To co, wojna z prezydentem o DSA?

Nie ma wojny. Jest bardzo wielkie rozczarowanie i to nie moje, a społeczne.

Ale proszę nie mówić za społeczeństwo tylko za siebie.

Jestem rozczarowany, zły i mam wrażenie, że pan prezydent zdezerterował ze swoich obowiązków dotyczących ochrony rodziny.

Co to znaczy zdezerterował?

Kiedy chodzi o rodzinę pana prezydenta, nie ma on wątpliwości, że państwo powinno reagować, gdy pojawia się hejt i nienawiść. Sam interweniowałem u wielu platform, kiedy treści dotyczyły jego rodziny, szczególnie najmłodszej córki. Te wpisy zostały usunięte. Ale takie samo bezpieczeństwo należy się każdej rodzinie w Polsce. Nie może być tak, że jedna rodzina je ma, a inne muszą o nie prosić, błagać, czasami przez łzy. Dlatego uważam, że pan prezydent zdezerterował z odpowiedzialności za bezpieczeństwo dzieci w sieci.

Weto DSA, czyli ustawy o bezpieczeństwie w internecie. Gawkowski: Nawrocki „nie wie, co wetuje”

Jak pan sobie tłumaczy powody weta?

Mam wrażenie, że szukał argumentów po to, żeby ją zawetować, a nie, żeby opisać konkretny stan rzeczy. Niech pokaże przepis pozwalający wyłączyć platformę. Niech pokaże, czego nie zrobiliśmy z rzeczy, o które zwracał się minister Bogucki. Chciał natychmiastowej wykonalności przy przestępstwach pedofilskich? Zrobiliśmy to. Chciał krótszego vacatio legis? Skróciliśmy. Pan prezydent po prostu nie wie, co wetuje, a środowisko wielkich platform wywiera na niego presję. Jest mu wygodnie, żeby trwał spór polityczny, bo dla prawicy to wygodny spór. Bardzo dużo patologicznych treści związanych z ekstremizmem jest radykalnie prawicowych i on się boi, że to zniknie. Ale jeżeli coś jest nielegalne w realnym życiu, nie może być legalne w internecie.

Czytaj więcej

Burza po wecie prezydenta. Marta Nawrocka: Musimy chronić dzieci i wolność słowa

Weto ma związek z kampanią przed przyszłorocznymi wyborami parlamentarnymi?

Tak. Ten proces znowu będzie trwał tygodnie i miesiące i dla prezydenta jest to plus. Blokując ustawę o bezpieczeństwie w internecie, de facto daje szansę, żeby hejt i prawicowa nienawiść rosły w sieci. Widzę to po własnych mediach społecznościowych. W ciągu dwóch dni pojawiły się tysiące kont, często z treściami wyglądającymi na generowane przez AI. Byłem wyzywany od… Najczęściej są to pseudonimy, wygenerowane zdjęcia, boty. Pod Pałacem Prezydenckim spotkałem mężczyznę, który powiedział, że sam obsługuje 30 kont i nie zgadza się na żadną regulację internetu. Kiedy tłumaczyłem mu, że nikt nie zakazuje pisać, tylko chodzi o treści związane z zabójstwami czy namawianiem do złych rzeczy, pojawiło się zrozumienie, a nawet poparcie. Ale kiedy prezydent mówi, że ktoś chce ludzi cenzurować, duża część wierzy, że państwo chce cenzurować. A to jest kłamstwo, ale ludzie o tym nie wiedzą, bo przecież nie analizują ustaw, wierzą w słowa prezydenta. I oskarżam o to kłamstwo pana prezydenta. Postawiłem mu publiczny akt oskarżenia. Każda łza matki, każda zepsuta noc, każda krzywda rodziny wynikająca z hejtu i nienawiści w internecie dotykającej dzieci to dzisiaj krzywda, za którą odpowiada pan prezydent.

Gawkowski zapowiada kolejną ustawę DSA po Nowym Roku

Co dalej?

Kolejne podejście. Wprowadziliśmy wszystkie poprawki, o które prosił prezydent. Jeżeli ma następne, niech wskaże konkretny przepis. Wyślemy pismo i poprosimy, żeby przedstawił swoje argumenty na piśmie: którego artykułu ma nie być i dlaczego. Mam już dość zabawy w ciuciubabkę. Nie chodzi o narrację. Niech będzie numer artykułu i konkret. Równolegle zorganizujemy konsultacje społeczne, na które zaprosimy wszystkie strony, również prezydenta. Po Nowym Roku, w styczniu zgłosimy nową ustawę.

A jeżeli z Pałacu Prezydenckiego nie dostanie pan żadnej odpowiedzi?

Liczę na rozsądek. Ale każdą łzę, każdą sytuację krytyczną, każde samobójstwo będziemy dokumentować i wysyłać do Nawrockiego, mówiąc: twoja wina, twoja wina, twoja wielka wina. Najpierw chcemy jednak, żeby prezydent na piśmie powiedział, co konkretnie mu się nie podoba. Później konsultacje społeczne i nowa ustawa.

Polsce grożą kary za niewdrożenie unijnego prawa. Gawkowski: rachunek wyślę do Pałacu

Przeciwko Polsce jest już sprawa w TSUE za niepełne wdrożenie dyrektywy. Po kolejnym wecie możemy spodziewać się kar?

Polska być może będzie musiała płacić kary związane z niewykonywaniem europejskiego prawa. Komisja od dłuższego czasu daje nam znać. Podzieliliśmy projekt na dwie ustawy. Pierwsza została przyjęta, druga miała zostać przyjęta do końca roku. Rząd zrobił wszystko, co trzeba było. Co więcej, posłowie PiS na komisjach głosowali za poprawkami. Mówili nawet, że wykonanie zaleceń ministra Boguckiego powinno pomóc w podpisaniu ustawy.

Jakiej kary możemy się spodziewać?

Dzisiaj nie da się tego powiedzieć. Jeżeli kara przyjdzie, wyślę ją do Pałacu Prezydenckiego. Niech zapłaci. Mogą ją sobie potrącić z wynagrodzeń. Będą mieli z czego.

Brak drugiej części DSA oznacza też, że prezes UKE jest w starciu z platformami cyfrowymi właściwie bezzębny.

Jest bardzo ograniczony. Może wysyłać nasze skargi dotyczące Mety do Irlandii i prosić, żeby tam reagowali. Prezydent wykoleił wszystkie możliwości ugryzienia dużych platform.

Czytaj więcej

Rosyjski ślad w oszustwach na Facebooku. Brzoska ujawnia nowe ustalenia

Na przykład Metę za scam i fałszywe reklamy?

Odbyłem w Berlinie spotkanie cyfrowego Trójkąta Weimarskiego z ministrami cyfryzacji Niemiec i Francji. Przekonywałem ich, żeby przyłączyli się do naszych działań. Francja zadeklarowała poparcie dla naszego stanowiska i chce zwrócić się do Komisji Europejskiej, wskazując na konieczność nałożenia kary na Metę. Niemcy prowadzą własny audyt. To jest krok po kroku. Im większa będzie europejska presja na Komisję Europejską, tym szybsza możliwość nałożenia kar. Buduję tę koalicję. Nie jest łatwa, ale ją buduję.

Meta, scam i fałszywe reklamy. Nowa ustawa przed wyborami w 2027 r. 

A jeżeli Komisja Europejska nie nałoży kary na Metę na podstawie pana wniosku?

Dzisiaj nie mamy podstaw, aby zrobić to w kraju. Mogłyby być, ale prezydent zawetował drugą ustawę dotyczącą DSA. Gdyby ją podpisał, zaczęlibyśmy działać: wskazywać platformom nielegalne treści i patrzeć, jak reagują. Najpierw platforma musi nie zadziałać, żeby można było ją ukarać. Ale wreszcie mielibyśmy narzędzia do nakładania kar.

Ludzie Rafała Brzoski znaleźli trop dotyczący oprogramowania do scamów: firma z Dubaju z powiązaniami operacyjnymi z Rosją. Polskie służby to sprawdzają?

Polskie służby pracują nad wszystkimi elementami bezpieczeństwa państwa. O trwających postępowaniach nic nie mogę powiedzieć. Mogę tylko powiedzieć, że platformy mają świadomość, iż polskie państwo spraw scamów, nielegalnych treści i danych z platform nie odpuści.

Na jakim etapie jest ustawa dotycząca scamów? Jednym z założeń ma być odpowiedzialność platform do 150 proc. szkody.

Pracujemy. Namawiamy Ministerstwo Finansów, żeby nas wsparło, bo chcemy jak najszybciej przyjąć tę ustawę. Inicjatywę Rafała Brzoski popieram w 150 proc. Uważam, że platformy trzeba karać za to, że wprowadzają obywateli w błąd. Dopiero zakładamy cyfrowemu rynkowi prawne chomąto. Trzy lata temu, kiedy zostałem ministrem i mówiłem, że trzeba ograniczać platformy cyfrowe, słyszałem, że przesadzam z regulacjami. Dzisiaj większość mówi, że zmiany idą za wolno.

Z tą ustawą zdążycie przed wyborami?

Wierzę, że tak.

Czego z punktu widzenia hejtu i dezinformacji nauczyły pana wydarzenia w Krakowie i strzelanina na rynku?

Że trzeba być bardzo czujnym, jeżeli chodzi o emocje w sieci. Musimy przygotowywać społeczeństwo do tego, czym jest dezinformacja i jak rozpoznawać nieprawdziwe treści. Fałszywe narracje po wydarzeniach w Krakowie osiągnęły około 250 mln wyświetleń. To pokazuje, jak bardzo społeczeństwo nie rozumie jeszcze skutków podawania dalej fałszywych informacji. Winni są też pseudodziennikarze i politycy, którzy podawali albo wręcz wytwarzali nieprawdziwe narracje.

Skoordynowana akcja dezinformacyjna?

Najpierw zaczęło się od ruchu organicznego w Polsce, a dopiero później podchwyciły to rosyjskie i zagraniczne trolle. Sami zrobiliśmy sobie krzywdę, którą Rosjanie wykorzystali. To, co wytworzyli polscy politycy, później podbijali botami i kontami kremlowskimi. Jeżeli polski polityk mówi, że Unia Europejska z polskim rządem przygotowywała zamach, żeby odwołać Marsz Niepodległości, to ja się nie dziwię, że Rosjanie uznali to za złoto.

Czytaj więcej

Cyfrowy kult zbrodniarza i fabryka kłamstw. Jak zamach w Krakowie podpalił sieć

To kolejny argument za tezą, że weto Nawrockiego pozostawia przestrzeń dla takich treści przed kampanią?

Wydarzenia w Krakowie powinny być ostatecznym argumentem, po którym prezydent powiedziałby: podpiszę tę ustawę. Mam wrażenie, że dla niego były ostatecznym argumentem, żeby jej nie podpisać. Ja uważam, że kiedy pojawia się nieprawdziwa informacja, emocje społeczne trzeba wygaszać. Mam wrażenie, że prezydent uważa, iż kiedy emocje są negatywne, trzeba je podpalać. Dla Nawrockiego i jego patronackiej listy brunatnej prawicy hejt i nienawiść w internecie podsycane dezinformacją to złoto, z którego warto skorzystać. Dlatego tę ustawę zablokował.

Palantir i X. Gawkowski: Polska ma „cyfrowe bomby atomowe”

We wrześniu zawnioskowaliście do Władysława Kosiniaka-Kamysza o audyt ryzyk związanych ze współpracą wojska z Palantirem. Nadal nie macie odpowiedzi?

Sprawa się toczy. Zwróciliśmy wojsku uwagę, że takie firmy powinny być audytowane przed podpisywaniem umów. Ja jako pełnomocnik rządu ds. bezpieczeństwa muszę wskazywać elementy, które systemowo mogą być niebezpieczne. Nie mam jednak podstaw, żeby jednoosobowo określać, o czym wojsko rozmawia, bo część tych spraw odbywa się w trybie niejawnym. Wskazaliśmy zagrożenia i czekamy. Liczę, że wojsko je dokładnie analizuje.

Powinniśmy w ogóle zawierać umowę z Palantirem, biorąc pod uwagę również to, kim jest Peter Thiel i jakie ma poglądy?

Bez dokumentów i wiedzy, czego dotyczą rozmowy, trudno mi odpowiedzieć. Nie patrzę też na to przez pryzmat osoby właściciela. Gdybyśmy mieli tak patrzeć, to w mojej ocenie powinniśmy od razu wyłączyć w Polsce platformę X.

O wyłączeniu X mówił pan już kilka razy. A platforma nadal działa. Boi się pan to zrobić?

Nie chodzi o strach. Wyłączenie czegoś w dzisiejszych czasach nie jest łatwe. Trzeba mieć świadomość społeczną tego, co się wydarzy. Polska jest jednym z nielicznych państw na świecie, które w ogóle mówi, że może coś takiego zrobić. Inni na nas patrzą i obserwują, czy mamy odwagę o tym mówić.

Po co pan o tym mówi, skoro X nadal działa?

Bo wszystko jest procesem. Bardzo głęboko uzależniliśmy się od różnego rodzaju platform cyfrowych. Musimy społeczeństwu opowiadać, co państwo może zrobić, żeby ludzie mieli świadomość, że te platformy nie zawsze działają uczciwie i mogą wykorzystywać ich dane. Kiedy wystąpiliśmy w sprawie Mety i 250 mln euro kary, też pytano: po co? A dzisiaj wszyscy w Europie wiedzą, że Polska zrobiła to jako pierwsza.

Dostał pan od premiera carte blanche w tej walce z amerykańskimi gigantami technologicznymi?

Nie rozmawiałem z premierem o żadnym carte blanche. Tak jak w przypadku podatku cyfrowego, który nie jest antyamerykański, jest bardziej antyazjatycki, tak w sprawach cyberbezpieczeństwa słyszę zawsze to samo, rób to, co uważasz za stosowne. Najważniejsze jest bezpieczeństwo Polski. Nie rozmawiamy o firmach, tylko o tym, jak zabezpieczyć Polskę.

A Karol Nawrocki panu w tym przeszkadza, bo – jak pan twierdzi – jest lobbystą BigTechów.

Karol Nawrocki jest lobbystą dużych korporacji. Widzę to po decyzjach, które podejmował.

Przedkłada interes amerykańskich koncernów technologicznych nad polską rację stanu?

Powiedziałbym tak: Karol Nawrocki zachowuje się jak lobbysta interesów wielkich platform. Nie zgodził się na ustawę o bezpieczeństwie w internecie, dzienniczek elektroniczny, ustawę o kryptowalutach. Nie wiadomo, co zrobi z kolejnymi ustawami. To pokazuje, że w sprawach cyfrowego państwa w dużej mierze działa na rzecz wielkich zagranicznych koncernów kosztem obywateli. Wrócę do dzienniczka, dzisiaj jest płatny, miał być bezpłatny. Dzisiaj dane są na zagranicznych serwerach, miały być w Polsce. W przypadku ustawy o bezpieczeństwie w internecie uwzględniliśmy uwagi ministra Boguckiego: skróciliśmy vacatio legis, wprowadziliśmy natychmiastową wykonalność tam, gdzie o nią prosił, jest sąd powszechny. Wszystko zostało zrobione. I gdzie jest cel weta? Moim zdaniem zostaje jeden, przychodzi ktoś duży i mówi - słuchaj, to prawo w Polsce jest niepotrzebne.

I zostają panu tylko słowa, straszenie, grożenie palcem.

Do działania potrzebne są narzędzia. Muszą być zapisane w ustawach, żeby można było legalnie z nich korzystać. Państwo musi działać w ramach prawa. Ale mamy też argumenty ostateczne. Trzeba o nich mówić, żeby społeczeństwo wiedziało, że państwo nie jest wobec koncernów bezbronne. Mamy cyfrowe bomby atomowe, ale lepiej byłoby mieć też metody konwencjonalne. Zamiast rzucać bombę atomową, lepiej mieć granat i powiedzieć: w tym miejscu go używamy. Bo kiedy wyłączasz platformę, kończą ci się dalsze argumenty.

Wyłączenie X byłoby bombą atomową. Co jest granatem?

Coraz większe kary, również w Unii Europejskiej. Polskie państwo może nakładać setki milionów, ale takie wielkie korporacje trzeba karać w miliardach. Miliony już nie wystarczają.

Czytaj więcej

Sejm bierze pod lupę zyski Mety. Rząd grozi gigantowi ograniczeniem działania

Tyle mówi pan o karach i zamykaniu platform, a skarbiec, do którego miały trafiać pieniądze, jest na razie pusty.

A kto na świecie już to wywalczył? Jakie państwo w Unii Europejskiej w ogóle zaczęło taki proces? Jest tylko jedno, Polska. Ktoś musi ten proces zacząć. Nikt nie mówił, że będzie łatwo. Mierzymy się z firmami, których budżety są czasami większe niż budżety państw. Stanęliśmy do walki, która nie jest równa. Ale platforma też traci. Reputacja jest dla niej ważna. Utrata użytkowników jest ważna. Wiedza społeczna o tym, że jest nieuczciwa, jest bardzo ważna. Gdybyśmy dwa-trzy lata temu rozmawiali o tym, że będziemy mówić o Mecie i innych platformach, że mają „brudne ręce”, że szkodzą społecznie, mało kto uwierzyłby, że taka rozmowa będzie się toczyła. Dzisiaj pokazujemy statystyki, NASK prowadzi badania, Ministerstwo Cyfryzacji zbiera dane, przekazaliśmy dowody Komisji Europejskiej.

Ta walka z Metą to dla pana również polityczne złoto?

Traktuję ją jako swoje osobiste wyzwanie. W 2018 r. pisałem w „Cyberkolonializmie” o kilku rzeczach, które dzisiaj się spełniły. Wtedy pisałem jako naukowiec, a dzisiaj mogę się tym zajmować i być na czele tego frontu. Jestem z tego dumny, bo to, o czym wtedy mówiłem, dzisiaj mogę realizować.

Jaka część kraju – oczywiście wirtualnie – została już cyfrowo skolonizowana przez globalne koncerny technologiczne?

Nie da się tego określić procentowo. Światowe korporacje bardzo sprytnie weszły po cichu, trochę kolonizując cyfrowy świat. Są w urzędach, programach do pisania i liczenia, mediach społecznościowych. Myśmy się zachłysnęli, zakochaliśmy, zauroczyliśmy cyfryzacją. Wszystko było podawane nam na tacy, więc nikt nie chciał tego odrzucać. Kogo obchodziło, że prawie wszystkie telefony na świecie działają na dwóch systemach operacyjnych? Telefon działa, wkładasz kartę SIM i korzystasz. A później okazuje się, że są dwaj potentaci, którzy wiedzą o nas wszystko: Google z Androidem i Apple z iOS. Czy były inne systemy? Były. Zniknęły. I teraz spróbujmy odwrócić ten trend i odbudować suwerenność technologiczną. To są lata. Przez lata się uzależnialiśmy, więc odbudowanie tej suwerenności również będzie trwało lata, być może dekady. Dlatego tak ważna jest sztuczna inteligencja, bo ona będzie kolejnym motorem rozwoju, ale również uzależnienia. Najmocniejszych modeli językowych nie ma tysiąc. Jest ich kilkanaście. Dlatego trzeba stawiać na polskie modele. Po to, żeby nie być uwiązanym. Żeby na przykład w mObywatelu był polski model PLLuM, a nie model z innego państwa. Przez lata banki i urzędy kupowały gotowe rozwiązania, bo wydawało się, że nie ma nic innego. Dopiero teraz przychodzi open source, zaczynają się konferencje, rozmowy i debaty, pilotaże. Przez lata tego nie robiliśmy, bo było fajnie. Dzisiaj się okazało, że to, co było fajne, może być niebezpieczne.