Katastrofa smoleńska. Jest decyzja prokuratury ws. zdrady dyplomatycznej

Wielowątkowe śledztwo w sprawie zdrady dyplomatycznej po katastrofie rządowego samolotu pod Smoleńskiem 10 kwietnia 2010 r. trwa od 31 sierpnia 2016 r. Jak poinformował prok. Przemysław Nowak, rzecznik prasowy Prokuratury Krajowej, postanowienie o umorzeniu wątku tzw. zdrady dyplomatycznej wydał 4 marca kierownik Zespołu Śledczego nr 1 PK. Decyzja ta jest prawomocna. 

Prokuratura Krajowa: nie ma dowodów, że Donald Tusk rozmawiał z Bronisławem Komorowskim o wspólnym śledztwie z Rosjanami ws. katastrofy smoleńskiej

Z informacji PK wynika, że śledczy zdecydowali o umorzeniu wątku o działaniu na szkodę Rzeczypospolitej Polskiej poprzez odstąpienie od ustnej umowy przewidującej wspólne prowadzenie śledztwa przez polskich i rosyjskich prokuratorów, a także wątek związany z zaniechaniem wystąpienia Prokuratora Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej do Prokuratora Generalnego Federacji Rosyjskiej z wnioskiem o utworzenie wspólnego zespołu śledczego do prowadzenia postępowania przygotowawczego w sprawie katastrofy.

W sprawie pierwszego wątku śledztwo zostało rozpoczęte w 2010 r. w wyniku dwóch pisemnych zawiadomień od osób fizycznych. Zawiadamiający wskazali, że 10 kwietnia 2010 r., w trakcie rozmowy telefonicznej pomiędzy Prezesem Rady Ministrów lub Marszałkiem Sejmu tymczasowo wykonującym obowiązki Prezydenta RP a Prezydentem Federacji Rosyjskiej miało dojść do zawarcia ustnej umowy dotyczącej wspólnego prowadzenia przez prokuratorów polskich i rosyjskich śledztwa w sprawie katastrofy samolotu Tu-154M nr 101. Zdaniem zawiadamiających, tego samego dnia premier lub p.o. prezydenta RP miał odstąpić od tej umowy, również ustnie, co stanowiło działanie na szkodę Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 129 k.k. (przestępstwo „zdrady dyplomatycznej”).

Po przesłuchaniu kilkudziesięciu świadków i analizie obszernej dokumentacji prokuratura nie uzyskała żadnego dowodu potwierdzającego zgłoszone zarzuty. Dowodów takich nie wskazały również osoby zawiadamiające, które – jak twierdzi prokuratura - ograniczyły się jedynie do przedstawienia swoich przypuszczeń na podstawie doniesień medialnych.

"W uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu prokurator wskazał, że niezależnie od braku jakichkolwiek dowodów na zawarcie takiej umowy, w kwietniu 2010 r. prokuratura była organem niezależnym od rządu, a funkcja Prokuratora Generalnego była oddzielona od funkcji Ministra Sprawiedliwości. W konsekwencji ani premier, ani prezydent nie mieli uprawnień do zawierania jakichkolwiek umów dotyczących sposobu prowadzenia śledztwa, „przekazywania śledztwa” czy tworzenia lub wnioskowania o powołanie wspólnych międzynarodowych zespołów śledczych" - przekazał rzecznik PK.

Czytaj więcej

Opinie Prawne

Katastrofa w Smoleńsku a zdrada dyplomatyczna

Sprawcy zdrady dyplomatycznej trzeba udowodnić, że godził się z tym, że przez jego zachowania Polska poniesie lub może ponieść szkodę.

Śledztwo prokuratorskie to nie badanie przyczyn katastrofy smoleńskiej. Pomyłka w zawiadomieniu?

To nie wszystko. Jak dodał prok. Nowak, w uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu prokurator stwierdza, że zawiadamiający pomylili dwie formy działań podejmowanych przez organy państwa po katastrofie lotniczej. 

"Pierwszą formą jest śledztwo prowadzone przez prokuratorów na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego, z wykorzystaniem instrumentów międzynarodowej pomocy prawnej. Celem tego postępowania jest ustalenie, czy doszło do przestępstwa oraz kto ponosi ewentualną odpowiedzialność karną. Ani Premier, ani Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie posiadali żadnych uprawnień w zakresie wyboru lub ustalania podstaw prawnych ani sposobu prowadzenia śledztwa" - wyjaśniono.

Drugą formą jest badanie przyczyn wypadku prowadzone przez odpowiednią państwową komisję na podstawie przepisów Prawa lotniczego, aktów wykonawczych i prawa międzynarodowego. Celem tego postępowania jest ustalenie przyczyn i okoliczności wypadku oraz sformułowanie zaleceń dotyczących bezpieczeństwa lotów.

„Obie wskazane wyżej procedury prowadzone są przez niezależne od siebie podmioty, na odmiennych podstawach prawnych i mają różne cele. (...) Nie mogły natomiast stanowić i nie stanowiły podstawy prowadzenia polskiego śledztwa prokuratorskiego” - wskazuje prokuratura. Tymczasem w zawiadomieniach wskazano, że rzekoma umowa o wspólnym śledztwie prokuratorów polskich i rosyjskich dotyczyła  czynności badawczych prowadzonych przez przedstawicieli odpowiednich komisji do spraw badania wypadków lotniczych, a nie czynności procesowych prowadzonych w ramach śledztwa przez prokuratorów.

Czytaj więcej

Prawo karne

Katastrofa smoleńska: śledztwo bez przełomu

Po ośmiu latach od tragedii z 10 kwietnia 2010 r. prokuratura nie znalazła nowych faktów.

Dlaczego prokurator generalny Andrzej Seremet nie zaproponował Rosji wspólnego śledztwa

Drugi umorzony wątek dotyczył braku wniosku do Prokuratora Generalnego Federacji Rosyjskiej o powołanie wspólnego zespołu śledczego  w sprawie katastrofy smoleńskiej.

Prok. Przemysław Nowak wyjaśnia, że zgodnie z polskim prawem wyłącznie Prokurator Generalny był uprawniony do wystąpienia z takim wnioskiem do władz Federacji Rosyjskiej. Uprawnień takich nie miał Premier czy Prezydent RP. 

Śledztwo miało wyjaśnił, dlaczego ówczesny prokurator generalny Andrzej Seremet nie skorzystał z tego uprawnienia. 

"Z ustaleń śledztwa wynika, iż niewystąpienie z wnioskiem do władz rosyjskich o utworzenie wspólnego zespołu śledczego wynikało przede wszystkim z ustaleń i ocen poczynionych w 2010 r. w Prokuraturze Generalnej, iż wniosek taki byłby nieskuteczny, z uwagi na brak odpowiednich regulacji prawnych po stronie rosyjskiej" - podaje rzecznik PK.

Andrzej Seremet wyjaśnił tę swoją decyzję m.in. w piśmie z 26 kwietnia 2010 r. skierowanym do Ministra Sprawiedliwości, wskazując na  „brak jest prawnych możliwości powołania wspólnego polsko-rosyjskiego zespołu śledczego w sprawie zbadania okoliczności katastrofy polskiego samolotu pod Smoleńskiem”. Chodziło o to, że Federacja Rosyjska nie była stroną aktów prawa międzynarodowego przewidujących powoływanie wspólnych zespołów śledczych. Jak ustaliła Prokuratura Generalna, prawo rosyjskie nie przewidywało też możliwości utworzenia międzynarodowego zespołu śledczego na zasadzie wzajemności, choć niektórzy prawnicy wskazywali na taką „teoretyczną możliwość”. 

Także według prowadzących umorzone teraz śledztwo, skuteczność wniosku Prokuratora Generalnego byłaby mało prawdopodobna. Poza tym prokuratorzy prowadzący wówczas polskie śledztwo nie wskazywali na konieczność wnioskowania o powołanie wspólnego zespołu śledczego. W latach 2010–2015 strona rosyjska zrealizowała większość wniosków o pomoc prawną kierowanych przez stronę polską. Prokurator podkreślił, iż nie sposób rozstrzygnąć, czy ewentualny wspólny zespół śledczy przyczyniłby się do poprawy współpracy z Federacją Rosyjską i w jakim zakresie miałby korzystny wpływ na bieg polskiego śledztwa. 

„Umarzając postępowanie prokurator z Zespołu Śledczego nr 1 oceniał, iż niewystąpienie w 2010 r. z wnioskiem do władz Federacji Rosyjskiej o utworzenie wspólnego zespołu śledczego nie wyczerpywało znamion żadnego przestępstwa, w tym w szczególności „zdrady dyplomatycznej” z art. 129 k.k. czy poplecznictwa z art. 239 k.k.” - poinformował prok. Nowak.

To nie koniec śledztwa ws. zdrady dyplomatycznej

Rzecznik prasowy Prokuratury Krajowej przekazał, że nadal toczy się śledztwo ws. głównego wątku dotyczącego tzw. zdrady dyplomatycznej (sygn. PK III 1 Ds 2.2016), tj. działania na szkodę Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od kwietnia 2010 r. do stycznia 2011 r. przez polskich funkcjonariuszy publicznych. Chodzi o zawarcie niekorzystnej dla Polski umowy międzynarodowej z Federacją Rosyjską w sprawie wyboru mechanizmu prawnego dla prowadzenia badania przyczyn katastrofy smoleńskiej. 

„Wątek ten nie dotyczy podstaw prowadzenia śledztwa przez prokuraturę, lecz wyboru podstawy prawnej badania przyczyn wypadku przez właściwe komisje badania wypadków lotniczych” - zaznacza prok. Nowak.

Zmiana prowadzących śledztwo ws. zdrady dyplomatycznej. „Niezrozumiałe przyczyny długotrwałości”

Przekazanie głównego wątków śledztwa Zespołowi Śledczemu nr 4 Prokuratura Krajowa poinformowała również o zmianach w kierownictwie Zespołu Śledczego nr 1 oraz ograniczeniu liczby prokuratorów wchodzących w jego skład. Zarządzeniem z 17 grudnia 2025 r. prokurator generalny Waldemar Żurek  odwołał  czterech prokuratorów delegowanych do Prokuratury Krajowej z innych jednostek prokuratury. Zarządzenie to wchodzi w życie 31 marca 2026 r.