, praworządności i praw człowieka. Jej opinie nie są wiążące, ale często wpływają na działania instytucji europejskich.
Czytaj więcej
Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy do spraw prawa konstytucyjnego, przejęła w piątek na sesji plenarnej opinię na temat przepisów dotycząc...
Nawrocki nie odbiera ślubowania sędziów TK. Jest opinia Komisji Weneckiej
Opinia Komisji Weneckiej ma związek ze sporem politycznym wokół kompetencji Prezydenta RP. Karol Nawrocki nie odebrał ślubowania od czwórki sędziów TK, wybranych przez Sejm w marcu. Jak twierdzi prezydent, przy ich wyborze doszło do błędów. Teraz głowa państwa zwleka z zaprzysiężeniem kolejnego sędziego TK – Macieja Berka. Ten były minister ds. nadzoru nad wdrażaniem polityki rządu został wybrany do TK 4 września. Jego kandydaturę zgłosili posłowie klubu KO. Posłowie opozycji oraz Kancelaria Prezydenta wskazywali – jeszcze przed wyborem Sejmu – na wątpliwości co do spełnienia przez Berka wymogu formalnego w postaci dziesięcioletniej pracy w zawodzie prawniczym.
Przedmiotem analizy przeprowadzonej przez Komisję Wenecką były m.in. artykuły 179 i 194 Konstytucji RP. Pierwszy stanowi: „Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony.” Artykuł 194 dotyczy składu Trybunału Konstytucyjnego i powołania jego prezesa i wiceprezesa. Zapisano w nim: „Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą. Ponowny wybór do składu Trybunału jest niedopuszczalny”. W drugim punkcie tego przepisu mowa jest o tym, że „Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego”.
Konkluzja opinii Komisji Weneckiej
Jak podkreśliła Komisja Wenecka, sądownictwo konstytucyjne jest głównym elementem demokracji konstytucyjnej i decydującym kryterium praworządności. Sąd konstytucyjny odgrywa zasadniczą rolę jako strażnik Konstytucji, chroniąc podział władz i strzegąc praw gwarantowanych przez Konstytucję.
„Skuteczne wykonywanie tych funkcji wymaga, aby Trybunał Konstytucyjny mógł funkcjonować w powołanym zgodnie z prawem i zdolnym do orzekania składzie. Procedury regulujące obejmowanie urzędu przez wybranych sędziów, w tym składanie ślubowania, muszą zatem być skonstruowane i stosowane w sposób, który chroni, a nie utrudnia, ciągłość i skuteczne funkcjonowanie sądownictwa konstytucyjnego” - podkreśliła Komisja Wenecka w końcowych wnioskach swojej opinii.
KW przeprowadziła analizę porównawczą polskiego modelu powoływania sędziów z modelami innych państw europejskich. Jej wyniki potwierdzają, że nie ma jednolitego europejskiego modelu dotyczącego ani źródła prawa regulującego kwestię ślubowania, ani organu, przed którym jest ono składane. Nie jest wyjątkiem polski model, który zakłada wymóg złożenia przez sędziów TK ślubowania przed Prezydentem RP, lecz nie wynika to z Konstytucji, lecz ze zwykłej ustawy.
„Niezależnie od tych różnic [w poszczególnych modelach – przypis rp.pl] fakt, że ślubowanie składane jest przed Prezydentem, nie przyznaje mu sam w sobie uprawnień do badania merytorycznej strony powołania czy prowadzącej do niego procedury. W Polsce w przeważającej mierze ceremonialna funkcja złożenia ślubowania przed Prezydentem nie umniejsza instytucjonalnego znaczenia samego ślubowania. Jednocześnie jednak procedura składania ślubowania nie może być rozumiana ani stosowana w sposób, który ingeruje w konstytucyjne uprawnienie Sejmu do wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego lub nadaje Prezydentowi w procesie tego wyboru rolę, której Konstytucja mu nie przyznaje” - czytamy w opinii.
KW podkreśla, że ochrona skutecznego wykonywania tego uprawnienia Sejmu ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia prawidłowego składu i niezakłóconego funkcjonowania TK, co jest z kolei fundamentalne dla praworządności.
Komisja Wenecka zaleca Polsce:
- zapewnienie, aby odpowiednie przepisy regulujące składanie ślubowania przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego były stosowane zgodnie z ich ustawowym celem, tak aby Prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie od sędziów wybranych przez Sejm, nie roszcząc sobie uprawnień do kontroli procedury ich wyboru;
- w przypadku, gdy Prezydent odmawia odebrania ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm lub opóźnia ten proces, uniemożliwiając tym samym zakończenie zwykłej procedury złożenia ślubowania – umożliwienie złożenia ślubowania bez fizycznego udziału Prezydenta, pod warunkiem zachowania jego istotnych elementów, w tym wymogu, aby ślubowanie zostało złożone w przepisowej formie, jego dopełnienie zostało należycie zweryfikowane, a ono samo – skierowane i przekazane Prezydentowi;
- w odniesieniu do innych powołań sędziowskich – zapewnienie, by kandydaci, których dotyczy odmowa powołania na stanowisko sędziego, korzystali ze skutecznych gwarancji chroniących przed arbitralnością, w tym z dostępu do kontroli sądowej umożliwiającej weryfikację niearbitralnego charakteru takich decyzji.
Jak zaznaczono na końcu, Komisja Wenecka pozostaje do dyspozycji władz polskich oraz Zgromadzenia Parlamentarnego w celu udzielenia dalszej pomocy w tej sprawie.
Przypomnijmy, że opinia jest odpowiedzią na wniosek Komitetu Monitorującego PACE, czyli Komitet ds. Dotrzymywania Zobowiązań przez Państwa Członkowskie Rady Europy. Jest to jeden z najważniejszych stałych komitetów Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy.
Pełny tekst opinii Komisji Weneckiej: https://www.coe.int/en/web/venice-commission/-/cdl-ad-2026-031-e
Artykuł jest aktualizowany.
