Z tego artykułu dowiesz się:
- Dlaczego próg wartości prezentów dla parlamentarzystów ma wzrosnąć ponad trzykrotnie.
- Z jakiego powodu obecny limit darowizn pozostawał niezmienny przez ponad 20 lat.
- Czemu, zdaniem ekspertów, nowelizacja jest zmianą pozorną i nie rozwiązuje realnego problemu.
- Jak na przestrzeni lat zmieniło się podejście polityków do obowiązku zgłaszania otrzymywanych korzyści.
380 zł – tyle wynosi obecnie próg darowizny, po którego przekroczeniu o fakcie jej otrzymania muszą informować posłowie i senatorowie w specjalnym rejestrze korzyści. Próg ten ma wzrosnąć aż trzykrotnie – do 1201,50 zł, a następnie być regularnie waloryzowany. Tak wynika z projektu nowelizacji ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, nad którą trwają prace w Sejmie.
Podwyższenie progu jest elementem szerszej nowelizacji, przygotowanej przez Senat
Projekt przygotowała senacka Komisja Regulaminowa, Etyki i Spraw Senatorskich i pisaliśmy już o niej w „Rzeczpospolitej”. Wykazywaliśmy, że jednym z celów nowelizacji jest wyeliminowanie z polskiego prawa rażącego błędu: istnienia dwóch, różniących się od siebie rot ślubowania posłów i senatorów. Inna jest w ustawie, a inna w Konstytucji. Na szczęście kolejni marszałkowie Sejmu i Senatu przy ślubowaniu odczytywali treść roty z Konstytucji, bo gdyby korzystali z tej w ustawie, można by podważyć legalność działania wszystkich kadencji Sejmu i Senatu od niemal 30 lat.
Czytaj więcej
Barack Obama musiał ponownie złożyć przysięgę prezydencką po drobnej pomyłce w tekście. Tymczasem w Polsce Konstytucja i ustawa przewidują różne tr...
Zgodnie z projektem, wniesionym przez Senat, treść roty ma zostać zupełnie skasowana z ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora i pozostać jedynie w Konstytucji. Ponadto autorzy projektu chcą m.in. wykreślić obowiązek przekazywania posłom i senatorom papierowych druków sejmowych lub senackich, bo od lat odbywa się już to w formie elektronicznej. Wśród planowanych zmian jest też wspomniane znaczne podniesienie kwoty darowizny w przepisach o rejestrze korzyści.
Wspomniany rejestr jest drukiem przypominającym oświadczenie majątkowe, na którym posłowie i senatorowie mają obowiązek informować m.in. o materialnym wspieraniu działalności publicznej, zajmowanych stanowiskach, sponsorowanych wyjazdach oraz właśnie darowiznach powyżej „50 proc. najniższego wynagrodzenia za pracę”. Senatorowie proponują, by, zamiast tego, wpisać do ustawy „25 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę”.
Może brzmieć to, jak obniżenie progu, jednak w rzeczywistości jest inaczej, bo „minimalne” i „najniższe wynagrodzenie” to dwie różne kategorie prawne. W 2002 r. weszła w życie ustawa, która wprowadziła określenie „minimalne wynagrodzenie” w miejsce „najniższego”. To drugie przestało być waloryzowane i zaczęło być wycofywane z obiegu prawnego. Nie wykreślono go jednak z ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora. To dlatego próg darowizny od wielu lat wynosi niezmiennie 380 zł. Po wprowadzeniu progu na poziomie 25 proc. płacy minimalnej wzrośnie on do 1201,50 zł, a do przyszłego roku – do 1237,50 zł.
wynosi niewaloryzowane od ćwierćwiecza najniższe wynagrodzenie za pracę
Podobnie było w przypadku ministrów, szefów urzędów centralnych i najważniejszych samorządowców. Oni też muszą wypełniać rejestr korzyści, choć na podstawie innej ustawy – o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne. I też mieli próg wynoszący 50 proc. najniższego wynagrodzenia za pracę. W lutym został zastąpiony progiem w wysokości 25 proc. płacy minimalnej. To efekt przyjęcia przez Sejm ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej.
W uzasadnieniu do projektu nowelizacji senatorowie powołują się właśnie na wprowadzoną kilka miesięcy temu zmianę, dotyczącą najwyższych urzędników. „Proponuje się, aby – analogicznie do ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne – dokonać zmiany w ustawie o wykonywaniu mandatu posła i senatora, dotyczącej określenia wysokości progu wartości darowizny, o której otrzymaniu informuje się rejestr” – piszą.
W przeszłości politycy o wiele bardziej restrykcyjnie przestrzegali przepisów o rejestrze korzyści
– To pozorny ruch, dzięki któremu posłowie i senatorowie będą mogli udawać, że są przejrzyści – komentuje dla „Rzeczpospolitej” Julia Pitera, była pełnomocnik ds. walki z korupcją w rządzie Donalda Tuska. – To zupełnie wirtualna poprawka, która niczego nie zmieni, bo głównym problemem nie jest wysokość progu, lecz kompletne ignorowanie przez polityków rejestru korzyści – dodaje.
By się o tym przekonać, wystarczy zapoznać się z artykułami prasowymi sprzed lat, bo archiwalne wpisy do rejestru korzyści nie są już dostępne na sejmowych i rządowych stronach internetowych. Można z nich przekonać się, że politycy bardzo restrykcyjnie przestrzegali w przeszłości obowiązków dotyczących rejestru korzyści.
Czytaj więcej
Marszałek Sejmu Szymon Hołownia pochwalił się otrzymanym obrazem, wartym kilkadziesiąt tys. zł. Tak drogi podarek dla polityka, jak również poinfor...
„Szef MSZ Radek Sikorski to ma klawe życie! Jak wynika z rejestru korzyści majątkowych, minister dostał rabat na kupno samochodu Nissan Qashqai” – pisał w 2011 r. „Super Express”. „To nie byle jaki samochód, a prawdziwy krążownik szos kosztujący ponad 100 tys. zł. Sikorski chwali się rabatem na kupno Nissana Qashqai w rejestrze korzyści majątkowych na sejmowych stronach internetowych” – dodawała gazeta.
„Super Express” wyliczał, że Sikorski w swoich wpisach w rejestrach korzyści, składanych jako poseł oraz szef MSZ, informował też o „alkoholu na święta od korpusu dyplomatycznego, dwóch skrzynkach wina od szefa MSZ Grecji, kilkunastu butelkach wina «rzekomo starego» od armeńskiego polityka”, a także o „małym dywanie od ambasadora Afganistanu, miniodtwarzaczu DVD od prezydencji francuskiej oraz dywanie 3 na 2 metry od znajomego Afgańczyka”.
Przed rokiem w „Rzeczpospolitej” przywoływaliśmy z kolei archiwalne wpisy w rejestrze korzyści składane przez Leszka Millera w czasach, gdy był premierem. „Zegarek marki BAUME & MERCIER, telewizor kolorowy HISENSE TC 2902 EU”, „zegarek kieszonkowy GLASHUTTE, A. Lange & Sohne; prezent od Prezydenta RP”, „pióro wieczne MARLEN, nagroda tygodnika WPROST”, „zegarek BULGARI automatic RETTANGOLO, prezent od Premiera Włoch” – to tylko kilka przykładów wpisów, które podajemy w pisowni oryginalnej.
To pozorny ruch, dzięki któremu posłowie i senatorowie będą mogli udawać, że są przejrzyści
Dziś, przeglądając rejestry korzyści najważniejszych polityków, trudno już natrafić na przypadki tak otwartego chwalenia się otrzymanymi prezentami. Żadnego wpisu nie dokonał jeszcze premier Donald Tusk, choć szefowie rządów regularnie wymieniają podarki. Zresztą Tusk często informował o nich, gdy był premierem w latach 2007–2014, podobnie jak jego następcy Beata Szydło i Mateusz Morawiecki. Niektórzy politycy o rejestrze korzyści przypominają sobie, dopiero gdy zainteresują się nimi media. Jak ujawniła w lutym „Rzeczpospolita”, dopiero po nagłośnieniu przez prawicowe media zasiadania przez Włodzimierza Czarzastego w radzie fundacji kontrowersyjnego działacza Mariana Kubalicy, marszałek odnotował ten fakt w rejestrze korzyści.
Z czego wynika fakt, że politycy coraz rzadziej wypełniają rejestry korzyści? – Po prostu z czasem zorientowali się, że za braki w rejestrze nic im nie grozi, bo nie przewidziano za to wprost żadnej sankcji karnej. Zresztą za braki w oświadczeniach majątkowych sankcje karne przewidziano, ale i tak skazania zdarzają się incydentalnie – zauważa Julia Pitera.
Jej zdaniem, zamiast podnosić próg w przepisach o rejestrze korzyści, powinno się je gruntownie zreformować. Na to się jednak nie zanosi. Pod koniec września do wykazu prac legislacyjnych rządu wpisano ustawę mającą uporządkować bałagan z oświadczeniami majątkowymi. Jak wynika z opisu na stronie rządowej, nie obejmie ona jednak rejestrów korzyści.
