„Demografia. Gospodarka Pokoleń” to projekt „Rzeczpospolitej”, w którym przyglądamy się, jak demografia zmienia polską gospodarkę. Malejąca liczba osób w wieku produkcyjnym i starzenie się społeczeństwa będą miały wpływ na rynek pracy, kondycję firm, finanse publiczne, system emerytalny i ochronę zdrowia. „Rzeczpospolita” pyta ekspertów, przedsiębiorców i polityków, co zrobić, by Polska mogła nadal się rozwijać i skutecznie konkurować.

Reklama
Reklama

W 2004 r. krzywe populacji Argentyny, Polski i Tanzanii spotkały się w punkcie „38 mln”. Już wtedy demografowie mogli z niedowierzaniem patrzeć na historyczną ścieżkę zmian, jakie na odcinku raptem dwóch pokoleń dokonały się w tych trzech krajach. Ich punkty startu były bowiem diametralnie różne. W 1960 r. przedstawiciel Europy był już narodem 30-milionowym. Przedstawiciel Ameryki Płd. był zamieszkiwany przez 20 mln osób. Natomiast przedstawiciel Afryki nie miał wtedy nawet 10 mln obywateli. Wystarczyły jednak nieco ponad cztery dekady, by różnice się zatarły, a trzy narody o odmiennych historiach i doświadczeniach demograficznych spotkały się na wspólnym liczniku.

Czytaj więcej

Polskie miasta się wyludniają, a koszty rosną. Samorządy są w finansowej pułapce

Na tym jednak demograficzne zaskoczenia się nie skończyły. Od momentu potrójnego przecięcia minęły dwie dekady – a więc raptem jedno, niepełne nawet, pokolenie – a trajektorie populacji rozjechały się niemożebnie. Ponad 70-milionowa dziś Tanzania z wysokiej niczym Kilimandżaro góry patrzy na 46 mln Argentyńczyków i 36 mln Polaków (dane Banku Światowego nieznacznie rozchodzą się tu z danymi GUS). Od 1960 r. populacja kraju z Afryki urosła ponad 7-krotnie, tego z Ameryki 1,2-krotnie, a reprezentanta Europy ledwie 0,2-krotnie.

Żeby lepiej pojąć skalę opisywanych zmian, spróbujmy spojrzeć na nie z perspektywy jednego człowieka. Tanzańczyk urodzony w 1960 r. był naocznym świadkiem demograficznej rewolucji, gdy populacja jego ojczyzny wzrosła ośmiokrotnie. To tak, jakby Polak urodzony w latach 80. XX w. (niczym autor tego tekstu) odchodził ze świata w latach 40. XXI w., zostawiając Polskę z populacją przekraczającą 300 mln Brzmi jak fantastyka? Właśnie taką skalę zmian Tanzania ma już za sobą.

Tanzania rośnie, Polska się kurczy. Demograficzna mapa świata zmienia się na naszych oczach

Z punktu widzenia Polski, demograficzny boom na Czarnym Lądzie może być odbierany w kategoriach biznesowych i społecznych.

- Rosnąca populacja Afryki Subsaharyjskiej nie wpływa na razie znacząco na Polskę. Może jednak stanowić szansę dla polskich firm, bo coraz większa liczba konsumentów oznacza nowe rynki zbytu, a na kraje tego regionu wciąż przypada mniej niż 1 proc. ogółu naszego eksportu – zauważa Oskar Chmiel, starszy analityk ds. nauk społecznych w Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych.

Państwa, którym uda się połączyć wystrzał populacji z rozwojem gospodarczym i stabilnością polityczną, prawdopodobnie umocnią swoją pozycję międzynarodową. Jednak pozostałym grozi destabilizacja, co będzie wpływać na procesy emigracyjne. W dużej mierze – do Europy.

- Większość wybiera kraje, z którymi łączy ich historia i język albo gdzie już mieszka liczna diaspora. Napływ obywateli krajów afrykańskich do Polski jest więc jak dotąd niewielki, choć wyraźnie rośnie. Jeśli w Polsce utrzyma się dobra koniunktura i popyt na pracę, możemy się spodziewać dalszego wzrostu – dodaje ekspert CASE.

Czytaj więcej

Wiktor Janicki: Bez inwestycji w zdrowie kryzys demograficzny będzie coraz dotkliwszy

Procesy ludnościowe trzech państw, które wzięliśmy na tapet, są miniaturą globalnej zmiany demograficznej. Świat, który jeszcze kilkadziesiąt lat temu miał zupełnie inny rozkład ludności, przesuwa dziś swój demograficzny środek ciężkości w stronę Afryki. W krajach takich jak Tanzania młode społeczeństwa i szybki przyrost liczby mieszkańców oznaczają rosnące zapotrzebowanie na szkoły, mieszkania, usługi publiczne, energię, transport i miejsca pracy. Polska mierzy się natomiast z odwrotnymi wyzwaniami: wakatami, depopulacją wsi i miasteczek, niskim wskaźnikiem urodzeń czy narastającą presją na system emerytalny. Debatując o skutkach demografii, warto pamiętać, że demografia sama w sobie nie przesądza o przyszłym bogactwie czy ubóstwie narodów. Wyznacza jednak ramy, w jakich każde państwo będzie przez kolejne lata funkcjonować.