Materiał powstał we współpracy z grupą Żabka

Żabka przystąpiła do systemu kaucyjnego, mimo że nie miała takiego obowiązku. Z czego wynikała taka decyzja?

Joanna Kasowska: Decyzja o przystąpieniu do systemu kaucyjnego w Polsce była dla nas jedną z bardziej kompleksowych do podjęcia w ostatnim czasie, ponieważ ma istotny wymiar biznesowy, ale też była elementem realizacji naszych celów i ambicji dotyczących obszaru – gospodarki obiegu zamkniętego, zdefiniowanych w Strategii Odpowiedzialności. Nie była zatem tylko reakcją na formalny obowiązek regulacyjny, który w przypadku sklepów o tak małej powierzchni nie występuje. Traktujemy system kaucyjny jako jedno z najbardziej efektywnych narzędzi ograniczania ilości odpadów opakowaniowych i realnego domykania obiegu surowców. Takie działanie wpisuje się w naszą misję odpowiadania na potrzeby klienta, opartą na zasadzie „wygodnie i odpowiedzialnie, każdego dnia”. Istotnym czynnikiem jest także skala naszej działalności. Ponad 12 tys. sklepów w całej Polsce oznacza możliwość prawdziwego wpływu na codzienne nawyki konsumenckie milionów klientów. Rozwiązania środowiskowe mają sens tylko wtedy, gdy są powszechnie dostępne, proste i nie wymagają od konsumentów dodatkowego wysiłku. Naszą rolą było więc zaprojektowanie takich modeli operacyjnych, które wesprą franczyzobiorców w realizacji tego przedsięwzięcia. System kaucyjny i wprowadzone wraz z nim udogodnienia pokazuje, że klienci Żabki są lojalni wobec marki, a wprowadzane przez nas innowacyjne działania prośrodowiskowe spotykają się z ich aprobatą. Z kolei dla franczyzobiorców to nie tylko sposób dbania o planetę, ale też budowania pozytywnych relacji ze swoimi klientami, co przekłada się na ich rozwój i zyski.

Jak przebiegały przygotowania do wprowadzenia systemu kaucyjnego?

Przygotowania do wdrożenia systemu kaucyjnego były procesem kilkuletnim i opartym na testach w realnych warunkach operacyjnych. W 2024 r. w ramach inicjatywy „Zielona Odnowa” rozpoczęliśmy pilotaż systemu kaucyjnego, którego celem było sprawdzenie zachowań konsumentów, wydolności procesów logistycznych oraz wpływu systemu na codzienną pracę sklepów. W pięciu miastach: Bydgoszczy, Zielonej Górze, Tychach, Katowicach i we Wrocławiu klienci byli zachęcani do oddawania plastikowych butelek poprzez dodatkowe wynagrodzenie punktami lojalnościowymi, „żappsami”, które mogli otrzymać w aplikacji Żappka. Dodatkowo, wdrażając rozwiązania w tak dużej skali i w tak małych przestrzeniach, jakie posiadają sklepy Żabka, musieliśmy być przygotowani na każde warunki. Dlatego projektowaliśmy je tak, aby klient mógł oddać opakowania zarówno do automatów, jak i manualnie u sprzedawcy, bez konieczności okazywania paragonu. Wyzwaniem były maszyny do zbiórki, które powinny wyręczyć pracowników sklepu z dodatkowej obsługi ręcznej. Na rynku dostępne były tylko wielkogabarytowe urządzenia, które nie wpasowywały się w małe przestrzenie sal sprzedaży. Dlatego zaprojektowaliśmy z naszymi partnerami biznesowymi urządzenia „szyte” specjalnie pod nasze sklepy, tak by spełniały nasze wymagania technologiczne i procesowe.

Wszystkie testy i pilotaże, które przeprowadziliśmy na „żywym organizmie”, czyli w naszych sklepach, wraz z klientami, franczyzobiorcami i zewnętrznymi partnerami biznesowymi, posłużyły nam do tego, by nie tylko ocenić efektywność zbiórki, model biznesowy, efektywność kosztową, lecz także zidentyfikować bariery operacyjne i obszary wymagające uproszczeń.

Jakimi sukcesami już mogą się państwo pochwalić?

Jednym z kluczowych czynników sukcesu była gotowość franczyzobiorców do wdrożenia nowych procesów w warunkach dużej niepewności regulacyjnej. W krótkim czasie przeszkoliliśmy franczyzobiorców i sprzedawców oraz uruchomiliśmy skomplikowaną logistykę odbioru surowców w skali całego kraju. Do tej pory zainstalowano ponad 4,5 tys. automatów do zbiórki opakowań, a w pozostałych placówkach funkcjonuje zbiórka manualna. W trakcie pilotażu w 2024 r., w ramach automatycznej i ręcznej selektywnej zbiórki, zebraliśmy 82,3 t butelek PET oraz 36,9 t puszek aluminiowych. Dotąd, przez ponad dwa lata, sieć zebrała 18 mln sztuk opakowań, co potwierdziło zarówno gotowość operacyjną sieci, jak i zaangażowanie klientów. Ważnym elementem systemu są także benefity dla konsumentów. Obok zwrotu kaucji oferujemy rabaty oraz punkty w aplikacji Żappka. Dzięki temu system kaucyjny staje się rozwiązaniem, które łączy aspekt środowiskowy z realną wartością dla klienta i wspiera kształtowanie proekologicznych nawyków. Tu chciałabym nadmienić, że to osiągnięcie nie byłoby możliwe bez ludzi którzy z otwartością, determinacją, elastycznością, zrozumieniem potrzeb klienta i uwarunkowań sieci pracowali nad tym projektem, to jest nasz ogromny zasób i przewaga.

Podsumowując – takim największym sukcesem jest intuicyjny system wdrożony i realnie działający na „prawie” każdym rogu – ponad 12 tys. miejsc zbiórki.

Takie działania są elementem szerszej transformacji w kierunku gospodarki obiegu zamkniętego. Na czym ona polega?

Gospodarka obiegu zamkniętego nie jest w Żabce osobnym projektem, lecz integralnym elementem wielu inicjatyw i decyzji w różnych obszarach biznesu. Patrzymy na obieg surowców jako całość. Zaczynamy od projektowania opakowań marek własnych, tak by zużywać mniej surowców i chronić zasoby. Dbamy też o to, by opakowania nadawały się do recyklingu. Wykorzystujemy wielorazowe opakowania logistyczne, zbieramy surowce z rynku i współpracujemy z recyklerami. Dzięki temu odzyskujemy wartościowe materiały i możemy wykorzystać je ponownie w nowych produktach.

Dziś 95 proc. opakowań marek własnych Żabki nadaje się do recyklingu – to duża praca z dostawcami nad odpowiednimi materiałami, sposobami nadruku, kompatybilnością materiałów. Ale to nie wszystko – przykładem działania w obszarze ekoprojektowania jest też opakowanie z zawartością recyklatu, który otrzymuje się z surowca już raz wprowadzonego na rynek. Korzystamy z takich opakowań m.in. w marce Szamamm, gdzie poszerzamy portfolio produktów w tackach cPET, które zawierają 70 proc. materiału z recyklingu. W przypadku napojów marek własnych stosujemy opakowania wykonane z plastiku pochodzącego z recyklingu. Równolegle pracujemy nad rozwiązaniami ograniczającymi jednorazowość: promując korzystanie z kubków wielorazowych, oferując rabat za napój we własnym kubku. Tam, gdzie jest taka możliwość, stosujemy również opakowania logistyczne wielorazowego użytku. Pracujemy nad programami nie tylko segregacji odpadów w sklepach i magazynach, ale także ich odzysku i recyklingu.

Cały czas rozszerzamy nasze kompetencje w zakresie GOZ, współpracując z uczelniami oraz biorąc udział w międzynarodowych projektach w tym zakresie. Jednym z takich projektów jest „Retail ReLooped”, realizowany we współpracy z partnerami z branży gospodarki odpadami, samorządami i środowiskiem naukowym przy wsparciu programu „Interreg Południowy Bałtyk”. W jego ramach, dzięki zaangażowaniu instytucji, oraz sieci handlu detalicznego takich jak Żabka możliwe było przetestowanie innowacyjnych rozwiązań cyrkularnych na wielu płaszczyznach, również z aktywnym udziałem użytkowników. Jako partner wspierający sprawiliśmy, że wybrane z naszych sklepów pełnią rolę „living labs”, w których nasi klienci mogą na bieżąco przetestować innowacyjne opakowania i rozwiązania przyjazne środowisku.

Jakie inne działania ESG wprowadzono w Żabce?

W Grupie Żabka zrównoważony rozwój od lat stanowi praktyczny fundament naszej strategii – prawdziwie zmienia sposób, w jaki prowadzimy biznes, i przynosi wymierne efekty środowiskowe, społeczne i operacyjne. Dzięki inwestycjom w energooszczędne technologie, automatyzację czy pracę nad flotą niskoemisyjną znacząco ograniczyliśmy ślad środowiskowy w skali ponad 12 tys. sklepów, jednocześnie podnosząc efektywność całego łańcucha dostaw. Pracujemy z naszymi dostawcami, wdrażając wspólne polityki środowiskowe, podnosząc standardy jakości i etyki oraz rozwijając transparentne modele współpracy oparte na Kodeksie Postępowania, co realnie podnosi poprzeczkę dla całego rynku. Dużą wagę przykładamy również do ograniczania strat żywnościowych. Rozwijamy inteligentne narzędzia do zarządzania zapasami, programy ratowania żywności i rozwiązania pozwalające efektywniej wykorzystywać produkty o krótszej dacie ważności, co przekłada się z kolei na znaczące zmniejszenie strat. Nasze działania stawiają klienta i jego potrzeby w centrum uwagi, czego przykładem może być program „Porcja DobreGO!”, który wspiera świadome wybory klientów i zwiększa dostępność dobrze zbilansowanych żywieniowo produktów. Tylko w zeszłym roku osiągnęliśmy ponad 1,8 mld wartości sprzedaży na tych produktach, czyli ponadczterokrotnie więcej, niż gdy program startował.

Poza klientami jednym z naszych najważniejszych interesariuszy jest planeta i właśnie z myślą o niej i o lokalnych społecznościach rozpoczęliśmy działania w Programie Re:Generacja, który realizowany jest z UNEP/GRIDWarszawa, a w ramach którego chronimy kluczowe dla retencji wodnej siedliska hydrogeniczne w Karkonoskim Parku Narodowym, co jest niezwykle ważne dla utrzymania bioróżnorodności w tym obszarze, ale także pomaga minimalizować ryzyko wystąpienia susz i powodzi w tym regionie. Te projekty pokazują, że zrównoważony rozwój w Żabce jest nie tylko odpowiedzialnością, lecz również siłą napędową innowacji i długofalowej odporności biznesu.

12 tys. sklepów w całej Polsce pozwala na wpływanie na wiedzę i nawyki klientów. W jaki sposób Żabka korzysta z takich narzędzi?

Skala sieci i format convenience sprawiają, że jesteśmy bardzo blisko codziennych decyzji klientów. To pozwala nam wspierać budowanie dobrych nawyków w naturalny sposób – bez narzucania zmian i dodatkowego wysiłku, wygodnie i odpowiedzialnie, każdego dnia. Chcemy jasno pokazywać, że klient jest istotnym uczestnikiem systemu kaucyjnego i innych działań środowiskowych. Decyzje, takie jak zwrot opakowań, wybór produktów w bardziej przyjaznych środowisku opakowaniach czy korzystanie z kubków wielorazowych, mają realne znaczenie. Naszą rolą jest ułatwianie tych wyborów poprzez komunikację w sklepach, w aplikacji oraz poprzez rozwiązania, które są jednocześnie proste i atrakcyjne. Wierzymy, że właśnie w ten sposób można budować trwałe zmiany.

Materiał powstał we współpracy z grupą Żabka